Madeni yaanza kuuma

Na WANDERI KAMAU

WAKENYA wameanza kuhisi makali yanayotokana na masharti yaliyowekwa na Shirika la Fedha Duniani (IMF) na Benki ya Dunia (WB) kwa Kenya baada ya kuipa nchi hii mikopo hivi majuzi.

Mnamo Februari, Kenya ilifanikiwa kupata mkopo wa Sh256.3 bilioni kutoka kwa IMF, ambao utatolewa kwa kipindi cha miaka mitatu ijayo kuisaidia serikali kukabili makali ya virusi vya corona na kustawisha uchumi.

Mikopo hiyo inaandamana na masharti makali ambayo mashirika hayo yanasema ni ya kusaidia kupunguza wizi, matumizi mabaya ya fedha za umma na kulainisha usimamizi wa uchumi.

Ili kutekeleza masharti hayo, maelfu ya watumishi wa umma wanatarajiwa kupoteza ajira kutokana na marekebisho ambayo IMF na WB zinataka serikali ifanyie taasisi za umma.

Wiki iliyopita, Waziri wa Fedha, Ukur Yatani aliunganisha Idara ya Kustawisha Biashara na Viwanda (ICDC), Benki ya Kustawisha Biashara (IDB) na Idara ya Kustawmi.

Ili kutekeleza masharti hayo, maelfu ya watumishi wa umma wanatarajiwa kupoteza ajira kutokana na marekebisho ambayo IMF na WB zinataka serikali ifanyie taasisi za umma.

Wiki iliyopita, Waziri wa Fedha, Ukur Yatani aliunganisha Idara ya Kustawisha Biashara na Viwanda (ICDC), Benki ya Kustawisha Biashara (IDB) na Idara ya Kustawisha Utalii (TFC) kubuni Halmashauri ya Kusimamia Maendeleo Kenya (KDC).

Serikali pia imependekeza kufutiliwa mbali kwa Mamlaka ya Kusimamia Biashara ya Hisa (CMA), Mamlaka ya Kusimamia Malipo ya Uzeeni (RBA), Mamlaka ya Kusimamia Bima (IRA) na Mamlaka ya Kusimamia Vyama vya Ushirika (SASSRA) na badala yake kuwa na halmashauri moja itakayosimamia na kulainisha masuala ya fedha nchini.

Mashirika mengine yanayotarajiwa kuunganishwa ni Mamlaka ya Kusimamia Uuzaji wa Biashara Nje ya Nchi (KEPA), Mamlaka ya Kusimamia Uwekezaji Kenya (KIA), Bodi ya Kusimamia Utalii (TB), Sekrerariati ya Kusimamia Utekelezaji wa Ruwaza 2030, Huduma ya Kuchunguza Ubora wa Mimea (KEPHIS) na Mamlaka ya Kitaifa Kusimamia Masuala ya Usalama wa Binadamu na Mimea (NBA).

Ikiwa waziri atakubali mapendekezo yaliyowasilishwa kwake, idara zaidi zitakazounganishwa ni Tume ya Kusimamia Filamu (KFC), Bodi ya Kusimamia Filamu Kenya (KFCB), Idara ya Kusimamia Hakimiliki za Bidhaa (IPI) na Mamlaka ya Kukabiliana na Bidhaa Ghushi (ACA).

Kwenye mapendekezo hayo, majukumu ya Bodi ya Uhariri wa Historia na Kumbukumbu Nchini (KYEB) yatahamishiwa kwa Makavazi ya Kitaifa.

Hatua hiyo za kuunganisha mashirika ya umma itayatapunguza kutoka 241 hadi 187, hatua ambayo itapelekea kupungua kwa idadi ya wafanyikazi baada ya kushikanishwa kwa majukumu.

Hayo yanajiri wakati serikali imeongeza kiwango cha ushuru unaotozwa bidhaa muhimu hasa gesi ya kupikia, kama masharti ya mikopo ya mashirika hayo mawili.

Mbali na kuunganishwa kwa mashirika, taasisi nyingine 14 zikiwemo Kenya Power (KP), Shirika la Reli Kenya (KR), Shirika la Habari (KBC), East African Portlands Company (EAPC), Shirika la Posta Kenya (PCK), vyuo vikuu vya Nairobi (UoN), Moi, Kenyatta zitafanyiwa marekebisho.

Tayari, Chuo Kikuu cha Nairobi kimetangaza kufutilia mbali baadhi ya nyadhifa, kuunganisha nyingine na kubuni mpya kwenye juhudi za kupunguza gharama ya kuendesha chuo hicho.

Pia kimeongeza karo maradufu, hatua ambayo huenda ikalemea wanafunzi kutoka familia maskini.

