Hesabu za kisiasa za aliyekuwa Naibu Rais Rigathi Gachagua kuelekea uchaguzi mkuu wa 2027 zinazidi kuwa ngumu kutokana na swali moja muhimu – iwapo ataruhusiwa kugombea au atalazimika kusalia nje ya debe na kujadiliana kisiasa kutoka pembeni.

Hatima yake kisiasa inahusishwa moja kwa moja na mapambano yake ya kisheria kufuatia kutimuliwa kwake afisini  Oktoba 2024. Ingawa Mahakama Kuu ilikataa kufutilia mbali uamuzi wa Seneti wa kuidhinisha kuondolewa kwake madarakani, iliamua kuwa baadhi ya haki zake za kikatiba zilikiukwa. Gachagua amekata rufaa.

Kwa mujibu wa wachambuzi wa siasa, suala hilo si kuhusu uwezo wake wa kugombea tu, bali pia kuhusu ushawishi wake katika eneo la Mlima Kenya, ambako amekuwa akijijenga kama kinara mkuu wa upinzani dhidi ya Rais William Ruto.

Iwapo mahakama haitafungua njia yake ya kugombea, Gachagua atakabiliwa na uamuzi mgumu. Mchambuzi wa siasa Steve Ngari anasema kumuunga mkono mgombea wa upinzani ambaye hana mizizi ya Mlima Kenya kunaweza kupunguza uwezo wake wa kushawishi eneo hilo kuunga mkono muungano huo na pia kudhoofisha nafasi yake ya kujadiliana ndani ya muungano unaoongozwa na viongozi kutoka maeneo mengine.

Kwa upande mwingine, akimuunga mkono mwanasiasa mwingine kutoka Mlima Kenya kuwania urais, huenda akasaidia kuibua mpinzani mpya ambaye baadaye atachukua nafasi yake ya ushawishi katika eneo hilo.

Mambo yanazidi kuwa magumu kutokana na uwezekano mkubwa wa Naibu Rais Kithure Kindiki kubaki katika tiketi ya Kenya Kwanza kama mgombea mwenza wa Rais Ruto mwaka 2027.

Wafuasi wa serikali mlimani wamekuwa wakitumia uwepo wa Profesa Kindiki kama hoja kwamba eneo hilo bado  linawakilishwa katika kazi ya juu serikalini na hivyo halijatengwa kisiasa.

Kindiki mwenyewe ameonya kuwa eneo hilo linaweza kushushwa hadhi katika upinzani. Akizungumza katika mikutano ya kisiasa, amesema kuwa baada ya Ruto, nafasi inayofuata ya uongozi wa taifa inaweza kwenda kwa Mlima Kenya, ilhali katika upinzani eneo hilo linaweza kusubiri kwa muda mrefu kabla ya kupata nafasi kama hiyo.

Rais Ruto pia ameonyesha hadharani kumuunga mkono naibu wake, hali inayowapa wapinzani changamoto ya kueleza kwa nini Mlima Kenya unapaswa kujitenga na tiketi ya Ruto-Kindiki.

Mchambuzi wa siasa Geoffrey Mboya anasema vita vya kisiasa vinavyoibuka si kuhusu nani atakuwa mgombea wa upinzani pekee, bali nani atawakilisha na kujadiliana kwa niaba ya maslahi ya Mlima Kenya.

Swali hilo limezidi kuwa tata kutokana na kuibuka kwa wanasiasa kadhaa kutoka eneo hilo wanaotajwa kuwa na uwezo wa kuathiri hesabu za kisiasa za Gachagua.

Miongoni mwao ni Seneta wa Nyandarua John Methu, ambaye ni mmoja wa washirika wake wa karibu na Kaimu Katibu Mkuu wa chama cha Democracy for Citizens Party (DCP). Tangu Gachagua aanze safari yake za kisiasa nje ya nchi, Methu ameonekana kuchukua jukumu kubwa katika shughuli za chama hicho.

Kuna minong’ono kwamba Gachagua anaweza kumteua Methu kama sura ya Mlima Kenya katika tiketi ya upinzani iwapo yeye mwenyewe hataidhinishwa kugombea.

Hata hivyo, wakili Chris Omore anaonya kuwa kumpandisha hadhi mwanasiasa mwingine kunaweza kuunda kituo kipya cha nguvu za kisiasa ambacho baadaye kinaweza kumpokonya Gachagua ushawishi wake.

Mjadala huo pia unaeleza umuhimu wa kiongozi wa chama cha Safina Jimi Wanjigi, ambaye tayari ametangaza nia ya kuwania urais na amekutana mara kadhaa na Gachagua nyumbani kwake Wamunyoro.

Kwa mujibu wa wakili Nelson Osiemo, Wanjigi ni tofauti na Methu kwa sababu tayari anajitokeza kama mgombea wa urais mwenye mtandao wake wa kisiasa wa kitaifa.

Ikiwa upinzani hatimaye utachagua mgombea kutoka nje ya Mlima Kenya, Wanjigi anaweza kuwa mgombeaji kutoka eneo hilo. Hilo linaibua swali iwapo Gachagua atamuunga mkono, atashirikiana naye kisiasa au ataendelea kusukuma DCP kama chombo kikuu cha upinzani  Mlima Kenya.

Gachagua mwenyewe amesema yuko tayari kumuunga mkono yeyote atakayeshinda mchakato wa uteuzi wa mgombeaji wa upinzani.

Lakini si rahis hata. Mbunge wa Kiharu Ndindi Nyoro ameanzisha chama cha People’s Party of Kenya (PPK) na ameanza kampeni ya kitaifa ya kujenga chama hicho. Hatua hiyo imeibua kituo kingine cha ushawishi katika Mlima Kenya.

Aidha, juhudi za Gachagua kutaka vyama vya kisiasa vya eneo hilo viungane chini ya DCP zimepata upinzani kutoka kwa viongozi kama Peter Munya, Justin Muturi na Lenny Kivuti, ambao wanasisitiza kuwa vyama vinaweza kushirikiana bila kuvunjwa.

Kiongozi wa People’s Liberation Party Martha Karua naye anaendelea kuwa moja ya sauti muhimu za kisiasa kutoka Mlima Kenya, huku mgombea wa Jubilee Fred Matiang’i akionekana kuongeza ushindani ndani ya upinzani.

Huku viongozi kama Kalonzo Musyoka na Seneta wa Nairobi Edwin Sifuna wakitajwa katika tiketi ya  upinzani, swali kuu linasalia jinsi muungano huo utakavyovutia kura za Mlima Kenya bila kumpa mmoja wa viongozi wa eneo hilo nafasi ya juu kwenye tiketi.

Kwa Gachagua, huo ndio mtihani mkubwa. Akiidhinishwa kugombea, atawaomba wapigakura wa Mlima Kenya wamuunge mkono moja kwa moja. Lakini akizuiwa, atalazimika kuamua ni nani atakayebeba matarajio ya kisiasa ya eneo hilo.

Wachambuzi wanasema ikiwa ataweza kuunganisha maslahi ya Methu, Wanjigi, Nyoro, Karua, Munya na Muturi chini ya mradi mmoja wa upinzani, bado atabaki na ushawishi mkubwa hata bila kuwapo kwenye karatasi ya kura.