MRADI wa kiwanda cha kusafisha mafuta cha Dangote Lamu wa thamani ya Sh2 trilioni ulikaribia kukumbwa na kizuizi cha kisheria saa chache kabla ya uzinduzi wake rasmi.

Wakazi 133 waliwasilisha kesi katika Mahakama ya Mazingira na Ardhi Malindi wakitaka shughuli za mradi huo zisitishe.

Wakazi hao walidai kuwa ardhi hiyo ni ya mababu zao ambao wameishi, kulima na kuendeleza eneo hilo kwa vizazi.

Walilalamika kuwa serikali na waendelezaji wa mradi walianza utekelezaji bila kukamilisha tathmini ya ardhi, fidia na mpango wa kuwahamisha wakazi.

Mahakama hata hivyo ilikataa kuthibitisha kesi hiyo kuwa ya dharura na kuwaagiza walalamishi kuwapa wahusika stakabadhi za kesi. Hivyo, hafla ya kuweka jiwe la msingi iliendelea Septemba 30.

Siku chache baadaye, mradi huo ulikuwa tena mahakamani baada ya kesi nyingine kuthibitishwa kuwa ya dharura. Kesi hiyo inataka serikali kuweka wazi mikataba na ahadi zilizotolewa kuhusu ushiriki wa Kenya katika mradi huo.

Hata hivyo, bilionea wa Nigeria Aliko Dangote alisema kesi hizo hazitamzuia kutekeleza ndoto yake ya kufanya Afrika ijitegemee katika nishati.

“Ukitaka kwenda kortini kuzuia kiwanda cha Lamu, endelea. Tuko tayari. Hili ni jambo la kawaida Afrika,” alisema.

Kauli hiyo inaonyesha kuwa Dangote si mgeni wa vita vya mahakama katika miradi yake mikubwa ya mafuta.

Nchini Nigeria, kiwanda chake cha Lagos chenye uwezo wa kusafisha mapipa 650,000 ya mafuta kwa siku kimekumbwa na mizozo kuhusu usambazaji wa mafuta ghafi, uagizaji wa mafuta kutoka nje, kanuni za serikali na ushindani katika sekta hiyo.

Kabla ya kujengwa Lekki, mradi huo ulipangwa kujengwa katika eneo la Olokola Free Trade Zone. Mpango huo ulikumbwa na changamoto za kisiasa, urasimu na mzozo kuhusu ardhi na hatimaye Dangote akahamishia mradi Lekki.

Hata huko, makundi ya mazingira na wavuvi yalipinga shughuli za kuchimba mchanga na kubadilisha mazingira ya pwani, yakidai kuwa ziliathiri maeneo ya kuzaliana samaki na kuongeza mmomonyoko wa ardhi.

Dangote baadaye alitia saini makubaliano na jamii 15 za eneo hilo ili kupunguza mizozo. Kampuni ilisaidia kujenga barabara, madarasa, visima, kutoa ufadhili wa masomo na mafunzo ya ufundi kwa vijana.

Kiwanda chake cha Lamu kinatarajiwa kuwa na uwezo wa kusafisha mapipa 700,000 ya mafuta kwa siku na kuunda zaidi ya ajira 60,000 wakati wa ujenzi.

Rais William Ruto alisema mradi huo ni zaidi ya kiwanda cha mafuta, akisema utasaidia usalama wa nishati, viwanda na biashara ya kikanda.

Hata hivyo, wataalamu wanaonya kuwa kiwanda hicho hakitaondoa mara moja gharama ya mafuta nchini kwa sababu Kenya bado italazimika kuagiza mafuta ghafi kutoka nje.

Rais Ruto alisema bei ya mafuta itaendelea kuathiriwa na gharama ya mafuta ghafi, usafirishaji, bima, kodi na thamani ya shilingi.

Kwa upande mwingine, uwezo wa Lamu kuzalisha mafuta mengi kuliko mahitaji ya Kenya unaweza kufanya nchi kuwa muuzaji wa mafuta yaliyosafishwa kwa mataifa jirani.

Hivyo, huku vita vya kisheria vikiendelea, Dangote anakabiliwa na mtihani mwingine Lamu: kuhakikisha mradi huo mkubwa unatekelezwa bila kuacha nyuma jamii zinazodai kuwa na maslahi katika ardhi hiyo.