Kulingana na wadadisi wa masuala ya uchumi, ni lazima Wakenya wajitayarishe kwa kipindi kigumu zaidi kwani lazima serikali ifanye kila iwezalo kupata ushuru wa kufadhili miradi ya maendeleo na kulipa mikopo inayodaiwa na nchi za nje.

“Huu ni mwanzo tu. Tunaelekea katika wakati mgumu kiuchumi. Chini ya IMF, serikali haina uamuzi mwingine ila kufuata maagizo inayopewa,” asema mwanauchumi Tony Wetima.

Anasema Kenya inaelekea katika miaka ya tisini, ambapo serikali lilazimika kutekeleza masharti makali.

Hapo Jumanne iliibuka kuwa ada za maji zitaongezeka baada ya Benki ya Dunia kusema kuwa kampuni zinazotoa huduma za maji zinapaswa kufadhili bajeti ya Mamlaka ya Kudhibiti Huduma za Maji Kenya (WRA) kutoka asilimia 30 hadi 70.

“Ni wazi wananchi wanaumia kutokana na sera hizi. Hali inaendelea kudorora kwani deni la taifa linazidi kuongezeka,” asema Bi Wanjiru Gikonyo kutoka Taasisi ya Uwajibikaji wa Kijamii (TISA).

Hata hivyo, mwenyekiti wa Kamati ya Bunge kuhusu Bajeti, Kanini Keega, anasema ni kawaida serikali kukopa inapotekeleza miradi ya maendeleo: “Hatupaswi kuwa na hofu kwani hata nchi zilizostawi kiuchumi kama Amerika na Uingereza zina mikopo pia.”

Yatani kutuma Sh39 bilioni kwa kaunti baada ya magavana kutisha kusitisha huduma

Na CHARLES WASONGA

WAZIRI wa Fedha Ukur Yatani Jumanne alisema Hazina ya Kitaifa itatuma Sh39 bilioni kwa serikali za kaunti mwishoni mwa wiki hii.

Waziri ametoa tangazo hilo siku moja baada ya magavana kutisha kuzimisha shughuli katika kaunti zote 47 endapo kufikia Ijumaa Hazina ya Kitaifa haitakuwa imetoa jumla ya Sh102 bilioni ambazo serikali hizo zinadai.

Pesa hizo ni sehemu ya mgao wa Sh316.5 bilioni zilizotengewa serikali za kaunti katika bajeti ya mwaka wa kifedha wa 2020/2021 unafikia kikomo Juni 30, 2021.

Hata hivyo, Bw Yatani ambaye Jumanne alifika mbele ya Kamati ya Seneta kuhusu Bajeti na Masuala ya Fedha alisema kuwa baadhi ya serikali za kaunti huwa hazitumii fedha zilizotengewa na zile kutoka wafadhili.

“Licha baadhi ya kaunti zinalalamikia kucheleweshwa kwa mgao wao wa fedha, kuna magavana ambao pesa zao zingali katika akaunti za kaunti zao katika Benki ya Kuu,” akawaambia wanachama cha kamati hiyo wakiongozwa na Seneta wa Kirinyaga, Charles Kabiru.

“Tutatoa pesa jumla ya Sh39 bilioni Ijumaa au Jumatatu. Pesa hizi ni mgao wa mwezi Machin a Aprili. Vile vile, nawaomba mzihimize kaunti ambazo hazijatumie pesa zao zisiache katika akaunti zao za Benki ya Kitaifa,” Bw Yatani akasisitiza.

Mnamo Jumatatu, mwenyekiti wa Baraza la Magavana (CoG) Martin Wambora alilalamika kucheleweshwa kwa fedha ambazo kaunti zinadai Hazina ya Kitaifa kumechangia serikali hizo kushindwa kulipa mishahara ya wafanyakazi kwa wakati na wafanyabiashara wanaoziwasilishia bidhaa kwa mkopo.

Vile vile, wakandarasi wanaotekeleza miradi mbalimbali inayofadhiliwa na kaunti wameathirika kutokana na kucheleweshwa kwa fedha hizo.

“Kaunti iliyoathirika zaidi ni Nairobi ambayo haijalipwa fedha za hadi miezi sita,” Bw Wambora akasema kwenye taarifa kwa vyombo vya habari Jumatatu.

“Ikiwa Hazina ya Kitaifa haitatoa jumla ya Sh102 bilioni ambazo tunazidai kufikia Ijumaa, hatutaweza kutoa huduma za kimsingi pamoja na kulipa mishahara ya wafanyakazi. Hali ikiendelea hivyo, tutalazimika kusitisha kabisa huduma ifikapo Juni 24, “ mwenyekiti huyo ambaye ni Gavana wa Embu akasema kwenye taarifa hiyo.

