GUMZO kuhusu fedha katika eneo la kazi la wanaviwanda wadogo Eneo la Viwandani Nairobi haraka huchukua mkondo wa kujadili changamoto zilizomo za kibiashara.

Kampuni ina oda nyingi ambazo bado hazijashughulikiwa, lakini inakabiliwa na upungufu mkubwa wa fedha taslimu kushughulikia oda hizo (cashflow).

Malipo yanapochelewa hata kwa muda mfupi, yanaweza mara moja kuathiri ulipaji wa mishahara, kodi, na ununuzi wa bidhaa.

Gumzo mara nyingi hugusia maswali ya msingi: Forex trading ni nini?

Hii ni kwa sababu mabadiliko ya thamani ya shilingi yanaathiri gharama za mafuta, vipuri vya mashine, na malighafi yanayoagizwa kutoka nje.

Katika wiki chache zilizopita, mada mpya imeibuka. Kukopa kumeonekana kuwa rahisi zaidi kuliko hapo awali, jambo linalowanufaisha wafanyabiashara wanaohitaji mtaji wa kuendesha shughuli zao badala ya kushikilia akiba kubwa ya fedha.

SOMA PIA: Kwa nini Shilingi Thabiti Inaumiza Soko la Ubadilishanaji Fedha Nchini Kenya

Mabadiliko haya yamejitokeza hatua kwa hatua badala ya mabadiliko ya ghafla.

Benki Kuu ya Kenya imeanza kulegeza sera ya fedha kupitia marekebisho madogo yenye lengo la kuongeza upatikanaji wa mikopo bila kusababisha shinikizo la mfumuko wa bei.

Mnamo Oktoba, Kamati ya Sera ya Fedha ilishusha Kiwango cha Riba cha Benki Kuu hadi asilimia 9.25.

Mnamo Desemba, ilipunguza tena kiwango hicho hadi asilimia 9.00. Hatua hizi ndogo zinaonyesha jinsi maamuzi yanayofanywa katika ngazi za juu yanavyoweza kubadilisha kwa maana mazingira ya uendeshaji katika sekta nzima ya benki.

Kupunguzwa kwa riba hutuma ishara kwa wakopeshaji kwamba kipindi cha sera kali ya fedha kinaweza kuwa kinapungua, na hivyo kuwapa nafasi ya kutathmini hatari kwa kujiamini zaidi kidogo.

Ulegezaji huu wa mikopo ni muhimu kwa sababu mikopo ya sekta binafsi haimaanishi tu mikopo ya kawaida ya watu binafsi.

Biashara zinahitaji fedha kulipa mishahara, kusimamia akiba ya bidhaa na usafirishaji, na kuziba pengo kati ya mauzo na malipo.

Kampuni nyingi za Kenya hutegemea msaada wa muda mfupi badala ya mikopo mikubwa ya muda mrefu.

Upatikanaji wa akaunti za mkopo wa ziada, punguzo la ankara, na mikopo ya muda mfupi huziwezesha kuendelea kufanya kazi.

Wakati viwango vya riba vinapopanda sana, benki huwa na tahadhari zaidi. Muda wa mikopo hupunguzwa, mahitaji ya dhamana huongezeka, na hatari hupangiwa bei kwa ukali.

Hata mauzo mazuri yanaweza kushindwa kuleta ukuaji pale gharama za ufadhili zinapofuta faida.

Mazingira ya mfumuko wa bei yanawapa watunga sera nafasi fulani ya kuendesha mambo. Kiwango cha mfumuko wa bei cha kila mwaka cha Kenya kilikuwa asilimia 4.5 mnamo Desemba, kikiwa ndani ya wigo rasmi wa lengo.

Hali hii imeruhusu Benki Kuu kupunguza viwango vya riba huku ikidumisha uthabiti wa bei.

Mfumuko wa bei ulio imara hulinda imani ya waweka akiba na kuzuia matarajio yasiyodhibitiwa. Kwa wafanyabiashara, bei zinazotabirika hufanya mipango iwezekane.

Mmiliki wa duka ana uwezekano mkubwa wa kukopa kwa ajili ya kununua bidhaa wakati hofu ya gharama kupanda kabla ya bidhaa kuuzwa inapopungua.

