Ni kubaya: Chuo Kikuu cha Moi chageukia kilimo cha miwa kujimudu kifedha
CHUO Kikuu cha Moi, ambacho kinakabiliwa na changamoto kubwa kifedha, kimeanzisha kilimo cha miwa kwa kiwango kikubwa kama njia ya kujiongezea mapato na kupunguza kutegemea fedha za serikali.
Chuo hicho tayari kimepanda miwa katika ekari 750 na kina mipango ya kuongeza eneo hilo hadi ekari 1,500.
Mradi huo unaogharimu Sh105 milioni, unalenga kugeuza ardhi kubwa ya chuo kuwa chanzo cha mapato, kusaidia shughuli za masomo na kutoa ajira kwa wakazi wa maeneo jirani.
Naibu Chansela wa Chuo hicho Profesa Kiplagat Kotut, alisema wameamua kutumia rasilimali ya ardhi waliyonayo kujipatia mapato badala ya kutegemea mgao wa serikali pekee.

“Lengo letu kuu ni kuhakikisha chuo kinaendesha shughuli zake bila matatizo. Ili kufanikisha hilo, ni lazima tujipatie fedha za kutosha kupitia miradi yetu,” alisema Profesa Kotut.
Alisema chuo kina takriban ekari 3,000 na kinapanga kutumia karibu nusu yake kulima miwa ili kukabiliana na changamoto za kifedha, huku kikisaidia pia masomo ya kilimo na uhandisi.
Akizungumza Jumanne alipokagua maendeleo ya shamba hilo, alisema mradi huo ulianzishwa baada ya mashauriano na kampuni za kusaga miwa, wadau wa kilimo na wakazi wa eneo hilo.
Chuo hicho kinashirikiana na West Kenya Sugar Company, ambayo inatoa utaalamu na ushauri kuhusu utunzaji wa mimea. Kampuni hiyo pia itanunua miwa itakapokomaa na kuisaga.
Meneja wa shamba, Bw Tobias Okeno, alisema gharama ya kuandaa na kupanda ekari moja inakadiriwa kuwa Sh70,000, ingawa inaweza kubadilika kutokana na hali ya hewa na mazingira ya shamba.
Alisema aina nane za miwa zinazokomaa kwa nyakati tofauti zimepandwa katika ekari hizo 750, ili kubaini zile zinazofaa zaidi eneo hilo.
“Tunatarajia kuvuna shamba lote kufikia Juni mwaka ujao. Tunafanya utafiti kubaini aina ya miwa inayofanya vizuri zaidi katika eneo hili,” alisema Bw Okeno.
Chuo kinakadiria kupata wastani wa tani 40 za miwa kwa ekari. Kwa bei ya sasa ya Sh5,500 kwa tani, mavuno hayo yanaweza kuleta mapato ya takriban Sh220,000 kwa ekari, kabla ya kutoa gharama za uzalishaji na uendeshaji.
Mbali na mapato, mradi huo tayari umeanza kutoa nafasi za kazi kwa wakazi na wanafunzi.
Profesa Kotut alisema mamia ya wakazi wameajiriwa katika shughuli za kupanda na kupalilia miwa. Wanafunzi pia wamepata nafasi za kufanya kazi shambani na kulipwa, hata wakati wa mgomo wa wahadhiri.
Alisema mradi huo unalenga kujenga uhusiano mzuri kati ya chuo na jamii inayokizunguka kwa kutoa fursa za kiuchumi.
Chuo pia kinapanga kupanua kilimo biashara kwa kuanzisha mashamba ya kahawa na chai, pamoja na miradi ya tufaha na parachichi.
Mradi wa tufaha ulianzishwa Mei 2021 katika eneo la karibu ekari 100. Chuo kinaendelea kufanya utafiti kuhusu aina mbalimbali, zikiwemo MUA52, ambayo Profesa Kotut alisema inakuzwa na taasisi hiyo.
Uvunaji mwingine wa tufaha unatarajiwa kufanyika Februari mwaka ujao, ingawa mabadiliko ya hali ya hewa yameathiri ratiba ya mavuno.
Kwa upande wa parachichi, chuo kinashirikiana na Safaricom. Kulingana na Okeno, miche ya kwanza ilipandwa Novemba mwaka jana na mingine Machi mwaka huu.