Kila bandari Kenya kuwa na mkurugenzi wake mkuu

ANTHONY KITIMO na BENSON MATHEKA

MAMLAKA ya Bandari ya Kenya (KPA), inapanga kubadilisha usimamizi wa bandari ili kila moja iwe chini ya Mkurugenzi Mkuu wake.

Hii imefanya mchakato wa kuajiri Mkurugenzi Mkuu wa KPA kusimamishwa mara tatu ili mageuzi yatekelezwe.

Kuna bandari tatu muhimu Kenya ambazo ni Mombasa, Lamu na ile ya Kisumu ambayo imefanyiwa ukarabati.

Katika mpango huo, serikali inalenga kurekebisha usimamizi wa bandari za Kenya ambapo kila bandari inatarajiwa kuwa na Mkurugenzi wake mkuu. Waziri wa Fedha, Bw Ukur Yatani alisema kuwa shughuli hiyo ya kumteua mkurugenzi mpya wa KPA ilicheleweshwa kutokana na marekebisho na ukarabati unaoendelea katika bandari hizo.

Akizungumza na Taifa Leo, Bw Yatani alisema kuwa kando na ufunguzi rasmi wa bandari ya Lamu siku ya Alhamisi, serikali iko katika hatua ya mwisho ya kufanya maamuzi kuhusu jinsi kila bandari nchini itasimamiwa na Mkurugenzi wake kwa kuwa zote zinanatoa huduma maalum.

“Tuko katika hatua ya mwisho na tutatoa tangazo hivi karibuni kuhusu namna kila bandari itakavyosimamiwa. Japo shughuli hiyo ya uteuzi wa mkurugenzi mkuu imekumbwa na utata kutokana na marekebisho yanayoendelea, lakini hivi karibuni tutamtangaza atakayekuwa mkurugenzi mpya wa KPA,” alisema Bw Yatani.

Vile vile, Bw Yatani alisema kuwa, ikiwa mpango huo mpya utapitishwa, kila bandari itaongozwa na mkurugenzi wake.

Kuingiliwa kwa mchakato huo na wanasiasa kumekuwa kukitajwa kuwa chanzo cha kusitisha uteuzi wa mkurugenzi mkuu wa KPA.

Kulingana na duru, kuingiliwa na wanasiasa kumechangia kucheleweshwa kwa uteuzi wa mkurugenzi mpya wa KPA.

Mnamo Machi 2, Yatani alikataa majina matatu ambayo bodi iliwasilisha kwake akisema hawakutimiza alama zinazohitajika watimize wakati wa mahojiano.

“Waliopendekezwa na maafisa wa serikali hawakufikisha alama sabini katika mahojiano kama ilivyotarajiwa,” alisema Bw Yatan.

Wiki mbili zilizopita, waziri Yatani alijikanganya baada ya kusema kwamba hakuweka muda wa kuajiriwa kwa mkurugenzi mkuu wa kusimamia bandari.

Kenya yaomba mkopo mwingine wa Sh86 bilioni kutoka Benki ya Dunia

Na CHARLES WASONGA

LICHA ya pingamizi kutoka kwa Wakenya, serikali inaendelea na mtindo wake wa kuomba mikopo kutoka kwa taasisi za kimataifa kufadhili mahitaji yake wakati huu wa janga la corona.

Hazina ya Kitaifa inasema inaendelea na mazungumzo na Benki ya Dunia (WB) kwa nia ya kupata mkopo mwingine wa Sh86 bilioni, siku mbili baada ya Wakenya kulalamikia mkopo wa Sh255 bilioni kutoka kwa Shirika la Fedha Ulimwenguni (IMF).

Kwenye taarifa, Waziri wa Fedha Ukur Yatani alisema mkopo huo ambao utatolewa chini ya kitengo cha maendeleo katika benki hiyo, yaani Word Bank Development Policy Operations (DPO).

“Mazungumzo yanaendelea baada ya Kenya kuwasilisha ombi lake katika bodi ya wakurugenzi wa Benki ya Dunia ndani ya majuma kadha yajayo. Ikiwa mazungumzo hayo yatafaulu, tutapokea mkopo huo Mei au Juni 2021,” Yatani akasema Jumatano baada ya kufanya mazungumzo na Taufila Nyamadzabo, ambaye ni mkurugenzi mkuu wa benki hiyo, kanda ya Afrika.

Mnamo Mei 2020 Kenya ilipokea mkopo wa Sh106 bilioni kutoka Benki ya Dunia kuisaidia kufadhili bajeti yake na kukinga uchumi kutokana na athari zilizosababishwa na janga la Covid-19.

Mkopo huo utalipwa kwa kipindi cha miaka 30.

