DIGRII ZA MAJUTO: Vibarua licha ya kusoma

Na BENSON MATHEKA

UKOSEFU wa kazi nchini umefikia kiwango cha kutisha na kulazimu vijana wengi wanaofuzu katika vyuo vikuu kufanya kazi za mikono zisizohitaji masomo.

Baadhi yao wanalazimika kufanya kazi za sulubu zikiwemo kusukuma mikokoteni, uchuuzi na vibarua vya mijengo.

Wengi wao waliohojiwa na Taifa Leo wanajuta kwa nini walitia bidii kwa miaka 16 shuleni ili kupata digrii, na baadaye wakajipata wanafanya kazi ambazo hazihitaji hata mtu kuingia Darasa la Kwanza.

Mmoja wao ni Kennedy Sangoey, ambaye alihitimu 2011 na shahada ya uhandisi kutoka Chuo Kikuu cha Egerton, na kwa sasa anafanya kazi ya mjengo kujikimu.

Anasema baada ya kukosa kazi alihisi hakuwa na elimu ya kutosha na akatafuta ufadhili wa kuongeza masomo katika chuo kikuu kimoja nchini China lakini bado hajafaulu kuajiriwa.

“Nina mrundiko wa vyeti lakini sijafaulu kupata kazi. Inatamausha kuwa baada ya kusoma chuo kikuu na kufuzu kuwa mhandisi mimi na familia yangu hatujaona matunda ya elimu. Kijijini watu huniita mhandisi lakini hawaoni huyo mhandisi. Mimi ni mhandisi kwa jina tu!” asema.

Sangoey hulipwa Sh600 kwa siku katika kazi ya mjengo: “Sio kazi ninayofurahia kufanya lakini kwa sababu nina mahitaji lazima niifanye,” aeleza.

Kijana huyu asema kukosa kazi kumezima ndoto yake ya kuhakikisha mama yake mzazi anaishi maisha mazuri baada ya kuteseka akimsomesha na anajuta kwa nini alichagua kusomea uhandisi.

“Huwa ninajuta na kufikiri kama ningesomea uanasheria au udaktari labda maisha yangekuwa tofauti kwa sababu sekta hizo zinaonekana kuwa na nafasi zaidi za ajira,” adokeza.

Naye Samuel Gachini, ambaye ni mkazi wa Thika aliyefuzu kutoka Chuo Kikuu cha Kenyatta 2012 na kusomea uzamili katika Chuo Kikuu cha Moi, asema ukosefu wa kazi umemsukuma kufanya kazi ya teksi.

Bw Gachini ameamua kuongeza masomo na sasa anasomea uzamifu (PhD). “Wakati mwingine huwa ninahisi kuvichoma vyeti vyangu kwa sababu havinisaidii. Muda unasonga na ndivyo watu wanaendelea kufuzu na kupunguza nafasi ya waliotangulia kupata kazi,” asema Bw Gachini.

Kwa miaka minne sasa amekuwa akiendesha teksi ili apate pesa za kujikimu kimaisha.

“Mtu hutamauka anapofikiria muda na nguvu alizowekeza kupata elimu ya chuo kikuu. Watu huwa wanashangaa wakiona ukifanya kazi ya kuendesha teksi ilhali una digrii.”

“Watoto huwa wanaangalia picha za wazazi wao walipokuwa wakifuzu lakini wale wa majirani wanawaambia baba yako ni dereva wa teksi. Inauma sana!” asema na kuongeza kuwa ana matumaini siku moja atapata kazi afurahie matunda ya bidii yake masomoni.

Kwa upande wake, Isaac Cheruiyot, 25, anajuta kwa nini alijiunga na chuo kikuu kwani ametafuta kazi kwa miaka minne bila mafanikio baada ya kufuzu vyema na digrii ya masuala ya utafiti.

“Huwa ninajuta na kusema heri ningepatiwa pesa nilizolipiwa karo kuanzisha mradi wa kuniletea mapato,” asema.

Anasema alipofuzu kutoka Chuo Kikuu cha Karatina mnamo 2017, alitarajia digrii yake ilikuwa tiketi ya kupata kazi inayolingana na taaluma yake.

KUFUZU KUPINDUKIA

“Nilipofuzu katika sayansi ya utafiti wa maikrobaiyolojia, nilidhani nilikuwa na tiketi ya kufanya kazi katika ofisi kubwa lakini ilikuwa ndoto tu,” asema kijana huyu ambaye amegeukia ufugaji.

