MPANGO wa kulisha wanafunzi wa shule za umma jijini Nairobi, Dishi na County, ulipoanzishwa Agosti 2023, ulilenga kupunguza visa vya watoto kukosa masomo kutokana na njaa, hasa wale wanaotoka katika mitaa ya mabanda.

Miaka mitatu baadaye, mpango huo umekuwa ukihudumia zaidi ya wanafunzi 324,000 kila siku na kutoa zaidi ya milo milioni 85. Hata hivyo, mafanikio hayo yameandamana na utata kuhusu zabuni, matumizi ya fedha na ubora wa majengo ya kuandalia chakula.

Ukaguzi uliofanywa na Mkaguzi Mkuu wa Hesabu za Serikali, Nancy Gathungu, kwa miaka ya kifedha ya 2024 na 2025, ulibaini kasoro kadhaa katika usimamizi wa mpango huo.Ripoti hizo zilitaja kampuni zilizopata zabuni za kujenga majiko makubwa katika shule mbalimbali, huku baadhi ya miradi ikikumbwa na maswali kuhusu namna zabuni zilivyotolewa na fedha kulipwa.

Kampuni zilizotajwa ni Najile Services, Glomag, Pemu Engineering, Blue Pacific Agency, Elitova Markers, Corporate Transfer Solutions, Cantam Investment, County Builders na Pinnie Agency.

Kwa mfano, Najile Services ilipata zabuni ya Sh32.37 milioni kujenga jiko katika Shule ya Msingi ya Kayole 1.Glomag ilipewa kazi kama hiyo katika Shule ya Msingi ya Njiru kwa Sh32.96 milioni, huku Pemu Engineering ikijenga jiko la Sh32.4 milioni katika Shule ya Msingi ya Roysambu.

Blue Pacific Agency ilipewa zabuni ya Sh32 milioni kujenga jiko katika Shule ya Msingi ya Toi, Kibra. Hata hivyo, ukaguzi wa Oktoba 2024 ulibaini nyufa kwenye kuta, sakafu zilizojengwa vibaya na bomba la gesi ambalo halikuwa limeunganishwa na vifaa vya kupikia.

Mkaguzi pia alibaini kuwa matangi matatu ya maji, kila moja lenye uwezo wa lita 5,000, hayakuwa yamewekwa kama ilivyokuwa imeelekezwa. Taa za maegesho na njia ya magari zilizokuwa na thamani ya Sh500,000 pia hazikujengwa.

Elitova Markers ilipata zabuni tatu za ujenzi wa majiko katika shule za Farasi Lane, Baba Dogo na Kangemi, kila moja ikiwa na thamani ya zaidi ya Sh32 milioni.

Hata hivyo, matatizo hayakuishia kwenye ujenzi. Ripoti ya mwaka wa kifedha wa 2025 ilitaja malipo yasiyo na stakabadhi za kutosha, mikataba kutekelezwa bila idhini kamili na stakabadhi za zabuni kukosekana.

Ripoti hiyo ilisema Sh160 milioni zililipwa mapema kwa kutumia makadirio, bila mpango wa hatua ya kazi iliyokusudiwa. Sh118.63 milioni zaidi zililipwa bila stakabadhi za kuthibitisha matumizi yake.

Pia, ukaguzi ulibaini kuwa serikali ya kaunti ilikuwa ikilipa Food 4 Education Sh30 kwa kila sahani badala ya Sh25 zilizokubaliwa kwenye mkataba wa Desemba 5, 2023. Hali hiyo ilisababisha malipo ya ziada ya Sh72.8 milioni, kwa sababu michango ya Sh5 kutoka kwa wazazi haikukatwa.

Mfumo wa kidijitali wa “Tap to Eat” nao uliibua maswali kwa kukosa uLicha ya changamoto hizo, Gavana Johnson Sakaja amesisitiza kuwa mpango huo umeongeza idadi ya wanafunzi shuleni kwa zaidi ya asilimia 40.

Anasema serikali yake inapanga kuupanua hadi shule za upili za kutwa.Wazazi hulipa Sh5 kwa kila mlo, huku serikali ya kaunti na washirika wakigharamia salio. Hata hivyo, ripoti ilionya kuwa mfumo huo hauna udhibiti wa kutosha wa ukusanyaji na uhasibu wa michango, wala utaratibu madhubuti wa kuhakikisha watoto kutoka familia maskini hawanyimwi chakula.