Kenya imeomba mkopo mwingine kutoka Benki ya Dunia siku chache baada ya IMF kuidhinisha mkopo wa Sh255 bilioni hatua ambayo ilichochea pingamizi nyingi kutoka kwa Wakenya katika mitandao ya kijamii.

Wakenya hao waliilaumu serikali ya Rais Uhuru Kenyatta kwa kuwawekea mzigo mkubwa wa madeni ambao sasa imefika Sh8 trilioni kuanzia mwezi wa Januari.

Hata hivyo, waziri Yatani amepuuzilia mbali pingamizi hizo akishikilia kuwa Kenya ina uwezo wa kumudu mikopo yake na itatumia pesa hizo kwa njia nzuri.

Aliahidi kutoa maelezo ya kina kuhusu mikopo hiyo hivi karibuni ili kuzuia “Wakenya kupotoshwa na watu fulani ambao lengo lao kuu ni kuichafulia serikali jina.”

Wapwani wataka kummeza Yatani kuhusu Bandari

Na MOHAMED AHMED

AGIZO la kuanzisha upya shughuli ya kumtafuta mkurugenzi mkuu wa bandari ya Mombasa limezua mjadala mkali miongoni mwa wakazi wa Pwani.

Baadhi ya viongozi wa kisiasa na mashirika ya haki za binadamu wameeleza kughadhabishwa kwao na hatua ya waziri wa Fedha, Bw Ukur Yatani kuikataa orodha ya wanaotaka nafasi hiyo akisema kuwa hakuna aliye na uwezo huo.

Katika matokeo hayo watu watatu akiwemo aliyekuwa mkurugenzi mkuu wa mradi wa Lappset Silvester Kasuku, aliyekuwa katibu mkuu wa Ugatuzi Mwanamaka Mabruki na aliyekuwa kamishna wa tume ya polisi Murshid Mohammed, walikuwa wamefikia hatamu ya mwisho ya kazi hiyo.

Kadhalika, Bw Yatani, mnamo Jumanne alisema watatu hao hawakufikisha asilimia 70 ya alama, ambayo mtu anayetaka nafasi hiyo anapaswa kuipata.Mwenyekiti wa kitaifa wa kundi la Taireni Association of Mijikenda, Bw Peter Ponda alidai kuwa hatua hiyo ilichukuliwa kwa sababu Wapwani wawili walikuwa kwenye orodha ya watatu hao.Bw Mohammed na Bi Mwanamaka ni wakazi wa Pwani.

Bw Ponda alidai kuwa hatua hiyo ni mpango wa kuzima Wapwani kuchukua nafasi hiyo.“Haya yote yanafanyika kwa sababu ya maslahi ya wale walioko kwenye uongozi wa serikali kuu. Wanataka kuweka mtu wao na kwa sababu kwenye orodha ya hivi majuzi mtu wao hayuko ndiyo maana wanaanza upya,” akasema Bw Ponda.

Aliongeza: “Kitendo hiki ni jambo la kusikitisha. Hii bandari iko Pwani hivyo basi mtu wa Pwani anapaswa kupewa nafasi hii.”

Mkurugenzi wa shirika la Haki Afrika, Hussein Khalid alishangaa iweje shughuli hiyo irejelewe bila sababu mwafaka kuwekwa wazi.Alisema kuwa kuna haja ya wakuu serikalini kutoingilia kati suala hili la kuchaguliwa kwa mkurugenzi wa bandari.

“Kila sehemu nchini humu wakazi wa eneo fulani wanapaswa kupewa kipaumbele. Sisi kama shirika tumeona jambo hili limefanywa kimakusudi kwa sababu kuna Wapwani wawili ambao walikuwa kwenye orodha hiyo,” akasema Bw Khalid.

Bw Yatani alikuwa amedai kuwa watatu hao hawakupata alama hiyo na kuagiza shughuli nzima ifanywe upya.Jana, halmashauri ya bandari (KPA) iliweka tangazo kwenye magazeti na kutangaza kuwa shughuli hiyo itaanza upya na kuwataka wale wanaotaka nafasi hiyo kufikisha stakabadhi zao kabla ya Machi 19.Hii itakuwa mara ya tatu kwa shughuli hiyo kurejelewa.

Mwaka jana, Bw Yatani pia aliagiza shughuli hiyo irejelewe akisema kuwa kuna upendeleoa Siasa za hapo bandarini pia zilikuwa zimetawala shughuli hiyo.

Akizungumza wakati wa ziara ya kinara wa ODM Raila Odinga Pwani, Seneta wa Mombasa Mohammed Faki alisema kuwa bandari ndiyo sura ya watu wa Pwani na kuna haja ya Mpwani kuchukua nafasi hiyo.

