KWA miongo mingi, nyumba za jadi za muundo wa Waswahili zimekuwa alama muhimu ya utambulisho wa Mombasa.

Hata hivyo, mandhari hiyo sasa inabadilika kwa kasi huku majengo marefu ya kisasa yakizidi kujengwa katika maeneo mbalimbali ya jiji. Katika mitaa ya Majengo, Kisauni, Old Town, Tudor na Ganjoni, nyumba za zamani za Waswahili zinabomolewa ili kupisha majengo ya ghorofa yanayolenga kukidhi ongezeko la mahitaji ya makazi.

Mzee Abubakar Mohamed, mwenye umri wa miaka 90, anasema nyumba hizo zilijengwa kwa kuzingatia mazingira ya pwani yenye joto na unyevunyevu mwingi.“Muundo wake uliwezesha hewa kupita kwa urahisi na kutoa hali ya baridi ndani ya nyumba. Pia uliakisi historia na utamaduni wa watu wa pwani,” anasema.

Kwa mujibu wa wakazi, ongezeko la thamani ya ardhi na mahitaji makubwa ya nyumba limewavutia wawekezaji wengi wanaotaka kujenga majengo ya kisasa katika maeneo ambayo hapo awali yalikuwa na nyumba za familia moja.

Mkazi wa Majengo, Mohamed Hussein, ni mmoja wa walioamua kushirikiana na mwekezaji badala ya kuuza mali yake.Nyumba yake ilibomolewa na sasa jengo la ghorofa linaendelea kujengwa katika eneo hilo. Kupitia makubaliano yao, Hussein atamiliki nyumba sita ndani ya jengo hilo pindi mradi utakapokamilika.

“Mwekezaji alinipa chaguo la kuuza au kushirikiana naye. Nilichagua ushirikiano kwa sababu nilitaka kuendelea kuwa na sehemu ya umiliki wa ardhi hiyo,” alisema.Wakazi wengine wamechagua kuuza nyumba zao na kuhamia maeneo mengine, huku baadhi wakitumia fedha walizopata kuanza maisha mapya nje ya jiji.Lakini pamoja na faida za kiuchumi zinazotokana na miradi hiyo, wataalamu wanatahadharisha kuhusu hatari ya Mombasa kupoteza urithi wake wa kihistoria na usanifu wa kipekee.

Mwenyekiti wa Chama cha Wasanifu Majengo Kenya (AAK) tawi la Pwani, Dancan Odhiambo, anasema ubomoaji wa nyumba za Kiswahili unafuta urithi ambao huenda usirejeshwe kamwe.“Usasa haupaswi kuja kwa gharama ya utambulisho wa usanifu wa jiji. Vipengele vya nyumba za Kiswahili vinaweza kuingizwa katika majengo mapya ili kulinda utamaduni huo,” anasema.

Wataalamu pia wanaeleza kuwa ongezeko la majengo marefu linaweka shinikizo kwa miundombinu kama maji, mabomba ya maji taka, barabara, maegesho na mfumo wa ukusanyaji taka.Mbunifu Abdulnassir Mohamed anasema maendeleo hayawezi kuzuiwa, lakini yanahitaji mipango bora ili kuhakikisha ukuaji wa jiji unaendana na uwezo wa miundombinu iliyopo.

“Mombasa inaweza kukua bila kupoteza utambulisho wake, lakini tunahitaji kueleza maana ya usanifu wa Mombasa katika majengo ya kisasa,” anasema.Kadiri paa za nyumba za Kiswahili zinavyozidi kutoweka na majengo marefu kuchukua nafasi yake, Mombasa inakabiliwa na changamoto ya kusawazisha maendeleo ya kisasa na uhifadhi wa urithi wake wa kitamaduni,