“Sifurahii ninachofanya. Nifanya hivi kujikimu tu. Nilitia bidii masomoni. Ndoto yangu ilikuwa niwe mwanasayansi mtajika. Watu wanaponiona nikichukua jembe kuingia shambani wanacheka kwa sababu wanasema nilitumia miaka minne chuo kikuu na sina tofauti wale hawakusoma,” anasikitika.

Kijana huyu ana machungu akikumbuka siku moja ambapo alinyimwa kazi kwa sababu ya kuwa na digrii.

“Mnamo 2019 walitangaza kazi za muda katika serikali. Nilituma ombi na nikaitwa kwa mahojiano lakini walipoangalia vyeti vyangu waliniambia sifai kufanya kazi hapo. Nilipowauliza sababu waliniambia mimi ni mwerevu sana. Nilivunjika moyo kwa sababu ukijua uko na uwezo wa kufanya kitu na unyimwe nafasi ya kukifanya unakasirika,” alisema.

Valentine Ochieng, 29, ayefuzu na shahada ya masuala ya safari za ndege kutoka Chuo Kikuu cha Moi mnamo 2016 lakini sasa ni mchuuzi wa samosa katika mitaa ya jiji la Nairobi baada ya kukosa kazi.

“Nimetuma maombi ya kazi katika kampuni nyingi za safari za ndege na sijafanikiwa. Niliamua kutafuta mbinu za kujikimu kwa kuwa mchuuzi,” asema.

Kabla ya kuanza kuuza samosa, Bi Ochieng alikuwa akichuuza matunda.

ONGAJI: Ukosefu wa kazi umeumbua na kudhalilisha vijana wetu

Na PAULINE ONGAJI

HIVI majuzi, niliamshwa na vurumai karibu na nyumbani kwangu. Nilipotoka nje, nilikumbana na kundi la vijana waliokuwa wamejazana pomoni katika matatu, huku wengine wakining’inia kwenye paa la gari hilo.

Baadhi ya vijana walining’inia kwenye magari mengine yaliyokuwa nyuma ya matatu hiyo, wengine walikuwa kwenye pikipiki, na baadhi wakitembea.

Kilichovutia macho ya wengi ni kelele za vijana hawa waliokuwa wakipiga pamoja na mbinja, huku wengine wakionekana kana kwamba walikuwa wamebugia vileo au mihadarati fulani.

Nilipohoji kilichokuwa kikijiri, nilifahamishwa kwamba, walikuwa katika harakati za kukaribisha gari hilo jipya barabarani, ambapo hiyo huwa ada kabla ya matatu kuanza rasmi shughuli za uchukuzi.

Kwa kawaida, wenye matatu hutumia vijana wa aina hii ‘kutambulisha’ magari mapya kwa wateja, na kwa upande wao wanapokea malipo madogo kutokana na huduma zao.

Japo kuna baadhi ya watu wanaohisi hii ni mbinu ya kuwapa vijana kipato, matukio ya aina hii yanaakisi uhaba wa ajira miongoni mwa vijana wetu, na ni dhihirisho la jinsi wanavyotumiwa vibaya.

Ikiwa sio kuzindua bidhaa fulani, ni kufanyia wanasiasa kampeni ambapo hapa ni wao wanaostahimili na kuvumilia jua kali, na hata wakati mwingine kubugia vitoa machozi, tatizo linapotokea.

Kukiwa na migogoro baina ya wanasiasa, ni wao wanaotumiwa kuwakabili wapinzani, na katika harakati hizo kujeruhiwa au hata kupoteza maisha yao.Aidha, kuna mashirika mengi ambayo pia yamekuwa yakiwatumia vijana kueneza jumbe za uwongo kuhusu jinsi ya kutajirika upesi kwa kutumia bidhaa au huduma zao.

Pia, pengine umekutana na makundi ya vijana mijini wanaotumiwa na wafanyabiashara laghai, ambapo kazi yao ni kunasa raia wasiojua na kuwadanganya waingie kwenye mashindano ya uwongo ili wajishindie bidhaa mbali mbali.