“Hivi sasa hakuna mkurugenzi mkuu na juzi tumesikia kuwa kuna mambo ambayo hayakuwa sawa lakini sisi tunaomba kuwa mtu wa Pwani ndiye anayefaa kushikilia nafasi ile.”

Alimuomba Bw Odinga kusukuma mazungumzo hayo kwa Rais Uhuru Kenyatta kuhakikisha kuwa Mpwani anachukua usukani huo.

Yatani akiri alikabiliwa na kibarua kigumu kusawazisha bajeti

Na CHARLES WASONGA

WAZIRI wa Fedha Ukur Yatani ameungama kuwa bajeti aliyowasilisha kwa Wakenya bungeni Alhamisi jioni ilitokana na maamuzi magumu ambayo yeye na maafisa wake walifikia kwa lengo la kuendeleza taifa hili wakati huu mgumu.

Akiongea na wanahabari muda mfupi baada ya kusoma bajeti ya mwaka wa kifedha wa 2020/2021, Yatani alipongeza wadau wote walioshiriki katika mchakato wa utayarishaji wa bajeti.

“Katika mazingira ya uhaba wa rasilimali huku changamoto kama vile Covid-19, mafuriko na uvamizi wa nzige zikiathiri uchumi, haikuwa kazi rahisi kuandaa bajeti inayoshirikisha vipengele vyote muhimu kwa usawa,” akasema, akiongeza ameisoma bajeti hii wakati maalum.

Kwa muda wa saa moja na dakika 40, Bw Yatani alisoma bajeti akiangazia masuala ya afya, usalama, ajenda nne za maendeleo za serikali, kati ya mengine muhimu kwa taifa hili.

Kwa mfano, Waziri alitenga Sh1.2 bilioni za kutumika kuajiri wahudumu 5,000 wa afya watakaopiga jeki vita dhidi ya janga la Covid-19.

Alisema wahudumu hao watafanya kazi chini ya kandarasi ya mwaka mmoja hasa katika maeneo ya mashinani yanayokabiliwa na uhaba mkubwa wa wahudumu hao.

Vilevile, alitenga Sh500 milioni kufadhili mpango wa ununuzi wa vitanda 20,000 vilivyotengenezwa humu nchini na vitakavyosambazwa katika hospitali za umma.

Na Sh25 milioni zimetengwa kupiga jeki mpango wa ujenzi wa mitambo ya kisasa ya sanitaiza katika vituo vya mipakani na hospitali kuu kote nchini.

Katika sekta ya Nyumba, serikali imetenga Sh15.5 bilioni kugharimia mpango wa ujenzi wa nyumba za gharama ya chini.

Vilevile, katika bajeti hii ambayo itaanza kutekelezwa kuanzia Julai 1, 2020, Waziri Yatani ametenga Sh3.6 bilioni kutoka Benki ya Maendeleo Afrika (ADB), Sh7.5 bilioni kutoka Mpango wa Ustawishaji Miji na Sh1.1 bilioni kugharimia ujenzi wa masoko katika maeneo ya Gikomba, Githuria, Chaka, Kamukunji na Githurai.

Na kuhusiana na mpango wa kufufua uchumi ulioathiriwa na janga la Covid-19, Bw Yatani alisema wizara yake itahakikisha kuwa Sh10 bilioni zilizotengwa kwa ajili ya mpango wa “Kazi Mitaani” zinawafaidi vijana wanaostahili.

“Serikali inalenga kuwafaidi zaidi ya vijana 200,000 katika mitaa ya miji mikubwa kama Nairobi, Mombasa, Kisumu, Nakuru, Eldoret, miongoni mwa mingine katika kaunti nane. Vijana hawa watakuwa wanazibua mitaro ya majitaka na kuzoa taka katika mitaa kadha,” akasema Bw Yatani.

Pesa hizo, Sh10 bilioni ni sehemu ya Sh53.8 ambazo serikali imetanga kwa ajili ya kufadhili mipango mbalimbali chini ya nguzo nane za kuchochea ufufuzi wa uchumi ulioyumbishwa na makali ya Covid-19.

Machungu ambayo Wakenya watapitia kufadhili bajeti ya mwaka wa kifedha wa 2020/21

Na CHARLES WASONGA

HUKU Wakenya wengi wakiendelea kukabiliwa na hali mgumu kwa kupoteza ajira kutokana na janga la Covid-19, huenda wakakabiliwa na changamoto nyingine ya kupanda kwa bei ya bidhaa za kimsingi na kodi ya nyumba.

Hii ni kutokana na hatua ya serikali kupendekeza kuongeza ushuru unaotozwa bidhaa za matumizi ya nyumbani kama vile chakula na gesi ya kupikia, kulingana na Mswada wa Fedha wa 2020.

