JAMVI: Kibarua kigumu kwa Ruto kuokoa jahazi la Jubilee linalozama

Na LEONARD ONYANGO

NAIBU wa Rais William Ruto huenda akawa na kibarua kigumu ‘kufufua’ chama cha Jubilee ambacho kinaonekana kutelekezwa na Rais Uhuru Kenyatta.

Chama cha Jubilee kimeanza kuonyesha dalili za kusambaratika licha ya viongozi wake kushikilia kuwa kingali imara.

Wanasiasa wanaoegemea mrengo wa Naibu wa Rais wamekuwa wakishinikiza kujiuzulu kwa viongozi wa sasa wa Jubilee, akiwemo Katibu Mkuu Raphael Tuju.

Wandani wa Dkt Ruto wanadai kuwa viongozi wa sasa wa Jubilee wanahujumu juhudi za naibu wa rais kutaka kuingia Ikulu baada ya Rais Kenyatta kustaafu 2022.

Mzozo unaoendelea kutokota ndani ya Jubilee imesababisha chama hicho kusitisha mpango wake wa kufungua afisi za chama katika kaunti zote 47.

Wadadisi wa masuala ya kisiasa pia wanaonya kuwa uchaguzi wa viongozi wote kuanzia mashinani hadi ngazi ya kitaifa mwaka ujao huenda ukagonga mwamba iwapo mvutano uliomo chamani hautatafutiwa ufumbuzi upesi.

Chama cha Jubilee kinapanga kuandaa uchaguzi wa viongozi wake, muda wa kuhudumu wa viongozi wa muda utakapokamilika 2020.

Dkt Ruto, hata hivyo, ameshikilia kwamba chama cha Jubilee kingali imara na atakitumia katika kinyang’anyiro cha urais 2022.

Alipokuwa akimpokea mwaniaji wa ubunge wa Wajir Magharibi Ahmed Kolosh aliyegura ODM na kujiunga na Jubilee, Naibu wa Rais Ruto alionnekana kudokeza kwamba angali na nia ya kuhakikisha kuwa chama cha Jubilee kinaendelea kuwa imara.

Dkt Ruto aliyekuwa ameandamana na Kiongozi wa Wengi Bungeni Aden Duale na Bw Tuju alisema kuwa chama cha Jubilee kimejitolea kwa hali na mali kushinda kiti cha Wajir Magharibi.

“Chama cha Jubilee kitashiriki katika uchaguzi wa Wajir Magharibi kwa kutumia sera na masuala yanayohusu wananchi,” akasema Dkt Ruto.

Naibu wa Rais anatarajia kutumia chama cha Jubilee kuwania urais 2022 licha ya kuwepo na shinikizo za kumtaka kuuunda chama kipya.

Kulingana na Felix Otieno, ikiwa Dkt Ruto ataunda chama kipya sasa huenda akapoteza kiti cha unaibu rais kwa sababu alichaguliwa pamoja na Rais Kenyatta kwa kutumia .

“Mbali na kuwepo na shinikizo za kumtaka kujiuzulu, itakuwa vigumu kwa chama hicho kipya kupata uungwaji mkono kabla ya 2022,” anasema Bw Otieno.

Hata hivyo, Bw Otieno anasema kuwa Naibu wa Rais atakuwa na kibarua kigumu kuhakikisha kuwa chama cha Jubilee kinaendelea kuwa na ushawishi nchini hadi 2022.

Tangu kuchaguliwa kwa muhula wa pili mwaka jana, Rais Kenyatta amesalia kimya kuhusu hatima ya Jubilee, hatua ambayo imezua hali ya hofu miongoni mwa wanachama.

Kadhalika, Rais Kenyatta haijaitisha kikao na wanachama wa Jubilee ili kuwaelezea kuhusu hatua yake ya kutia mkataba wa ushirikiano na kinara wa ODM Raila Odinga.

Kongamano la viongozi wa Jubilee lilofaa kufanyika Naivasha mnamo Julai mwaka jana mjini Naivasha liliahirishwa na kulingana na Bw Tuju halitafanyika hivi karibuni.

Naibu wa Rais pia anakabiliwa na upinzani na baadhi ya viongozi kutoka eneo la Mlima Kenya, haswa wanasiasa waliopoteza katika uchaguzi uliopita.

Mwezi uliopita kundi la viongozi kutoka eneo la Mlima Kenya wakiongozwa na Maina Kamanda (Maalumu), Ngunjiri Wambugu (Nyeri Mjini), Paul Koinange (Kiambaa), Muturi Kigano (Kangema), Naomi Shaban (Taveta) waliwataka wanasiasa wanaompigia debe Dkt Ruto kuhama Jubilee.

