JANET Omollo, mkulima katika eneo la Nyatike, Kaunti ya Migori, ameshuhudia mengi katika shughuli zake za kilimo.

Miongoni mwa changamoto alizokumbana nazo, ni kutovuna mazao ya kutosha licha ya kutumia muda wake mwingi shambani, kupanda mbegu bora na hata kuweka mbolea akilenga kuboresha mazao yake ya mpunga, mahindi, maharagwe na nyanya.

Akiwa mkulima wa kutegemea mvua, anasema kuwa wakati mwingi, mvua huchelewa au hata kunyesha kwa wingi zaidi na kuharibu mazao hayo shambani.

“Kama sasa nimepanda maharagwe kwenye ekari mbili za shamba. Tayari, nimepanga kuwa mazao nitakayovuna, nitauza na kutumia pesa hizo kumlipia mwanangu karo shuleni,” anasema.

Lakini kwa sasa matumaini yake ni kuwa, kufikia wakati ambapo mvua ya El Nino itaanza, atakuwa amevuna maharagwe yake.

Hii ni kwasababu maharagwe huathiriwa na mvua nyingi, na yeye tofauti na wenzake, alipanda mapema.

“Kutokana na mabadiliko ya hali ya anga, niligundua kuwa ni vyema kwetu wakulima kupanda pindi tu mvua ya kwanza inaponyesha baada ya mavuno yaliyotangulia kinyume na hapo awali ambapo nilikuwa nikisubiri mvua ya muda mrefu. Hii imenisaidia sana kwani ukija nyumbani kwangu, hutakosa chakula kama mahindi, maharagwe na njugu kwenye ghala langu kwa ajili ya matumizi ya nyumbani,” anaeleza Janet.

Kaunti ya Migori ni miongoni mwa sehemu kadhaa nchini ambazo zitapokea kiasi kikubwa cha mvua wakati wa El Nino.

Mkulima huyu anasema kuwa kutolewa kwa taarifa hiyo mapema kumemsaidia kujiandaa ili kuepuka hasara.

“Tulianza kupokea taarifa kuhusu El Nino wiki kadhaa kabla ya kuvuna mazao yetu ya msimu uliotangulia. Kwa vile huwa nakodisha shamba ninalofanyia kilimo, msimu huu nimekodisha shamba kwenye sehemu ambazo hazina historia ya kupata mafuriko hapa Migori. Hii ni mojawapo ya juhudi zangu za kujiandaa ili kuzuia hatari za mvua ya El Nino shambani,” mkulima huyo anasema.

Wakati uo huo, anasema kuwa msimu huu, amesusia kupanda mpunga kwa sababu kilimo chake hutegemea unyunyiziaji wa maji badala ya mvua. Hivyo kupanda mpunga wakati wa El Nino kungempa hasara kubwa.

Yeye huuza zao hilo Uganda.

“Mwaka wa 2023 wakati kulikuwa na mvua nyingi ndipo pia nilikuwa natarajia kuvuna mpunga lakini mvua ilikuwa ikinyesha usiku na mchana. Hivyo nilipata hasara ya asilimia kumi kutoka kwenye kilimo cha mpunga kwa sababu mashini ya kuvuna haingeingia shambani kutokana na matope mengi ambayo yalikuwa yakisababisha mashine hiyo kuharibika. Ilibidi tucheleweshe kuvuna hadi mvua ilipopungua,” anaeleza Janet.

Katika eneo la Bonde la Ufa, ambapo maporomoko na mvua ya mawe hushuhudiwa wakati wa mvua nyingi kama ya El Nino, mkulima Norah Khamuye ambaye pia ni mwanzilishi wa kampuni ya Gotabet nurseries, anasema kuwa mvua hiyo itakayoshuhudiwa kati ya mwezi wa Oktoba na Desemba mwaka huu, itashuhudiwa wakati ambapo miche anayopanda ya parachichi na makadamia itakuwa kwenye hatua muhimu ya kutoa maua.

“Wakati wa mvua kubwa miaka miwili iliyopita, tuliathirika sana kwa sababu hatukuwa na vyandarua na neti za kukinga miche yetu kwenye mvua. Hivyo basi, mvua kubwa iliharibu miche yetu yote iliyokuwa kwenye bustani ya miche ya miti,” anasimulia Norah.

Huku mvua ya El Nino ikitarajiwa wiki chache zijazo, Norah sasa anasema kuwa pamoja na wenzake, wameweka vyandarua na neti kama juhudi zao za kuzuia hasara kama waliyopata mwaka huu.

Aidha ana imani kuwa hatua hiyo pia itakinga miche dhidi ya wadudu na hali mbaya ya hewa wakati wa mvua hiyo inayokisiwa kuwa itakuwa nyingi sana sehemu hiyo ya Bonde la Ufa.

“Tunatarajia kuvuna miche yetu kati ya mwezi wa Februari na Machi mwakani. Hiyo ina maana kuwa bila hatua hiyo ya kuhakikisha kuwa tumekinga bustani ya miche ya miti, basi El Nino hii inayo uwezo wa kutuletea hasara kubwa sana. Hiyo ndiyo sababu tumechukua hatua madhubuti mapema,” anaeleza mkulima huyo.

Hata hivyo, wakulima tofauti wakiweka juhudi za kudhibiti hasara, kuna hofu pia ya upungufu wa chakula wakulima wakiepuka kukuza mazao fulani kutokana na El Nino.

Pia sehemu kadhaa nchini zilipata hasara kubwa sana kwenye msimu uliopita kutokana na kiangazi kilichoshuhudiwa kati ya mwezi wa Aprili na Mei.

Haya ni kwa mujibu wa Geoffrey Wanjala kutoka shirika wakuzaji nafaka la Cereal Growers Association.

“Kwa bahati mbaya, tunaelekea hatari nyingine ya njaa kwa sababu wakulima waliopanda kuchelewa watavuna wakati wa mvua. Kwanza, watavuna kidogo kwa sababu ya kiangazi na pia hicho kidogo kitaharibika kutokana na ukosefu wa jua la kutosha kuyakausha mahindi yao ambayo yataoza na kuathiri viwango na ubora wa mazao yao. Watakapopeleka mazao hayo kwenye soko, wanunuzi watakataa kuyanunua,” anaeleza mtaalamu huyo.

Wakati uo huo, Wanjala anawashauri wakulima watakaovuna mazao yao wakati wa mvua kutumia mashini za kukausha mazao na kisha kuhifadhi mahindi hayo kwenye mifuko maalum inayosaidia kuhifadhi nafaka vizuri.

“Pia tunaona nafasi nzuri sana kwa wakulima kutokana na El Nino kwani wakulima wanaweza kutumia mvua hiyo kubwa kupanda mazao ambayo yanakuwa haraka kama vile soya, alizeti na aina fulani ya mbegu za mahindi yanayokuwa chini ya miezi mitatu ili kulipia hasara ambayo wakulima wameshuhudia kutokana na kiangazi msimu uliopita,” anashauri Wanjala.

Kulingana na ripoti ya idara ya utabiri wa hali ya anga nchini, kuna uwezo wa zaidi ya asilimia 99 ya taifa kushuhudia mvua ya El Nino na asilimia 56 za nchi kushuhudia El Nino kali katika miezi yote ya Oktoba, Novemba na Disemba.

Kaunti za Migori, Bungoma, Trans Nzoia, Nairobi, Wajir, West Pokot, Samburu na Marsabit ni miongoni mwa sehemu ambazo idara hiyo imetaja kushuhudia mvua zaidi ya kadri wakati wa El Nino.