Na gharama ya uzalishaji chakula itapanda baada ya serikali kupendekeza ushuru wa thamani (VAT), wa kiasi cha asilimia 14 kwa vifaa vya kilimo, kama vile trekta.

Japo hizi ni baadhi ya mbinu ambazo serikali inapanga kutumia kuiwezesha kupata fedha za kutekeleza Bajeti ya Sh2.7 trilioni iliyosomwa Alhamisi na Waziri wa Fedha Ukur Yatani, zinahujumu mipango yake chini ya Ajenda Nne Kuu za Maendeleo.

Kulingana na bajeti hiyo ambayo ilisomwa bungeni Alhamisi, serikali inatarajiwa kukusanya Sh1.62 trilioni kutokana na ushuru lakini itatumia Sh904 bilioni kulipia madeni.

Na kwa kuwa serikali inapanga kutumia Sh1.8 trilioni kufadhili matumizi yake, hii ina maana kuwa kuna upungufu wa Sh600 bilioni katika bajeti hii.

Ushuru wa VAT unaopendekezwa kutozwa bidhaa za kimsingi kama vile mahindi, unga wa ngano, maziwa na mayai na vyakula vinginevyo utapandisha bei ya bidhaa hizo wakati huu mgumu. Wakati huu bidhaa hizi hazitozwi ushuru huo.

“Japo Mswada huo wa Fedha haujatoa ufafanuzi zaidi, bila shaka hatua ya kurejeshwa kwa ushuru wa VAT kwa bidhaa za vyakula itapandisha bei ya bidhaa hizi wakati huu ambapo mapato ya raia wengi yamepungua kutokana na janga la Covid-19,” anasema mtaalamu wa masuala ya uchumi Tony Watima.

Anaongeza kwa serikali kupanga kuanza kutoza ushuru wa asilimia 14 kwa bidhaa za kilimo kama vile trekta, gharama ya kilimo itapanda.

“Hii itaenda kinyume na azma ya serikali ya kufanikisha ajenda ya utoshelezaji wa chakula kufikia mwaka wa 2022,” Bw Watima anaeleza.

Na kulingana na mswada huo ambao uliwasilishwa bungeni mwezi jana, serikali inapendekeza kutoza ushuru wa VAT wa asilimia 14 kwa gesi ya kupikia, hatua ambayo itachangia kupanda kwa bei bidhaa hiyo.

Hii ina maana kuwa ikiwa wabunge watapitisha mswada huo bei kilo 6 ya gesi itapanda kutoka Sh1,000 hadi Sh1,060 jijini Nairobi, ishara ya kupanda kwa gharama ya maisha.

Vile vile, serikali inaonekana kwenda kinyume na mpango wake wa kuhakikisha uwepo wa nyumba za gharama ya chini, kwa kupendekeza kutoza ushuru watu wanaoweka akiba ya kununua nyumba.

Kufikia sasa zaidi ya watu 20,000 wameweka akiba ya zaidi ya Sh230 milioni chini ya mpango kwa jina “Boma Yangu” unaosimamiwa na Idara ya Nyumba.

Ikiwa wabunge watapitisha mswada huu zaidi 300,000 ambao wamejisajili kwa mpango huu watavunjika moyo, kwani itawachukua muda mrefu kuweka akiba ili waweze kununua nyumba.

Mswada huo pia unapendekeza kuongeza ushuru unaotozwa mapato kutokana na nyumba za kukodisha kutoka kima cha asilimia 10 hadi asilimia 15 kwa watu mapato ya Sh144,000 kwa mwaka kwenda juu.

Hii ina maana kuwa wamiliki wa nyumba za makazi, na za kibiashara, watapandisha kodi.

Hazina ya kitaifa pia inalenga kutoza ushuru wa mapato wa kima cha asilimia 25 kutokana na pensheni inayolipwa wazee wenye umri wa miaka 65 pamoja na wafanyakazi wanaowasilisha michango yao kwa Hazina ya Malipo ya Uzeeni (NSSF).

Malipo ya wazee hawa huwa hayatozwi ushuru wa mapato ilivyo kwa watu wengine. Kwa hivyo, endapo mswada huo utapitishwa bila kufanyiwa bila kuondolewa kwa pendekezo hilo, itakuwa pigo katika juhudi za serikali za kuwafaa wazee hawa wakatu huu wa janga la Covid-19.