Kulingana na wabunge hao, wanasiasa hao hawana heshima kwa Rais Kenyatta ambaye amewataka wanasiasa wa Jubilee kujiepusha na kampeni za mapema za uchaguzi ujao wa 2022.

“Ikiwa wanasiasa hao wanaotembea na naibu wa rais wanadhani kwamba anaweza kuwasaidia wajiuzulu kutoka Jubilee na wawanie tena kwa kutumia vyama tofauti,” akasema aliyekuwa mbunge wa Dagoreti Kusini Dennis Waweru.

Kulingana na mhadhiri wa siasa Prof Macharia Munene, endapo kutakuwa na kura ya maamuzi basi vyama vipya huenda vikajitokeza na huo huenda ukawa mwisho wa Jubilee.

Rais Kenyatta na Bw Odinga wanataka kufanywa kwa kura ya maamuzi ili kupanua serikali na kujumuisha jamii zote.

Dkt Ruto, hata hivyo, anapinga vikali kwa kusema kuwa hataruhusu katiba kufanyiwa mabadiliko ili kuongeza vyeo.

“Naibu wa Rais amejitokeza na kusema kuwa atapinga rasimu ya katiba endapo vipengee vya kubuni nyadhifa zaidi vitaingizwa. Hiyo inamaanisha kwamba huenda akawa upande tofauti na Rais Kenyatta,” anasema Prof Munene.

“Ikiwa Rais Kenyatta na Dkt Ruto watakuwa katika mirengo tofauti wakati wa kampeni za kutaka kubadilisha katiba, basi huo utakuwa mwisho wa Jubilee,” anaongezea.

Semedo ajiengua Barcelona na kutua Wolves kwa Sh5.2 bilioni

Na MASHIRIKA

WOLVERHAMPTON Wanderers wamemsajili beki wa kulia raia wa Ureno, Nelson Semedo kutoka Barcelona kwa kima cha Sh5.2 bilioni.

Kocha Nuno Espirito Santo wa Wolves amekuwa akimsaka beki wa kujaza nafasi ya Matt Donerty aliyeyoyomea kambini mwa Tottenham Hotspur mwezi uliopita.

“Si rahisi kupata fursa ya kumsajili mwanasoka wa haiba kubwa wa kiwango cha Semedo,” akasema Mwenyekiti wa Wolves, Jeff Shi.

Semedo, 26, amechezea Barcelona mara 124 na kuwajibishwa mara 13 na timu ya taifa ya Ureno.

Semedo amerasimisha uhamisho wake hadi Wolves kwa mkataba wa miaka mitatu na anakuwa mchezaji wa tatu kuingia katika sajili rasmi ya kikosi hicho baada ya Fabio Silva na Ki-Jana Hoever waliotokea FC Porto na Liverpool mtawalia.

Uhamisho wa Semedo unafanya kuwa mwanasoka ghali zaidi kuwahi kusajiliwa na Wolves baada ya kikosi hicho kutoa Sh4.9 bilioni kwa minajili ya huduma za Silva.

“Wolves walisajili matokeo ya kuridhisha msimu uliopita wa 2019-20 na miongoni mwa vikosi vinavyoinukia vyema zaidi katika soka ya Uingereza na bara Ulaya. Naamini kwamba nitawasaidia Wolves kupanda zaidi kwenye jedwali la EPL baada ya kuambulia nafasi ya saba msimu jana,” akasema Semedo.

“Nuno ni kocha mzuri ambaye amefanya mambo makubwa hapa Wolves na katika vikosi vyote vingine ambavyo amewahi kuvinoa. Nina uhakika wa kujifunza mengi zaidi kutoka kwake nikiwa uwanjani Molineux sasa,” akaongeza.

Fuo za bahari kufunguliwa wiki ijayo

Na MISHI GONGO

MIKAKATI ya kufungua fuo za Bahari Hindi zilikuwa zimefungwa katika Kaunti ya Mombasa kwa muda wa miezi saba kutokana na janga la corona, imeanza.

Akizungumza na wanahabari, kamishna wa Mombasa Bw Gilbert Kitiyo amesema wameweka taratibu ambazo zitatekelezwa na watu watakaozuru eneo hilo.

“Tunafanya majadiliano kuona kuwa fuo za bahari zinafunguliwa wiki ijayo, lakini kabla ya hapo tunajali mikakati itakayofuatwa,” amesema.

Amesema miongoni mwa masharti hayo ni watu kunawa na kuvalia maski wanapozuru eneo hilo.

Amesema hayo Jumatano akihutubia wanahabari katika kongamano la idara za usalama.

Amesema wamefikia hatua hiyo baada ya Rais Uhuru Kenyatta siku ya Jumatatu kuagiza kufunguliwa kwa bustani ya Mama Ngina.

