WAKENYA wanaotumia vyeti ghushi vya masomo kupata ajira, vyeo na mishahara mikubwa sasa wanaandamwa huku hukumu za hivi majuzi zikifichua jinsi barua hizo zimekuwa zikitumiwa kuingia na kupanda ngazi katika utumishi wa umma.

Mnamo Jumatatu, mahakama moja jijini Nairobi ilimpiga faini ya Sh80,000 aliyekuwa afisa msaidizi wa uchaguzi katika Tume Huru ya Uchaguzi na Mipaka (IEBC), George Kipyatich Kibor, baada ya kupatikana na hatia ya kuwasilisha cheti ghushi cha shahada.

Bw Kibor aliwasilisha cheti ghushi cha Shahada ya Usimamizi wa Biashara (Fedha na Benki) alichodai kilitolewa na Chuo Kikuu cha Moi.

Hukumu yake ilitolewa siku chache baada ya aliyekuwa afisa wa Kampuni ya Kuzalisha Umeme nchini (KenGen), David Mogire Nyabuti, kuhukumiwa kifungo cha miaka 11 kwa kutumia barua ghushi za masomo kupata ajira na kujipatia karibu Sh15 milioni.

Bw Nyabuti alitumia cheti ghushi cha Mtihani wa Kitaifa wa Kidato cha Nne(KCSE) na hati ya matokeo kupata nafasi ya kujiunga na Chuo cha Mafunzo cha Kampuni ya Umeme Nchini (KPC) kabla ya kupata ajira KenGen.

Tume ya Maadili na Kupambana na Ufisadi (EACC) ilibaini kuwa aliwasilisha barua hizo kama vyeti halali vilivyotolewa na Baraza la Kitaifa la Mitihani Kenya (KNEC).

Kati ya Agosti 2003 na Septemba 2018, alipokea Sh14.94 milioni kama mishahara na marupurupu kutokana na udanganyifu huo.

Mahakama ilimpata na hatia ya kujipatia mali ya umma kwa njia ya udanganyifu na kumuamuru kurejesha fedha hizo au kutumikia kifungo cha miaka mitano.

Pia alipigwa faini ya Sh900,000, huku akikabiliwa na kifungo cha miaka miwili iwapo angeshindwa kulipa.

Kesi hizo ni sehemu ya tatizo kubwa la vyeti ghushi katika taasisi za umma.

EACC inasema imefikisha mahakamani kesi 90 zinazohusu vyeti ghushi vya masomo. Kati ya hizo, 43 zimeishia wahusika kuhukumiwa, 39 bado zinasubiri kuamuliwa, washukiwa saba waliachiliwa huru na kesi moja iliondolewa.

Katika mwaka wa kifedha wa 2025/26 pekee, EACC ilirejesha Sh18.5 milioni zilizolipwa kwa njia ya udanganyifu kwa maafisa wa umma kupitia mishahara iliyotokana na vyeti ghushi na ajira mbili.

Miongoni mwa waliopatikana na hatia ni Martin Maigua Maina, aliyedanganya kwa kutumia cheti cha Shahada ya Sanaa katika Sayansi ya Siasa ili kupata cheo IEBC.

Jecinter Hezron Adoyo alishtakiwa kwa kughushi barua za masomo kutoka Chuo Kikuu cha Nairobi ili kupata ajira katika Tume ya Ugavi wa Mapato kama mdadisi mkuu na msaidizi wa kibinafsi wa mwenyekiti.

Katika Kampuni ya Maji ya Nairobi, Stacy Mwikali alitumia cheti ghushi cha Shahada ya Teknolojia ya Habari alichodai kimetolewa na Chuo Kikuu cha JKUAT kupata cheo cha kaimu meneja kampuni hiyo.

Aliyekuwa mfanyakazi wa Kaunti ya Nairobi Gabriel Bukachi Chapia alihukumiwa mwaka jana kifungo cha miaka miwili na nusu, huku akipewa chaguo la kulipa faini ya Sh150,000, baada ya kukiri kughushi vyeti vya masomo.

Pia aliamriwa kurejesha Sh3.9 milioni alizopata alipokuwa akifanya kazi katika Hospitali ya Rufaa na Mafunzo ya Moi.