Na watu wanaoendesha biashara mitandaoni wengi wao wakiwa vijana hawajasazwa kwani mapato yao yatatozwa ushuru wa asilimia 1.5

Vidokezo

1: Vyakula kama unga, maziwa na mkate kutozwa ushuru wa VAT wa asilimia 14

2: Gesi ya kupikia kutozwa VAT ya asilimia 14

3: Trekta na vifaa vingine vya kilimo kutozwa VAT ya asilimia 14

4: Ushuru wa mapato ya nyumba wapandishwa kutoka asilimia 10

5: Akiba ya kununua nyumba kutozwa ushuru

6: Wazee kulipa ushuru wa asilimia 25 kwa pensheni

7: Wafanyabiashara mitandaoni kulipa ushuru wa asilimia 1.5 kwa mapato yao.

BAJETI: Raila ala minofu Ruto akipiga miayo

Na PAUL WAFULA

SERIKALI haijakoma kumkata miguu Naibu Rais William Ruto, wakati huu ikipunguza bajeti yake ya mwaka ujao wa kifedha kwa karibu Sh1 bilioni.

Bajeti hiyo ya ofisi ya Dkt Ruto imepunguzwa kwa jumla ya Sh988 milioni huku ya ofisi ya Rais Uhuru Kenyatta ikipanda kutoka Sh11.4 bilioni hadi Sh36.6 bilioni.

Kwa upande mwingine, Kiongozi wa ODM Raila Odinga kwa mara ya kwanza kama Kiongozi Rasmi wa Upinzani amepewa mamilioni ya pesa kwenye bajeti kuu itakayosomwa leo Alhamisi, baada ya ofisi yake kutengewa Sh71.9 milioni.

Lakini licha ya kutengewa pesa hizo kama Kiongozi wa Upinzani, Bw Odinga ‘hayuko katika upinzani’ bali ni mtetezi wa Serikali.

Bw Odinga ambaye anatafuna matunda ya handisheki kati yake na Rais Kenyatta pia ametengewa Sh26 milioni za kununua magari, Sh20 milioni za bima na Sh10 milioni za fanicha.

Awali Serikali ya Jubilee ilikuwa ikikataa kuipatia ofisi ya Bw Odinga pesa kama Kiongozi wa Upinzani, ikidai kwanza astaafu kutoka siasa, lakini hitaji hilo sasa halipo baada yake kukubali kuacha kuwa mkosoaji wa Serikali.

Kwa upande wake, Dkt Ruto atakuwa na uhaba wa pesa baada ya bajeti ya ofisi yake kupunguzwa hadi Sh1.4 bilioni kutoka Sh2.4 ilizopewa mwaka huu wa kifedha unaokamilika.

Pesa za kusafiri za Naibu Rais nazo zimepunguzwa kutoka Sh193 milioni hadi Sh96 milioni, katika juhudi za kuzima ziara zake nyingi za kujipigia debe kwa ajili ya uchaguzi wa 2022, safari ambazo zilifanya kundi lake libandikwe jina “Tangatanga”.

Katika kuhakikisha Dkt Ruto amelemazwa zaidi, Waziri wa Fedha Ukur Yattani amekata bajeti yake ya kusafiri nje ya nchi kutoka Sh 89 milioni hadi Sh33 milioni.

Bajeti ya kuburudisha wageni wa Naibu Rais nayo imepunguzwa kutoka Sh197 milioni hadi Sh87 milioni, ya petroli ikashuka kutoka Sh28 milioni hadi Sh 14 milioni huku ya shughuli za kila siku za ofisi ikishuka kwa asilimia 66 kutoka Sh 307 milioni hadi Sh103 milioni.

Ingawa Serikali imesema inapunguza bajeti yake ya matumizi ya kila siku, ukweli kuwa ofisi ya Dkt Ruto ndiyo imepunguziwa pesa zaidi kuliko zingine zote inaonyesha kuendelezwa kwa harakati za kumnyoa mabawa zaidi.

Kwenye bajeti hiyo itakayosomwa na Bw Yattani, serikali imeacha kutengea pesa ofisi ya marehemu rais wa pili Daniel Moi, huku ofisi ya rais wa tatu Mwai Kibaki ikipunguziwa bajeti kutoka Sh133 milioni hadi Sh113 milioni.

Pigo hilo la kifedha kwa Dkt Ruto ndilo la majuzi kabisa baada ya ushawishi wake katika Seneti, Bunge la Taifa na chama cha Jubilee kufutwa.

Hii ni baada ya Rais Kenyatta kuongoza kampeni ya kuwang’oa madarakani viongozi waliokuwa wakiegemea upande wa naibu wake, hali ambayo imeyeyusha usemi aliokuwa nao serikalini.

Rais Kenyatta pia anatarajiwa kufanyia mabadiliko Baraza la Mawaziri wakati wowote kuanzia leo, katika juhudi za kupunguza zaidi uwezo wa Dkt Ruto kisiasa.

