Upinzani wapatia Ruto silaha kuwaponda
KUONDOKA kwa vinara wakuu wa upinzani katika mkutano na Tume Huru ya Uchaguzi na Mipaka (IEBC) kumempa Rais William Ruto nafasi nyingine ya kuwashambulia kisiasa, akitumia mgogoro huo kuonyesha kuwa wapinzani hawana umoja, mgombeaji wala ajenda ya pamoja kuelekea uchaguzi mkuu wa 2027.
Vinara hao, wakiongozwa na kiongozi wa Wiper Kalonzo Musyoka, aliyekuwa Naibu Rais Rigathi Gachagua na Seneta wa Nairobi Edwin Sifuna, waliondoka kwenye mkutano wa Novemba 19 baada ya kupinga utaratibu wa majadiliano na mada ambazo IEBC ilikuwa imepanga kuwasilisha.
Walioandamana nao ni aliyekuwa Jaji Mkuu David Maraga, kiongozi wa People’s Liberation Party Martha Karua, Gavana wa Siaya James Orengo, Mbunge wa Embakasi Mashariki Babu Owino, aliyekuwa Mwanasheria Mkuu Justin Muturi na kiongozi wa DAP-K Eugene Wamalwa, miongoni mwa wengine.
Hata hivyo, hatua hiyo imegeuza mjadala kutoka kwa madai yao kuhusu maandalizi ya uchaguzi na kuuelekeza kwenye uwezo wa upinzani kuendesha mazungumzo na kuunda mkakati mmoja wa kumng’oa Ruto mamlakani.
Rais hakupoteza muda kutumia fursa hiyo. Akiwa katika ziara yake ya Magharibi mwa Kenya, aliwashambulia wapinzani akiwataka waache kuilaumu IEBC na badala yake wajipange kushindana naye katika uchaguzi.
‘IEBC haina kura, kura ziko kwa wananchi,’ alisema Ruto, akiwakosoa viongozi hao kwa kuonekana kuhusisha tume na mizozo yao ya kisiasa.
Pia, aliwataka wapinzani waache kuzunguka wakilalamika kuhusu tume hiyo na badala yake waamue watakayemsimamisha kugombea urais, sera watakazotumia na ajenda watakayowasilisha kwa wananchi.
Kwa Ruto, kuondoka kwa wapinzani mkutanoni ni fursa ya kuendeleza simulizi kwamba washindani wake hawajajiandaa kwa uchaguzi wa 2027 na huenda wanatafuta mtu wa kulaumu iwapo watashindwa.
Lakini Kalonzo na Gachagua walisisitiza kuwa hawakuwa tayari kuhusishwa na mchakato ambao, kwa maoni yao, haukuwa na dhamira ya kushughulikia masuala muhimu ya uchaguzi.
Gachagua alisema upinzani ulikuwa umeomba IEBC kuunda timu ya kiufundi Januari 28, 2026 ili kujadili maandalizi ya uchaguzi, lakini madai yao hayakushughulikiwa licha ya kuwasilisha barua na mawasiliano kadhaa.
Alisema upinzani hautakubali Wakenya kuingia katika uchaguzi ambao uaminifu wake unatiliwa shaka.
‘Tunakataa kuwaruhusu Wakenya kuingia katika mchakato wa uchaguzi uliopangwa kuibiwa bila wao kujua,’ alisema.
Kalonzo alisema walihudhuria mkutano huo kwa nia njema lakini hawakuridhishwa na namna tume ilivyokuwa ikiendesha mashauriano.
‘Tulikuja IEBC leo kwa nia njema na tulitarajia nia hiyo hiyo kutoka kwao. Nia njema huonyeshwa kwa vitendo: tume huru, isiyopendelea upande wowote na iliyojiandaa. Leo hatukupata hayo. Ndiyo maana tumeondoka,’ alisema.
Kwa upande wake, Maraga alisema hawakutaka kwenda kusikiliza hotuba za maafisa wa IEBC kuhusu mipango yao bila kupata nafasi ya kujadili wasiwasi wao.
‘Tunataka kushirikiana na IEBC, hatutaki kwenda kufundishwa. Ndiyo maana tuliondoka,’ alisema.
Upinzani unataka ukaguzi huru wa sajili ya wapigakura ili kuondoa majina ya watu waliofariki, waliosajiliwa mara mbili na wasiostahili kupiga kura.
Pia unataka mabadiliko ya mfumo wa kutuma na kujumlisha matokeo ya urais, ukipendekeza kila eneo bunge kati ya 290 liwe na sava huru za matokeo yanayoweza kufikiwa na vyama, wagombeaji na vyombo vya habari.
Unataka pia kuondolewa kwa kituo kikuu cha kujumlishia matokeo ya urais Bomas of Kenya, majaribio ya kupiga kura kwa njia ya kielektroniki kwa Wakenya wanaoishi ughaibuni na kupeperushwa moja kwa moja kwa shughuli za kupiga, kuhesabu na kutangaza kura.
Haya ni masuala muhimu yanayohitaji majibu ya wazi kutoka kwa IEBC. Hata hivyo, kuondoka kabla ya kusikiliza maelezo ya tume kumeifanya serikali kupata nafasi ya kuhoji dhamira ya upinzani.
Mwenyekiti wa IEBC Erastus Edung Ethekon alisema ilihuzunisha kuona baadhi ya viongozi wakiondoka kabla ya majadiliano ya kina kuanza.
‘Kuondoka kwenye mazungumzo kabla ya majadiliano ya kina kuanza hakusaidii kutatua masuala ya uchaguzi. Kunawanyima wahusika wote nafasi ya kubadilishana mawazo, kufafanua misimamo na kujenga mwafaka,’ alisema.
Alisema viongozi hao walikosa fursa ya kusikiliza maelezo kuhusu kiwango cha maandalizi ya uchaguzi, hatua zilizopigwa na changamoto zinazokabili tume.
Ethekon aliwahimiza viongozi kuwasilisha mapendekezo yao rasmi na kuendelea kushiriki mashauriano badala ya kujiondoa.
Gavana wa Kisii Simba Arati pia alikosoa hatua ya upinzani, akisema huenda viongozi hao walitaka kujenga taswira kwamba wametengwa ili watakaposhindwa uchaguzi wawe na sababu ya kupinga matokeo mahakamani.
Kwa upande wake, mwenyekiti wa UDA Cecily Mbarire alihoji kwa nini upinzani uliondoka badala ya kuwasilisha hoja zake ndani ya mkutano.
Wachambuzi wa siasa wanasema changamoto kubwa kwa Kalonzo, Gachagua, Sifuna, Karua na wenzao sasa ni kuhakikisha madai yao kuhusu uadilifu wa uchaguzi hayafunikwi na mzozo wa kisiasa walioanzisha.
‘Wanapaswa pia kuonyesha kuwa wanaweza kukubaliana kuhusu ajenda ya pamoja na mgombeaji wa urais, masuala ambayo Ruto amekuwa akiyatumia kuhoji uwezo wao wa kuunda serikali,’ asema mchanganuzi wa siasa Dkt Isaac Gichuki.
Vinginevyo, asema, kwa kuondoka mkutanoni, huenda wameingia katika mtego wa kisiasa wa Ruto, wakimpa nafasi ya kuendelea kuwaponda kwa udhaifu wao huku maswali kuhusu maandalizi ya uchaguzi yakisalia bila majibu ya kutosha.