“Tumefanya hivyo ili kuwapa wakazi sehemu zaidi za kujiburudisha. Hata hivyo tunawasisitiza wasilegeze masharti yaliyowekwa na wizara ya afya,” akasema.

Aidha amewaonya wakazi ambao hawatekelezi masharti hayo akisema watachukuliwa hatua.

Wakati huo huo amewaonya wakazi ambao wanakiuka kafyu.

“Tumetambua kuwa kuna baadhi ya watu ambao wanakiuka kafyu ambapo wanatoka nje usiku na wanaponaswa na maafisa wa usalama hujaribu kuwahonga,” akasema.

Sehemu zingine zilizofungwa ni mikahawa, hoteli, pamoja vilabu vya densi na vile vya pombe.

Wakiagiza kufungwa kwa sehemu hizo mwezi Machi gavana wa Mombasa Bw Hassan Joho na Kamishna wa Kaunti hiyo Bw Gilbert Kitiyo walisema kuwa Mombasa iko katika hatari zaidi ya kuandikisha idadi kubwa ya ugonjwa huo kutokana na kuwa na viingilio ambavyo ni uwanja wa ndege wa Moi na Bandari; hivyo wageni kutoka mataifa mbali mbali hutumia kuingilia nchini.

Kufungwa kwake kuliwaathiri wauzaji chakula katika eneo hilo pakubwa.

ANA KWA ANA: Amebobea kufuma sweta, kofia akitumia sindano kubwa

Na WANGU KANURI

KUFUMA sweta, skafu ama kashida kwa kutumia sindano ya kushonea sweta ni ujuzi ambao unaweza nasabishwa na nyanya zetu.

Ni nadra kumpata msichana wa kizazi hiki ambaye anauelewa ufundi huu wa kushona sweta kwa kutumia kifaa hicho.

Sweta zilizofumwa kwa uzi na kwa mkono zimezidisha umaarufu wake haswa nyakati hizi huku wengi wakilinganisha na sweta zilizofumwa kwa mashine.

Safu hii inamwangazia mwanamke mmoja ambaye ufundi huu umekuwa kigezo cha biashara yake huku akihakikisha kuwa anapata fedha zinazomuimarisha maishani.

Tueleze kwa kifupi, wewe ni nani?

GEORGINA: Jina langu ni Georgina Mutsotso. Nina umri wa miaka 32. Mimi ni mama, dada na rafiki na ninapenda sanaa tangu utotoni. Sanaa yangu nainadi katika ukurasa wangu wa Facebook ambao ni Georginah Crafts Afrika.

Mwanadada akiwa amevaa sweta na aina fulani ya kofia. Picha/ Hisani

Nguo zilizoshonwa kwa uzi ni nguo ambazo zilivaliwa kitambo. Je, kilichokushawishi ili urejeshe nguo hizo katika soko la leo ni nini?

GEORGINA: Upekee wa nguo hizo hasa sweta, skafu na kashida ndicho kishawishi changu. Isitoshe, umaridadi wa kushona nguo hiyo kwa mtindo ambao huipa nguo hiyo mvuto zaidi, ndiyo ilinitia moyo wa kurejesha nguo hizi katika soko ya leo.

Sindano ya kufumia, ni wachache walio na ujuzi wa jinsi ya kuitumia. Je, wewe ulijulia wapi kushona kwa kutumia kifaa hiki?

GEORGINA: Nilijua kushona kupitia mtandao wa YouTube. Nilijifunza kutoka video zilizoko pale. Hata ingawa nilijifunza mwenyewe, nilikuwa na ari ya kujua na ari hiyo ikanielekeza katika kufahamu vyema jinsi ya kusokota nyuzi na kuwa na sweta, skafu ama kashida.

Ushoni haswa wa nguo za uzi huhitaji mitindo tofauti ili mauzo yake yawe bora. Je, wewe huhakikisha mitindo yako inawiana na mitindo ya kisasa kivipi?

GEORGINA: Ushoni kama sanaa yoyote ile, huhitaji ubunifu wa hali ya juu. Kwa kuelewa vyema hivyo, mimi hubuni mitindo yangu na kuchora kile ninanuia kabla ya kukichukua kisindano changu na kuanza kushona.

Je, kuna tofauti yoyote kati ya uzi wa hapa nchini na ule unaotoka nje?

GEORGINA: Uzi wa kutoka nje ya nchi ni wa ubora wa hali ya juu ukilinganisha na ule unaotengenezwa nchini. Hata hivyo uzi unaoundiwa Kenya ni wa bei nafuu na hupatikana kwa urahisi kwa hivyo mimi huutumia ili hata mauzo yangu yawe afadhali kwa wateja wangu.

Umaarufu wa nguo za uzi haujavuma. Je ni nini kinachoweza kusisimua umaarufu wake?

