Amerika imeongeza hamu yake katika madini muhimu ya Kenya wakati ambapo serikali ya Rais William Ruto inataka kuendeleza uwezo wa kuchakata madini ndani ya nchi badala ya kuyauza nje yakiwa ghafi.

Suala hilo lilijitokeza kwa uzito wakati wa mkutano kati ya Rais Ruto na Waziri wa Masuala ya Kigeni  wa Amerika, Marco Rubio, Septemba 21, pembezoni mwa Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa (UNGA) jijini New York.

Kwa mujibu wa taarifa iliyotolewa na Wizara ya Masuala ya Kigeni ya Amerika, viongozi hao wawili walijadili diplomasia ya biashara pamoja na amani na usalama wa kikanda, huku madini muhimu yakitajwa kama eneo kuu la ushirikiano wa kiuchumi. Waziri huyo alitafutia kampuni za Amerika nafasi ya kushiriki katika sekta hiyo.

“Walizungumza kuhusu jinsi fursa zilizopo katika madini muhimu nchini Kenya zinavyoweza kuweka nchi kama mhusika muhimu katika sekta hiyo huku zikifungua nafasi kwa kampuni za Amerika kuongeza thamani ya bidhaa hizo,” alisema msemaji wa Wizara ya Masuala ya Kigeni ya Amerika, Tommy Pigott.

Majadiliano hayo yamejiri chini ya wiki mbili baada ya afisa mkuu wa Amerika kusema kuwa Washington iko tayari kusaidia Kenya kuendeleza viwanda vinavyohusiana na migodi ya madini muhimu.

Hatua hizi zinaashiria kuongezeka kwa maslahi ya kibiashara ya Amerika katika madini ya Kenya na Afrika kwa jumla huku ikitafuta kupunguza uwezo wa China.

Mapema mwezi huu, Naibu Waziri wa Masuala ya Kigeni wa Amerika anayeshughulikia masuala ya Afrika, Frank Garcia, alisema wanataka kampuni za Amerika kuwekeza katika uchakataji wa madini, mafunzo kwa wafanyakazi, uhamishaji wa teknolojia na viwanda vinavyoweza kuibuka kutokana na hazina za madini nchini Kenya.

Bw Garcia alisema utawala wa Rais Donald Trump uko tayari kusaidia Kenya kujenga mitambo ya usindikaji wa madini na kusisitiza kuwa kampuni za Amerika zinataka kushiriki katika kuongeza thamani ya madini badala ya kuyachimba na kuyasafirisha nje moja kwa moja.

Mwelekeo huo mpya umefanya madini ya Kenya kuwa na mvuto mkubwa kimataifa.

Katika eneo la Pwani, madini adimu kama niobium yaliyopo katika Kilima cha Mrima, Kaunti ya Kwale, yamevutia kampuni kadhaa za kimataifa huku Kenya ikitafakari jinsi ya kuendeleza rasilimali hiyo.

Madini mengine kama titanium, chromite, coltan na manganese pia yamegunduliwa katika maeneo mbalimbali ya ukanda wa Pwani, ikiwemo kaunti za Tana River na Kilifi.

Madini ya adimu hutumika katika utengenezaji wa bidhaa nyingi za teknolojia ya hali ya juu, huku niobium ikitumika kutengeneza vifaa vinavyotumika katika sekta za anga, silaha na matumizi mengine ya viwandani.

Mbali na Amerika, kampuni za Australia pia zimeonyesha nia ya kufanya utafiti wa madini katika Kilima cha Mrima. Eneo hilo linakadiriwa kuwa na akiba ya madini adimu yenye thamani ya takriban Sh8 trilioni na niobium yenye thamani ya takriban Sh4.5 trilioni.

Waziri wa Madini Hassan Joho, ambaye ni sehemu ya ujumbe wa Kenya mjini New York, alisisitiza msimamo wa serikali wakati wa mkutano wa ngazi ya juu wa Africa Minerals Strategy Group kuhusu maendeleo ya madini muhimu barani Afrika.

“Msimamo wa Kenya uko wazi. Hatuwezi kukubali kuondolewa kwa madini yetu bila kuongeza thamani hapa nchini. Madini yetu, lithiamu, shaba na niobium lazima yasafishwe na kuchakatwa nchini kabla ya kusafirishwa nje ili manufaa yaongezeke, teknolojia ihamishwe na ajira za kitaalamu zibaki Afrika,” alisema Joho.

Aliongeza kuwa ongezeko la mahitaji ya madini muhimu limeweka Afrika katika nafasi ya kipekee ndani ya uchumi wa kimataifa wa madini na kupatia fursa ya kuwa mhusika mkuu katika mifumo ya usambazaji duniani.

Wizara ya Masuala ya Kigeni ya Amerika ilisema mjadala kuhusu madini muhimu ni sehemu ya uhusiano mpana wa kimkakati kati ya nchi hizo mbili, ikitaja Kenya kama mshirika muhimu asiye mwanachama wa NATO na wa biashara anayekua kwa kasi.