Mwaka mmoja baada ya kifo cha Raila Odinga, Chama cha Orange Democratic Movement (ODM) kinamkumbuka huku kikikabiliwa na swali ambalo halijapata jibu la wazi hadi sasa.

Swali hilo limezidi kuwa muhimu chama hicho kikijiandaa kuadhimisha mwaka mmoja tangu kifo cha Raila mnamo Oktoba 15, 2026, huku makundi mbalimbali ya kisiasa yakitoa tafsiri tofauti kuhusu urithi wake wa kisiasa.

ODM, chini ya uongozi wa kaka yake Raila, Oburu Oginga, imeandaa shughuli za mwezi mzima chini ya kaulimbiu ‘Mwezi wa Baba’. Shughuli hizo zitahitimishwa kwa ibada ya kumbukumbu katika makazi ya familia ya Odinga huko Bondo. Rais William Ruto anatarajiwa kuhudhuria hafla hiyo.

Hata hivyo, maandalizi hayo yamefichua tofauti kati ya viongozi wa ODM na familia ya Raila. Familia hiyo imekuwa ikiandaa ratiba yake ya maadhimisho na kusisitiza kuwa hafla hiyo inapaswa kuwaleta pamoja wote walioguswa na maisha ya Raila badala ya kuwa shughuli ya chama pekee.

“Hatutaki iwe siku ya kujitenga au kuwekewa vizuizi,” alisema Winnie Odinga, binti ya Raila, akitaka kumbukumbu ya baba yake ihusishe watu wote.Kifo cha Raila mwezi Oktoba 2025 kilichochea mzozo kuhusu mwelekeo wa kisiasa wa ODM. Oburu alithibitishwa kuwa kiongozi wa chama, lakini kundi lililoongozwa na Seneta wa Nairobi Edwin Sifuna lilipinga ushirikiano wa karibu kati ya ODM na serikali ya Rais Ruto.

Mzozo huo ulihusisha kuondolewa kwa Sifuna kama Katibu Mkuu wa chama. Baada ya malalamiko mbalimbali kuwasilishwa katika Mahakama ya Migogoro ya Vyama vya Kisiasa, hatua ya awali ya kumuondoa ilibatilishwa kwa kukiuka haki ya kusikilizwa. Hata hivyo, chama kiliruhusiwa kuanzisha upya mchakato wa kinidhamu.

Mnamo Septemba, mahakama hiyo ilithibitisha kuondolewa kwa Sifuna, ikisema alipata nafasi ya kutosha kujitetea.Seneta Godfrey Osotsi aliunga mkono Sifuna na baadaye akaondolewa katika nafasi yake ya naibu kiongozi wa chama. Wawili hao walipoteza pia baadhi ya nyadhifa zao bungeni na tangu wakati huo wamekuwa viongozi wakuu wa vuguvugu la Linda Mwananchi, linalopinga ushirikiano wa ODM na serikali.Mabadiliko makubwa zaidi katika ODM yameonekana katika uhusiano wake na Rais Ruto.

Viongozi wa chama wamekumbatia ushirikiano na rais na wameashiria kuwa watamuunga mkono katika uchaguzi wa 2027.Oburu amesema ODM haitasimamisha mgombea wake wa urais, akidai kuwa ushirikiano huo ni wa kuendeleza makubaliano ya kisiasa yaliyofikiwa Raila akiwa hai.“ODM na UDA si wapinzani, ni washirika katika serikali jumuishi,” alisema Ruto wakati wa ziara yake Nyanza hivi majuzi.

Hata hivyo, tafiti za maoni zinaonyesha wengi wa Wakenya hawajaridhishwa na mpangilio huo. Utafiti wa TIFA ulionyesha asilimia 52 ya Wakenya wanapinga Serikali Jumuishi huku asilimia 30 pekee wakiiunga mkono.

Miongoni mwa wafuasi wa ODM, asilimia 74 waliunga mkono msimamo wa Linda Mwananchi dhidi ya asilimia 20 waliounga mkono kundi la Linda Ground linalohusishwa na Oburu.Vuguvugu la Linda Mwananchi sasa limepanuka zaidi ya mzozo wa ndani ya ODM na linajitokeza kama chombo kipya cha upinzani.

Sifuna, Osotsi, Gavana wa Siaya James Orengo na Mbunge wa Embakasi Mashariki Babu Owino ni miongoni mwa viongozi wanaosisitiza kuwa ODM inapaswa kubaki chama huru cha upinzani.Mnamo Septemba, vuguvugu hilo lilimwidhinisha Sifuna kuwa mgombea wake wa urais katika uchaguzi wa 2027.

Utafiti wa Infotrak ulionyesha asilimia 24 ya Wakenya walijitambulisha zaidi na Linda Mwananchi, huku asilimia 27 wakiunga mkono Serikali Jumuishi. Vuguvugu hilo lilipata uungwaji mkono mkubwa miongoni mwa vijana na katika maeneo ya Magharibi, Nairobi na Nyanza.

Kwa ODM, kumbukumbu ya kwanza ya kifo cha Raila ni zaidi ya hafla ya maombolezo. Ni fursa ya kuenzi maono yake kuhusu ugatuzi, uwajibikaji, haki za kijamii, ugavi sawa wa rasilimali na mageuzi ya kidemokrasia, huku chama kikitetea ushirikiano wake na serikali ambayo Raila alipinga kwa miaka mingi.

Kwa upande wa Linda Mwananchi, urithi huo unatafsiriwa kama mwito wa kuendeleza upinzani huru.Familia ya Raila imejaribu kuweka maadhimisho hayo mbali na mvutano huo wa kisiasa.

“Tunahitaji maadhimisho ya kwanza yawape watu nafasi yao na Baba, kumkumbuka, kumuomboleza, kusherehekea maisha yake na kuheshimu safari waliyotembea pamoja naye,” familia ilisema.

Hicho ndicho kinachoonekana kuwa kinaya kikubwa cha kumbukumbu ya kwanza ya Raila. Mwanasiasa aliyetumia maisha yake kujenga mojawapo ya vyama vinavyotambulika zaidi nchini ameacha nyuma chama kilichogawanyika kuhusu mwelekeo wake wa baadaye.

Swali sasa si jinsi ODM itakavyomkumbuka Raila pekee, na ikiwa chama hicho kinaweza kuwashawishi wafuasi wake kwamba siasa zake za baada ya Raila bado zinaendana na misingi aliyojitolea kujenga maisha yake yote.