Kinyang’anyiro cha mabilionea? Tathmini yaonyesha unahitaji karibu Sh20bn kampeni ya urais
WAGOMBEAJI wa kiti cha urais katika uchaguzi mkuu wa mwaka wa 2027 wanakabiliwa na gharama kubwa za kuendesha kampeni za kitaifa, huku makadirio yakionyesha kuwa shughuli hizo zinaweza kugharimu kati ya Sh10 bilioni na Sh20 bilioni.
Tume Huru ya Uchaguzi na Mipaka (IEBC) imeweka kiwango cha juu cha matumizi ya kampeni za urais kuwa Sh6.1 bilioni.
Hata hivyo, kiwango hicho kinahusu kipindi rasmi cha kampeni cha miezi miwili, ilhali wagombeaji wengi wameanza kujitangaza na kutafuta uungwaji mkono mapema.
Prof Karuti Kanyinga, mchanganuzi wa masuala ya kisiasa na mhadhiri wa Chuo Kikuu cha Nairobi, anakadiria kuwa kampeni madhubuti za urais zinaweza kugharimu Sh14 bilioni.
Wagombeaji wanahitaji kufikia wapigakura katika kaunti zote 47 na maeneobunge 290 ya uchaguzi.
Haja ya kujenga mitandao ya kimataifa na kutafuta michango imewafanya baadhi ya viongozi wa upinzani kuelekea Amerika, ambako kuna idadi kubwa ya Wakenya wanaoishi ughaibuni.
Aliyekuwa Naibu wa Rais Rigathi Gachagua alirejea nchini Oktoba 20 baada ya ziara ya siku 50 nchini Amerika, ambako alikutana na Wakenya na kuendesha shughuli za kuchangisha fedha.
Kiongozi wa Linda Mwananchi, Edwin Sifuna anapanga ziara ya wiki mbili kuanzia Novemba 20, huku Kinara wa Wiper Kalonzo Musyoka akiahirisha ziara yake nchini Amerika hadi Februari 2027.
Viongozi wengine, akiwemo Dkt Fred Matiang’i na Jimmy Wanjigi, wameajiri kampuni za Amerika kupiga jeki kampeni zao na kuimarisha mitandao ya kimataifa.
Amerika ni mahali muhimu kwa sababu ya idadi ya Wakenya wanaoishi huko. Benki Kuu ya Kenya ilikadiria kuwa fedha zilizotumwa nchini kutoka ughaibuni zilifikia Sh650 bilioni mnamo 2023.
Msomi Prof Macharia Munene naye anasema wagombeaji wanahitaji kujenga uhusiano na wafadhili wakubwa ili kufanikisha kampeni zao.
“Si lazima mtu awe bilionea, lakini anahitaji kuwa na uwezo wa kupata mabilioni. Hii inamaanisha kuwa na mitandao. Pia inasaidia kuwa na kiasi fulani cha pesa zako mwenyewe,” akasema.
“Unahitaji kuwashawishi matajiri wakuamini ili waweke pesa katika kampeni zako. Lazima kuwe na mchanganyiko wa mvuto wa kisiasa na uwezo wa kupata rasilimali,” akaongeza.
Aliyekuwa Waziri Moses Kuria, ambaye alishiriki katika kampeni za Rais William Ruto mnamo 2022 na za Rais mstaafu Uhuru Kenyatta 2013 na 2017, alisema kampeni za urais ni shughuli ghali ambazo maandalizi yake huanza miaka kadhaa kabla ya uchaguzi.
“Lazima uwe mgombeaji mwenye nafasi ya kushinda. Watu wanahitaji kukuona kama mmoja wa wanaoongoza kabla ya kuwekeza pesa zao, na pia kutaka kujua kama unaweza kutekeleza ajenda zao,” akasema BwKuria.
Gavana wa Nairobi Johnson Sakaja, aliyeshiriki katika kampeni za urais za 2017 na 2022, alisema uchapishaji wa fulana, kofia, mabango na vifaa vingine vya matangazo unaweza kugharimu Sh500 milioni.
Pia alisema maandalizi ya mawakala wa uchaguzi ni sehemu nyingine kubwa ya matumizi. Kenya inatarajiwa kuwa na vituo 55,393 vya kupigia kura 2027.
Mgombeaji atakayeteua mawakala wawili katika kila kituo na kuwalipa Sh2,000 kila mmoja atahitaji angalau Sh221 milioni.
“Kuandaa mkutano wa kampeni huenda kusiwe ghali sana kwa sababu hulipi watu kuhudhuria, lakini unaweza kutumia Sh2 milioni kwa maandalizi kama jukwaa, mfumo wa sauti na viti,” akasema Bw Sakaja.
Naibu kiongozi wa Jubilee Jeremiah Kioni alisema wagombeaji wanapaswa kuwa na rasilimali zao ili kuepuka kutegemea wafadhili kupita kiasi.
“Ikiwa huna pesa zako za kuendesha mipango yako, utakwama. Lazima uwe na fedha zako mwenyewe,” akasema
Bw Kioni aliongeza kuwa wafanyabiashara wengi hupendelea kuwekeza kwa wagombeaji wanaoonekana kuwa na nafasi ya kushinda.
Hata hivyo, Bw Kuria alisema ufadhili wa wagombeaji wa upinzani umekuwa mgumu kutokana na uchunguzi wa serikali.