Rais Ruto kwenye mizani akihutubia Bunge kuhusu hali ya taifa Alhamisi
RAIS William Ruto anatarajiwa kutoa hotuba yake ya nne kuhusu hali ya taifa kesho mbele ya kikao cha pamoja cha Bunge la Kitaifa na Seneti, huku serikali yake ikikabiliwa na changamoto za deni la taifa, gharama ya maisha na ukosefu wa ajira miongoni mwa vijana.
Hotuba hiyo inajiri siku chache baada ya Ofisi ya Bajeti ya Bunge (PBO) kuonya kuwa serikali ina nafasi finyu ya kifedha kutekeleza mipango yake kutokana na mzigo mkubwa wa madeni.
Ripoti ya PBO kuhusu chaguo za bajeti ya mwaka wa kifedha wa 2027/28 inaonyesha kuwa bajeti ya kawaida inatarajiwa kuwa Sh5.3 trilioni, huku Sh1.5 trilioni zikitumika kulipa riba ya madeni pekee. Kiasi hicho ni zaidi ya mara mbili ya fedha zinazotengewa miradi ya maendeleo.
Deni la taifa limefikia Sh13.1 trilioni, huku serikali ikirekodi upungufu wa mapato wa Sh60.2 bilioni kufikia Juni 2026.
Hotuba hiyo pia inatolewa miezi minane kabla ya uchaguzi mkuu wa Agosti 2027, hivyo Rais Ruto anatarajiwa kueleza mafanikio ya serikali yake na kutoa majibu kuhusu changamoto zinazowakabili wananchi.
Mtaalamu wa utawala Barasa Nyukuri, anasema hotuba hiyo itakuwa kipimo cha utendaji wa serikali, hasa ikilinganishwa na ahadi zake za kiuchumi na miradi mikubwa.
Anasema Rais anapaswa kueleza jinsi atakavyokabiliana na ukosefu wa ajira kwa vijana, ufadhili wa vyuo vikuu, maandalizi ya uchaguzi, deni la taifa na gharama ya maisha.
Masuala mengine yanayotarajiwa kuangaziwa ni mpango wa nyumba za bei nafuu, changamoto za ufadhili wa huduma za afya, usalama kufuatia visa vya utekaji nyara na mageuzi katika sekta mbalimbali.
Kwa mujibu wa Katiba, Ibara ya 132(1)(b), Rais anapaswa kuhutubia kikao maalumu cha Bunge mara moja kila mwaka.
Pia anatakiwa kuripoti hatua zilizochukuliwa kutekeleza maadili ya kitaifa na maendeleo yaliyopatikana katika kutimiza wajibu wa Kenya kimataifa.
Rais pia anatarajiwa kueleza unavyoendelea mpango wake wa mageuzi wa miaka 10 wa thamani ya Sh5 trilioni, aliotangaza katika hotuba yake ya Novemba 20, 2025.
Mpango huo ulijumuisha kujenga mabwawa makubwa 50, kupanua kilimo cha unyunyuzaji, kuweka lami kilomita 28,000 za barabara na kupanua kilomita 2,500 za barabara kuu kuwa njia mbili.
Pia aliahidi kupanua reli ya kisasa (SGR) hadi Malaba, kuboresha Uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Jomo Kenyatta, bandari za Mombasa na Lamu na kuongeza uzalishaji wa umeme hadi megawati 10,000.
Hata hivyo, PBO inasema licha ya juhudi za kuimarisha uchumi, ukuaji bado haujafikia kiwango kinachohitajika.
Ripoti hiyo inaonya kuwa malipo ya riba yanapunguza fedha zinazoweza kutumiwa kufadhili huduma na miradi mingine.
Kwa sababu hiyo, inashauri serikali kuzingatia matumizi yenye ufanisi badala ya kuanzisha miradi mikubwa inayohitaji fedha nyingi.
Waziri wa Fedha John Mbadi, anasema serikali imepiga hatua katika kuanzisha Hazina ya Kitaifa ya Miundombinu (NIF), ambayo inalenga kufadhili miradi bila kutegemea mikopo mipya.
Serikali inasema hazina hiyo ina mtaji wa awali wa Sh310.6 bilioni, zikiwemo Sh104 bilioni zilizopatikana kupitia uuzaji wa hisa za Kampuni ya Bomba la Mafuta Kenya (KPC) na Sh206 bilioni zilizotarajiwa kutokana na kupunguzwa kwa hisa za serikali katika Safaricom.
Hata hivyo, uamuzi wa Mahakama Kuu kubatilisha uuzaji wa asilimia 15 ya hisa za serikali katika Safaricom umeibua mashaka kuhusu sehemu ya fedha hizo.
Bw Nyukuri anasema wananchi wanataka majibu ya moja kwa moja kuhusu ajira, ufisadi na ushuru, badala ya ahadi za miradi ya muda mrefu.
Anasema changamoto kuu kwa Rais ni kuwashawishi Wakenya kuwa uwekezaji wa serikali unaleta nafuu katika maisha yao ya kila siku kabla ya uchaguzi wa 2027.
PBO pia inasema mafanikio ya mpango wa nyumba za bei nafuu yatategemea kasi ya kuuza nyumba zilizokamilika ili fedha hizo zitumike kujenga nyingine.