GAVANA wa Nairobi, Johnson Sakaja, aliingia ofisini mwaka wa 2022 akiwa na ahadi kubwa ya kuhakikisha kuwa mambo yanaenda sambamba Nairobi lakini miaka minne baadaye takwimu za matumizi ya fedha za umma zinaibua swali iwapo jiji hilo limetimiza lengo hilo.
Bw Sakaja alipokuwa akihutubu wakati wa kuapishwa kwake Agosti 2022, alikumbuka maisha yake ya utotoni Ngara na jinsi alivyoshangaa kuona baadhi ya mitaa ikiwa safi, yenye barabara nzuri na iliyopangwa huku mingine ikiwa katika hali mbaya.Alisema akiwa na umri wa miaka saba aliwahamasisha watoto wenzake kuandamana wakitaka mazingira yao yaimarishwe.
“Nilijifunza kuwa eneo hilo halikuwa na watu bora zaidi; walikuwa wamejipanga, walikuwa na hisia za jamii, walichagua uongozi mzuri na mambo yakawa sambamba,” alisema.
Hata hivyo, ripoti za matumizi zinaonyesha Nairobi bado inakabiliwa na changamoto kubwa za maendeleo. Katika miaka minne ya uongozi wa Bw Sakaja, kuanzia Julai 2022 hadi Juni 2026, serikali ya kaunti ilitumia Sh125 bilioni.Kati ya fedha hizo, Sh15.4 bilioni pekee, sawa na asilimia 12.36, zilitumika kwa miradi ya maendeleo huku Sh109.5 bilioni zikitumika katika shughuli za kawaida.
Sheria ya Usimamizi wa Fedha za Umma inataka angalau asilimia 30 ya matumizi ya kaunti yaelekezwe kwa maendeleo.Hii ina maana kuwa Nairobi ilipaswa kutumia takriban Sh37.5 bilioni kwa maendeleo, tofauti ya zaidi ya Sh22 bilioni ambazo zingetumika kujenga barabara, hospitali, masoko na miradi mingine.
Kituo cha Centre for Economic Governance (CEG), kinasema Nairobi ni miongoni mwa kaunti zinazofanya vibaya zaidi katika matumizi ya fedha za maendeleo.Changamoto hiyo pia imeonekana katika miradi iliyokwama.
Kufikia Juni, Nairobi ilikuwa na miradi 57 iliyokwama ya thamani ya zaidi ya Sh2 bilioni.Miongoni mwa hiyo ni jengo la matibabu la Sh256 milioni katika Hospitali ya Mbagathi, ukumbi wa kijamii wa Mwiki wa thamani ya Sh76 milioni na wodi ya uzazi ya Sh30 milioni katika Kituo cha Afya cha Umoja 1.
Mdhibiti wa Bajeti, Margaret Nyakang’o, alisema miradi hiyo ilikwama kwa sababu mbalimbali, ikiwemo wakandarasi kuondoka kwa kukosa malipo.
Wakati huo huo, zaidi ya nusu ya Sh125 bilioni zilizotumiwa na serikali ya Sakaja zilienda kwa mishahara na marupurupu.Takriban Sh63.3 bilioni zilitumika kwa mishahara, sawa na asilimia 50.65 ya matumizi yote.
Ukaguzi pia umeibua maswali kuhusu mfumo wa malipo wa kaunti. Ripoti ya Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali ilitaja Sh1.9 bilioni zilizotolewa kutoka akaunti ya mishahara bila kaunti kueleza zilitumika vipi.Aidha, Sh840.4 milioni zilizotajwa kama gharama za wafanyakazi zilikosa stakabadhi muhimu za kuthibitisha waliolipwa.Idadi ya wafanyakazi wa kaunti pia imeongezeka kutoka 13,354 mwaka 2023 hadi 19,258 Juni 2025.
Katika sekta ya taka, kaunti ilitumia Sh1.7 bilioni mwaka 2024/25, huku data nyingine ya City Hall ikionyesha matumizi ya Sh3 bilioni. Mkaguzi Mkuu alisema malipo ya Sh361 milioni hayakuwa na stakabadhi za kutosha kuthibitisha huduma zilizotolewa.
Nairobi pia ilitumia Sh2.6 bilioni kwa mawakili wa nje mwaka 2024/25, licha ya kuwa na zaidi ya mawakili 100 katika idara yake ya sheria. Ofisi ya Bajeti ya Bunge pia iliorodhesha Nairobi miongoni mwa kaunti zilizofanya vibaya katika matumizi ya rasilimali za umma.Nairobi inachangia karibu theluthi moja ya uchumi wa Kenya, ikiwa na shughuli za kiuchumi zenye thamani ya Sh4.1 trilioni mwaka 2024.
Bw Sakaja sasa anaingia mwaka wa mwisho wa muhula wake wa kwanza huku akitakiwa kukabiliana na changamoto za mishahara, miradi iliyokwama, taka na matumizi ya fedha za umma ambazo zinaendelea kuathiri huduma kwa wakazi.