Je, kiwango cha chini cha sera kinafikiaje mfanyabiashara wa vipuri vya boda boda au msambazaji wa kati?

Hufanya kazi kupitia njia kadhaa kwa wakati mmoja.

Gharama ndogo za ufadhili katika soko la benki kwa benki hurahisisha usimamizi wa ukwasi kwa benki.

Faida za dhamana za serikali hupungua kasi, na hivyo kupunguza motisha ya benki kuweka fedha kwenye hati fungani za hazina (kwa mfano, Treasury Bills) badala ya kukopesha.

Ishara za mikopo huanza kubadilika. Kamati ambazo zilikuwa zimezuia mikopo mipya zinaanza kulegeza masharti, ingawa kwa tahadhari. Mchakato huu ni wa taratibu, lakini hubadilisha namna benki zinavyoshirikiana na wateja wao.

Takwimu pia zinaonyesha dalili za awali za kuboreka. Kufikia Novemba, jumla ya mikopo ya sekta binafsi nchini Kenya ilikuwa takribani Sh4.15 trilioni, huku ukuaji wa mwaka hadi mwaka ukiwa karibu asilimia 6.

Hili ni jambo la kuzingatiwa baada ya udhaifu wa awali uliokuwa umesukuma ukuaji hadi viwango hasi.

Kuimarika huku kunaonyesha kuwa hali inaendelea kuwa bora, hata kama mikopo nafuu bado haijapatikana kwa kila mtu. Wakopaji zaidi wanaidhinishwa, na benki zinakubali hatari kidogo zaidi za ukopeshaji kuliko katika robo zilizopita.

Hata hivyo, Kenya inafahamu kuwa ulegezaji wa sera ya fedha si suluhisho la kila kitu. Benki hukopesha kwa kuzingatia imani kwamba mikopo italipwa.

Ubora wa mali bado ni changamoto, huku mikopo chechefu, ucheleweshaji wa malipo, na kutokuwa na uhakika katika baadhi ya sekta vikibana maamuzi.

Hata kwa kiwango cha chini cha sera, benki zitaweka viwango vya juu kwa wateja wenye hatari zaidi na kudai dhamana ambayo biashara nyingi ndogo hazina.

Urejeshaji wa mikopo mara nyingi huanza na wakopaji wenye nguvu zaidi, na polepole hujenga tena imani katika soko lote.

Pia kuna mabadiliko mapana ya hisia. Hali ya biashara inaendelea kuboreka kadri mahitaji yanavyoongezeka na vitabu vya maagizo kujazwa.

Wakati oda zinapoongezeka, kampuni zinaweza kukopa kwa uelewa ulio wazi zaidi wa namna mikopo itakavyolipwa.

Mikopo huwa na hatari zaidi wakati hitaji la bidhaa au huduma ni dhaifu, bila kujali bei yake. Ulegezaji wa sera ya fedha hufanya kazi vyema zaidi pale unapounga mkono shughuli halisi za kiuchumi badala ya kulazimisha benki kukopesha katika mazingira yasiyo na uhakika.

Kwa ujumla, hatua za ulegezaji zimeanza kufanya kile yaliyotarajiwa. Viwango vya chini vya riba hupunguza shinikizo kwa wakopaji na kusaidia kurejesha imani, na hivyo kuwahimiza wakopeshaji kurejea katika shughuli za kawaida.

Upunguzaji hadi asilimia 9.25 na kisha asilimia 9.00, pamoja na mfumuko wa bei ulio imara, umeunda mazingira bora ya kukopa na kuwekeza.

Matokeo hayatakuwa mlipuko wa ghafla wa ukuaji, na haipaswi kuwa hivyo. Kenya inahitaji ukuaji thabiti wa mikopo unaoruhusu biashara kuajiri, kujaza upya bidhaa, na kupanuka bila kubeba mzigo mkubwa wa deni.

Kurudi katika tabia za kawaida za ukopeshaji huenda ndilo tunda muhimu zaidi la mabadiliko haya.

UNAWEZA KUPENDA: Nathan Digital yapanua shughuli zake; yaanzisha kitengo kipya Nairobi