Habari za Kitaifa

Biashara ya magendo yasababishia serikali hasara ya Sh1 trilioni kwa mwaka

Na JURGEN NAMBEKA November 22nd, 2026 Kusoma ni dakika: 2

MKULIMA wa chai kaunti ya Kiambu anapopeleka majani mabichi katika kituo cha kununua chai, huenda mizani ikaonyesha uzito ulio chini kwa asilimia 14 hadi 20 ya alichovuna.

Huu ni mfano mmoja tu wa biashara haramu ambayo serikali inasema inaletea Kenya hasara ya zaidi ya Sh800 bilioni kila mwaka.

Mitandao hiyo hiyo inayopunguza uzani wa chai ya wakulima pia huuza kemikali bandia, pombe isiyo salama na mbolea feki inayowekwa katika mifuko yenye majina ya bidhaa halisi.

Ripoti mpya ya serikali kuhusu biashara haramu nchini, iliyozinduliwa Mombasa Jumatano, inakadiria kuwa shughuli hizo ziligharimu Kenya Sh826 bilioni mwaka 2018, huku hasara hiyo ikivuka Sh1 trilioni katika miaka iliyofuata.

Katika mwaka huo, hasara hiyo ilikuwa sawa na asilimia 9.3 ya pato la taifa. Serikali pia ilipoteza mapato ya Sh153.1 bilioni, huku ajira 44,198 zikikosekana na uwekezaji wa Sh123 bilioni kutopatikana.

Watengenezaji bidhaa ni miongoni mwa walioathirika zaidi. Ripoti inasema kampuni halali hupoteza wastani wa asilimia 25 ya soko lake, sawa na takriban Sh3.9 milioni kwa mwaka kwa kila kampuni.

Pia, ajira katika kampuni hizo hupungua kwa asilimia 25.5.

Watumiaji nao wako hatarini.

Daktari Robi King’a wa Mamlaka ya Kukabiliana na Bidhaa Bandia alisema hadi asilimia 60 ya baadhi ya aina za pombe na asilimia 89 ya baadhi ya kemikali za kilimo sokoni huenda ni bandia au vimefungwa upya kinyume cha sheria.

Serikali pia hupoteza mapato kupitia ukwepaji wa ushuru. Mwaka wa kifedha wa 2025/26, bidhaa zilizokamatwa kutokana na maafisa wa forodha zilikuwa na thamani ya Sh10.83 bilioni.

Ripoti inataja visa kadhaa vinavyoonyesha ukubwa wa tatizo. Katika kituo cha mpakani wa Lwakhakha, maafisa walipata lita 40,971 za ethanol zilizofichwa kwenye magari ya kubeba mafuta yaliyotangazwa kubeba shehena tofauti. Bidhaa hizo zilikuwa na thamani ya Sh26.9 milioni.

Katika Bandari ya Mombasa, maafisa walikamata tani 23 za kemikali bandia za kuuwa watoto, huku bidhaa nyingine bandia za thamani ya zaidi ya Sh200 milioni zikiharibiwa Athi River. Maafisa jijini pia walinasa mifuko 190,000 ya mbolea bandia eneo la Kariokor,

Ripoti pia ilitaja pombe yenye vibandiko bandia vya ushuru kaunti ya Nyeri na dawa za serikali zikiuzwa katika maduka ya dawa yasiyoidhinishwa Kajiado.

Ili kukabili tatizo hilo, ripoti inapendekeza mashirika ya serikali yashirikiane katika operesheni, yaimarishe ufuatiliaji wa bidhaa na kuchunguza watu wanaofadhili mitandao hiyo.

King’a alisema hatua za kidijitali zinahitajika pia kwa kuwa bidhaa bandia zinazidi kuuzwa kupitia mitandao ya intaneti.

Chama cha Wafanyabiashara wa Rejareja nchini kinataka KRA, Mamlaka ya Kukabiliana na Bidhaa Bandia, Shirika la Viwango vya ubora nchini na polisi kuunda mpango wa pamoja wa kukabiliana na biashara hiyo.