Duru zinaeleza kuwa mawaziri wawili kutoka Rift Valley watalishwa sakafu kwenye mabadiliko hayo. Pia kuna waziri mmoja kutoka eneo la Mlima Kenya ambaye pia anatarajiwa kutumwa nyumbani.

Rais Kenyatta ametetea harakati za kumnyoa naibu wake, akisema anataka kuteua watu ambao watamsaidia kutimizia ahadi zake kwa Wakenya.

Wakereketwa wa Rais Kenyatta wanamlaumu Dkt Ruto wakisema anahujumu ajenda ya Rais kwa kuanza kampeni za mapema za kuwania urais hapo 2022.

WASONGA: Bajeti inayosomwa leo haijali athari za corona

Na CHARLES WASONGA

BAJETI ya kitaifa inaposomwa leo bungeni kuna maswali mengi ibuka kuhusiana na viwango vya fedha zilizotengewa mipango muhimu na sekta kuu, ambazo zinatarajiwa kupiga jeki uchumi wakati huu wa janga la Covid-19.

Inasikitisha kuwa ingawa Mei Waziri wa Fedha Ukur Yatani aliweka wazi kwamba kwa wastani, uchumi wa Kenya utakuwa ukipoteza Sh60 bilioni kila mwezi kutokana na janga hili, mipango wa kukabiliana na makali yake imetengewa Sh53.7 bilioni pekee.

Hii ni licha ya kwamba bajeti itakayosomwa leo ni ya Sh2.73 trilioni ambapo fedha nyingi zimetengewa miradi na sekta ambazo, kwa hakika, hazina dharura na umuhimu mkubwa nyakati hizi.

Sh53.7 bilioni ni pesa zile zile ambazo Rais Uhuru Kenyatta alitangaza Mei alipoweka wazi mpango wa kuchochea uchumi ili kupunguza makali ya janga la corona.

Inaonekana kwamba maafisa katika Hazina ya Kitaifa na wanachama wa Kamati ya Bunge kuhusu Bajeti walipuuza kabisa ushauri wa wataalamu kwamba mpango wa kupambana na janga hili ulipasa kutengewa takriban Sh200 bilioni ili uweze kufaidi watu wengi.

PESA ZISIZOFAA

Mataifa mengi barani Afrika na mabara mengine, yametenga kiwango kikubwa zaidi cha fedha kwa mpango wa kukabiliana athari za Covid-19; mfano ikiwa Rwanda ambayo limetenga Sh280 bilioni kwa mpango huo.

Inakera hata zaidi kwamba licha kwamba Wizara ya Afya ndiyo iko mstari wa mbele katika vita dhidi janga la corona, imetengewa Sh111.7 bilioni pekee. Hii ni baada ya wabunge wanachama kamati ya bajeti kupunguza Sh3 bilioni kutoka mgao wa awali wa Sh114.7 bilioni.

Ukweli ni kwamba, wakati huu ambapo maambukizi ya virusi vya corona yanashuhudiwa katika ngazi za jamii, wizara hii inayoongozwa na Bw Mutahi Kagwe inahitaji bajeti kubwa zaidi ili iweze kukabiliana na hali hiyo.

Inahitaji fedha za kununua vifaa vya kupima corona katika maeneo ya mashinani, ikizingatiwa kuwa serikali za kaunti zimeonekana kulemewa na mzigo huo.

Pia kuna mpango wa kuajiri na kutoa mafunzo maalum kwa wahudumu wa afya wa kijamii (CHW) ili waweze kuendeleza mpango wa upimaji na utengaji wa watu waliopatikana na virusi vya corona.

Kimsingi, hakuna mantiki yoyote ya Wizara kama ya Ulinzi kutengewa Sh115 bilioni ilhali taifa hili halikabiliwa na tishio lolote la kushambuliwa na mataifa ya kigeni. Vile vile, haieleweki ni kwa nini kando na mgao huo, Shirika la Kitaifa la Ujasusi (NIS) limetengewa Sh39 bilioni ilhali Wizara ya Usalama wa Ndani tayari imetengewa Sh131 bilioni.

Vile vile, mbona Afisi ya Rais imetengewa kiasi kikubwa cha Sh36.6 bilioni ilhali wakati huu ambapo Rais Kenyatta na Naibu wake William Ruto hawafanyi ziara nyingi za humu nchini na kimataifa kama ilivyokuwa zamani Kwa mfano siku hizi Rais Kenyatta huendesha mikutano ya kimataifa kupitia mitandao ya Zoom au Skype.

Na sio jambo la busara kwa serikali kutenga jumla ya Sh904.7 bilioni kwa ajili ya kulipa madeni ya humu nchini na kimataifa badala ya serikali kujadiliana na wadeni wake ili kuahirisha ulipaji wa baadhi ya madeni.