Katika shughuli hizi zote, vijana hunaswa na zawadi ndogo ndogo kama vile tishati au senti kidogo.Kuna wale wanaowalaumu vijana kwa kukubali kunaswa na zawadi hizo ndogo ndogo, lakini ukweli ni hata tunapowanyoshea kidole cha lawama pia tunapaswa kutilia maanani kwamba, wengi wao wanafanya hivyo angaa kupata riziki.

Vijana hawana kazi na wanahangaika huku nje, suala linalodhihirika na jinsi wako tayari kushawishika na senti kidogo ili kufanya kazi zinazoonekana kuwashusha hadhi na kuwapunguzia heshima.

Sawa na jinsi mzazi anayewajibika anavyomtunza mwanawe, serikali inapaswa kuwalinda vijana, na hakuna njia mwafaka ya kufanya hivyo ikiwa sio kuwepo kwa mfumo unaowapokea na kuwawezesha vijana kujitegemea, pindi wanapokamilisha masomo.

Corona yakosesha kazi Wakenya zaidi ya 300,000

Na WANDERI KAMAU

ZAIDI ya Wakenya 300,000 wamepoteza ajira zao tangu kuzuka kwa virusi vya corona mnamo Machi, zimeonyesha takwimu kutoka kwa idara mbalimbali nchini.

Takwimu hizo ni kutoka kwa Shirika la Kitaifa la Kukusanya Takwimu (KNBS) na utafiti uliofanywa majuzi na Wizara ya Fedha.

Kuna hofu kwamba huenda watu wengine zaidi ya milioni moja wakapoteza ajira zao katika miezi kadhaa ijayo, hasa katika sekta ya juakali, ambayo huhusisha biashara ndogondogo na utengenezaji bidhaa.

Baadhi ya kampuni zinaendelea kuwafuta kazi wafanyakazi wake, zikitaja hali ngumu ya kiuchumi kutokana na janga hilo.

Kwenye mahojiano na Taifa Leo Ijumaa, Afisa Mkuu Mtendaji wa Muungano wa Waajiri Kenya (FKE), Bi Jacqueline Mugo, alisema kuwa kampuni nyingi bado zinaendelea kuiandikia barua Wizara ya Leba kuhusu mpango wa kuwafuta kazi wafanyakazi wake.

Miongoni mwa kampuni hizo ni mashirika zaidi ya 20 ambayo ni wanachama wa muungano huo.

“Mashirika kadhaa yameiandikia barua Wizara ya Leba kuhusu mpango wa kutaka kuwafuta kazi wafanyakazi wake. Tayari, baadhi ya mashirika yashawafuta kazi wafanyakazi wake, huku mengine yakiwatuma kwa likizo ya lazima yakingoja kuona ikiwa hali itaimarika,” akasema.

Kwenye hotuba yake mnamo Leba Dei, Rais Uhuru Kenyatta alionya kwamba huenda zaidi ya Wakenya milioni moja wakapoteza ajira zao kwa kipindi cha miezi sita ijayo kutokana na athari za janga hilo.

“Lazima tujitayarishe kwa mfumo mpya wa kimaisha, kwani hatujui muda ambao virusi hivi vitaendelea kuwa nasi. Miongoni mwa athari zake ni watu wengi kupoteza ajira zao, kwani shughuli nyingi za kiuchumi zinategemea mtangamano wa watu, hali ambayo ni miongoni mwa mambo yaliyoathiriwa ,” akasema Rais Kenyatta.

Hata hivyo, alitoa hakikisho kwamba serikali inafanya iwezavyo kuwalinda Wakenya dhidi ya athari za kiuchumi.

Wiki iliyopita, Waziri wa Leba, Bw Simon Chelugui, alitangaza mpango wa serikali kuanza kuwapa wafanyakazi waliopoteza ajira marupurupu maalum ya Sh5,000 kila mwezi kwa miezi mitatu ijayo, ili kuwasaidia kukabiliana na hali ngumu kimaisha.

Hata hivyo, Bw Chelugui alisema kuwa mpango huo utaanza kutelelezwa tu , baada ya serikali kuthibitisha idadi kamili ya wafanyakazi waliopoteza ajira zao.

Kulingana na ripoti iliyotolewa na KNBS, baadhi ya sekta zilizoathiriwa sana ni utalii, hoteli na uchukuzi.

Waziri wa Fedha, Bw Ukur Yatani alitaja hali hiyo kuchangiwa na marufuku ya safari za ndege za kimataifa ili kudhibiti maambukizi ya virusi hivyo.