UCHUNGUZI wa miezi kadhaa kuhusu mtandao wa wizi wa simu jijini Nairobi umesababisha kukamatwa kwa MCA wa Ikanga/Kyatune, Cyrus Kisavi Musyoka, na kufichua jinsi magenge ya uhalifu yanavyofanya kazi nchini.

Musyoka alikamatwa kuhusiana na visa vya wizi wa simu vilivyoripotiwa Agosti na Septemba 2026. Polisi wanasema picha za kamera za CCTV zilisaidia kumtambua. Simu zilizoibwa zinadaiwa kuuzwa kama mpya kwa wanunuzi wasio na habari, hata nchini Ethiopia.

Msemaji wa Huduma ya Kitaifa ya Polisi, Muchiri Nyaga, alisema polisi sasa wanawalenga wafadhili na mitandao inayofadhili uhalifu, badala ya kuwakamata pekee wanaoiba mitaani.

Alitaja kukamatwa kwa mshukiwa mmoja jijini Nairobi aliyepatikana na mifuko miwili ya simu zilizokuwa zikisafirishwa kwenda Uganda.

“Kuna soko nchini Uganda na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo, nje ya mipaka yetu ya karibu,” alisema, akieleza kuwa wezi wanaweza kufadhiliwa, kupewa maeneo ya kufanyia kazi na kuunganishwa na wanunuzi.

Takwimu za serikali zinaonyesha ukubwa wa tatizo. Katibu katika Wizara ya Usalama wa Ndani, Raymond Omollo, alisema mapema Oktoba kuwa serikali ilikuwa imetambua magenge 109 ya uhalifu nchini, kutoka 89 yaliyotangazwa kuwa haramu mwaka 2016.

Kati ya Januari 1 na Agosti 31, 2026, washukiwa 1,827 walikamatwa na kufikishwa mahakamani kwa makosa yanayohusiana na magenge na vurugu. Trans Nzoia iliongoza kwa washukiwa 491. Serikali iliripoti hukumu 729, huku kesi 716 zikiendelea mahakamani.

Ripoti ya Kituo cha Kitaifa cha Utafiti wa Uhalifu (NCRC) ya mwaka 2025 ilibaini magenge 309 katika kaunti 11. Mombasa ilikuwa na magenge 73, Nairobi 56 na Kilifi 47. Baadhi ya makundi, yakiwemo Gaza Brothers na 42 Brothers, yako katika kaunti kadhaa.

Ripoti hiyo ilisema magenge yanahusishwa na wizi, mashambulizi, usambazaji wa dawa za kulevya na kuitisha pesa  kwa vitisho kutoka kwa waendeshaji wa matatu.

Pia ilionya kuwa vijana hujiunga na magenge kupitia ushawishi wa marafiki, huku ukosefu wa ajira, ufisadi na ushirikiano dhaifu kati ya polisi na jamii vikichangia tatizo hilo.

Ripoti ya Tume ya Kitaifa ya Uwiano na Utangamano (NCIC) ya mwaka 2025 ilionya kuwa magenge hutumiwa katika misimu ya uchaguzi kutisha wapinzani, kuvuruga mikutano na kutekeleza malengo ya kisiasa kwa malipo.

Huku uchaguzi wa 2027 ukikaribia, wachambuzi wanaonya kuwa magenge yanaweza kutumiwa kuendeleza vurugu na vitisho.

Ripoti ya Organised Crime Index ya mwaka 2025 iliorodhesha Kenya kuwa nchi iliyoathiriwa zaidi na uhalifu miongoni mwa nchi tisa za Afrika Mashariki, na ya nne kati ya nchi 54 za Afrika. Biashara haramu ya binadamu, usafirishaji wa dawa za kulevya, ulanguzi wa silaha na ulaghai wa kifedha zilitajwa miongoni mwa vitisho.

Mchambuzi wa usalama James Chemiati alisema ukosefu wa ajira unawaweka vijana katika hatari ya kuajiriwa na magenge na wanasiasa wanaotaka kutumia vurugu dhidi ya wapinzani.

Alisema baadhi ya vijana huishia kujihusisha na ulanguzi wa dawa za kulevya na uhalifu wa mtandaoni baada ya shughuli za kisiasa kukamilika.

Mchambuzi George Musamali alisema magenge yanaweza kuwa na majina, alama, viongozi na maeneo yanayodhibiti. Alitaja Mungiki, Baghdad Boys, Chinkororo na Gaza kama makundi yaliyowahi kutajwa katika miktadha tofauti kuwa walinzi wa jamii au magenge ya uhalifu.

Wataalamu wanakubaliana kuwa kukamatwa kwa washukiwa pekee hakutamaliza tatizo. Polisi wanahitaji kuwafuatilia wafadhili, wanunuzi wa bidhaa zinazoibwa na watu wanaotoa ulinzi kwa magenge.

Ushirikiano kati ya polisi na jamii, ulinzi wa mashahidi na nafasi za kiuchumi kwa vijana pia ni muhimu.

Bila kuwawajibisha wanaofadhili na kunufaika na uhalifu, kukamatwa kwa wahalifu kunaweza kuacha mitandao inayochochea magenge ikiendelea kufanya kazi.