Nimepanga Kenya kisawasawa, asema Ruto katika hotuba kwa taifa Bungeni
Akihutubia kikao cha pamoja cha Bunge katika hotuba yake ya Hali ya Taifa 2026 jana, Rais alisema serikali imeweka msingi wa mabadiliko kupitia kilimo, afya, nyumba za gharama nafuu, elimu, ajira na miundombinu.
Huku akishangiliwa na wabunge na maseneta hasa wanaounga serikali, Rais Ruto alisema lengo lake ni kuhakikisha kila Mkenya ananufaika na maendeleo bila kujali eneo alikozaliwa, hali yake ya kifedha au jamii anayotoka.
“Ndoto yangu kuu ya kujenga Kenya ambako kila raia anahesabiwa, kila jamii inahisi kuwa sehemu ya taifa na hakuna Mkenya anayeachwa nyuma, inazidi kuwa halisi,” alisema.
Hotuba ya mwaka huu ilifanyika kwa utulivu tofauti na miaka miwili iliyotangulia wakati nchi ilikumbwa na maandamano dhidi ya serikali na ilihudhuriwa na idadi kubwa ya wabunge hasa wanaounga Serikali Jumuishi.
Kwa zaidi ya saa mbili, akipigia debe kauli mbiu mpya ya chama tawala cha United Democratic Alliance (UDA) ya Usawa ni Sawa, Rais alisema serikali inalenga kuondoa tofauti za maendeleo zilizokuwepo kwa muda mrefu, ambapo maeneo yaliyokuwa na barabara, viwanda na miundombinu mingine yalivutia uwekezaji zaidi huku jamii za baadhi ya maeneo zikibaki nyuma.
Katika sekta ya kilimo, alisema bei ya gunia la kilo 50 la mbolea imepunguzwa kutoka Sh7,500 mnamo 2022 hadi Sh2,000 mwaka huu.
Serikali imesambaza magunia milioni 38.5 ya mbolea ya ruzuku na kusajili karibu wakulima milioni tisa.
Kwa mujibu wake, uzalishaji wa mahindi umeongezeka kutoka magunia milioni 44.3 mwaka 2022 hadi milioni 71 mwaka jana, huku bei ya unga wa kilo mbili ikishuka kutoka kilele cha Sh230 hadi wastani wa Sh152 Septemba mwaka huu.
Hii ni licha ya wakulima kuathiriwa na ukame na mabadiliko ya tabia nchi na uzalishaji kupungua hasa katika eneo la Bonde la Ufa linalozalisha mahindi kwa wingi.
Na huku uhaba wa maziwa ukiendelea kushuhudiwa nchini, Rais alisema uzalishaji wa maziwa pia umeongezeka kutoka lita bilioni 4.5 hadi bilioni 5.52, huku wakulima wa miwa wakitarajiwa kupokea bonasi ya Sh1.2 bilioni kutokana na kufufuliwa kwa sekta ya sukari.
Hii ni licha ya sekta ya sukari kukumbwa na hatihati tangu viwanda vinavyomilikiwa na serikali vibinafsishwe.
Katika afya, Ruto alisema watu milioni 33.7 wamejiandikisha katika Mamlaka ya Afya ya Jamii (SHA), ikilinganishwa na takriban milioni nane waliokuwa chini ya NHIF mwaka 2022.
Alisema mfumo huo unasaidia wagonjwa kupata matibabu ya gharama kubwa, akitaja wagonjwa 53,465 wanaopokea matibabu ya saratani na wengine 24,468 wanaofanyiwa usafishaji wa damu.
Kuhusu nyumba, alisema miradi ya makazi ya gharama nafuu inaendelea katika kaunti zote 47, huku nyumba zaidi ya 313,000 zikiwa katika hatua mbalimbali za ujenzi.
Zaidi ya watu milioni 1.37 wamejisajili kwenye mfumo wa Boma Yangu.
Ripoti zinaonyesha kuwa sio wote wanaotuma maombi wanapata nyumba hizo na wengi wanaokatwa ushuru wa nyumba hawataweza kuzipata.
Rais alidai mpango huo umezalisha nafasi zaidi ya milioni 1.1 za ajira na bidhaa za thamani ya zaidi ya Sh61 bilioni kwa mafundi wa Jua Kali.
Katika ajira, alisema Wakenya 350,000 wamepata kazi katika uchumi wa kidijitali, huku wengine 707,000 wakipata ajira nje ya nchi kupitia mpango wa kuwatafutia nafasi za kazi kimataifa.
Japo alisifu mpango wa serikali yake wa kazi majuu, ripoti ya hivi majuzi inaonyesha kuwa, kiwango cha pesa zinazotumwa nchini kutoka ughaibuni kimeshuka kwa kiasi kikubwa mwaka huu katika kipindi cha miaka 17.
Rais alieleza kuwa vijana 133,000 wamepata mafunzo, ushauri na Sh50,000 kila mmoja kuanzisha biashara kupitia mpango wa NYOTA.
Hata hivyo, Rais alisema safari ya kufanya Kenya kuwa taifa lenye uchumi wa kiwango cha juu inahitaji uwekezaji mkubwa. Serikali inakadiria kuwa itahitaji Sh5 trilioni katika miaka 10 ijayo.
“Mpango wetu wa mabadiliko unakadiriwa kuhitaji Sh5 trilioni katika miaka 10 ijayo,” alisema, akieleza kuwa serikali itatafuta mitaji ya muda mrefu bila kuweka mzigo usioweza kubebeka kwa walipa kodi.
Katika miundombinu, alisema takriban kilomita 7,000 za barabara zinaendelea kujengwa, huku serikali ikilenga kuweka lami kilomita 28,000 na kupanua barabara kuu kilomita 2,500 katika muongo mmoja ujao.
Miradi mingine ni pamoja na upanuzi wa reli ya kisasa kutoka Naivasha kupitia Narok na Bomet hadi Kisumu na Malaba, pamoja na kuboresha bandari za Mombasa na Lamu.
Rais alisema mipango hiyo inalenga kuweka ekari milioni 2.5 chini ya kilimo cha unyunyuzaji.
Hata hivyo, alikiri kuwa mabadiliko hayo yanahitaji pia usalama, uadilifu na uongozi unaowajibika.
Alisema serikali imetenga Sh2 bilioni kufidia waathiriwa wa ukiukaji wa haki wakati wa maandamano, huku Sh1.2 bilioni zikiwa zimelipwa kwa watu 1,476 kufikia Julai.
Licha ya serikali kuendelea kuvunja maandamano ya upinzani na wanaharakati kukamatwa, Rais alisisitiza kuwa haki ya wananchi kuandamana kwa amani na kukosoa serikali lazima ilindwe, huku maafisa wanaotumia nguvu kinyume cha sheria wakipaswa kuwajibishwa.
“Wakenya lazima waendelee kuwa huru kueleza kutokubaliana serikali yao na kuikosoa,” alisema.
Kuhusu elimu, Rais Ruto alisema serikali imeajiri walimu 100,000 katika kipindi cha miaka minne na inapanga kuajiri wengine 20,000 ili kupunguza uhaba wa walimu.