GEORGINA: Kwa kutaangaza umaarufu wake kupitia mitandao ya kijamii ya Facebook ama hata Instagram na pia kueleza umuhimu wa ujuzi wa kushona nguo kupitia kisindano cha sweta kwa umma. Kukubali fasheni ya nguo zilizoshonwa kupitia kisindano hicho na kuzionyesha katika maonyesho ya sanaa kunaweza pia sisismua ari ya watu ya kutaka kununua nguo hizo.

Wengi wanapenda kununua bidhaa za kutoka nje. Je, kwa maoni yako ni kina nani wamechelea katika kufanikisha mauzo ya nguo zilizoshonwa nchini?

GEORGINA: Wananchi sawa sawa na serikali. Wananchi wanapaswa kuamini kazi za washonaji na serikali inafaa kuhakikisha kuwa biashara za washoni zimelindwa kwa kupunguza idadi ya nguo zinazotoka nje ya nchi. Kwa muda sasa rais Uhuru Kenyatta amevalia shati zilizoshonwa nchini ishara ya kubadilisha mtazamo ulio baina ya wananchi.

Ni nguo zipi wewe hushona?

GEORGINA: Mimi hupenda kushona nguo za wanawake sana sana poncho, sweta na kashida.

Kwa siku unaweza kushona nguo ngapi na kwa takriban muda upi?

GEORGINA: Miradi midogo kama kofia, glavu na skafu mimi hushona 6 kwa siku na miradi mikubwa kama sweta moja ya mtu mzima mimi huchukua siku tatu.

Mabingwa wanne wa dunia ni miongoni mwa wakali watakaonogesha Kip Keino Classic

Na CHRIS ADUNGO

EDRIS Muktar ni miongoni mwa mabingwa wanne wa dunia ambao wamethibitisha kunogesha riadha za kimataifa za Kip Keino Classic uwanjani Nyayo, Nairobi mnamo Oktoba 3, 2020.

Mabingwa wa dunia raia wa humu nchini ambao watashiriki pia kivumbi hicho ni Timothy Cheruiyot (mita 1,500), Conseslus Kipruto (mita 3,000 kuruka viunzi na vidimbwi vya maji) na Hellen Obiri (mita 5,000).

Muktar ambaye alihifadhi ufalme wa mbio za mita 5,000 katika Riadha za Dunia za 2019 jijini Doha, Qatar ataongoza Waethiopia wenzake katika mbio hizo za mizunguko 12 jijini Nairobi.

Shirikisho la Riadha la Kenya (AK) limethibitisha kwamba mbio za Kip Keino Classic zimevutia wanariadha 120 kutoka mataifa 30 tofauti kufikia sasa.

Hata hivyo, mkurugenzi wa mbio hizo, Barnaba Korir, amesema kwamba wanariadha wa haiba kubwa zaidi kutoka humu nchini wanatazamiwa kuthibitisha kushiriki kwao kufikia Septemba 25 ambayo ni siku ya makataa.

Naibu Rais wa AK, Paul Mutwii amefichua kwamba majaribio katika fani za mita 200, mita 400 na mita 800 yatafanywa mnamo Septemba 26 ili kufanyia majaribio vifaa mbalimbali katika uwanja wa Nyayo ambao umekuwa ukikarabatiwa kwa miaka mitatu iliyopita.

Kati ya watimkaji wanaotazamiwa pia kunogesha mbio za Kip Keino Classic mabingwa wa zamani wa dunia na washindi wa nishani za fedha katika Riadha za Dunia za 2019, mabingwa wa mbio za dunia za nyika, washindi wa Olimpiki na miamba wa Jumuiya ya Madola.

Fani zitakazoshindaniwa katika kivumbi hicho ni kuruka mara tatu, urushaji wa kisahani, mbio za mita 200, mita 3,000 kuruka viunzi na vidimbwi vya maji kwa upande wa wanawake na wanaume.

Vitengo vingine ni urushaji mkuki (wanaume), mbio za mita 400, mita 800m, mita 1,500 na mita 5,000 kwa upande wa wanawake na wanaume.

Mbali na Muktar, 26, Waethiopia wengine watakaonogesha mbio za mita 5,000 ni mshindi wa nishani ya fedha duniani Selemon Barega na Hagos Gebrhiwet aliyeridhika na nishani ya fedha katika Olimpiki za Rio 2016. Hagos alitwaa pia nishani ya shaba katika Riadha za Dunia za 2015 jijini Beijing, China na akaridhika na fedha katika Riadha za Dunia za 2013 jijini Moscow, Urusi.

Mbio hizo zimevutia pia Waethiopia Haile Talahun na Berihu Aregawi watakaotoana jasho na Wakenya Jacob Krop, Nicholas Kimeli, Rhonex Kipruto na Waganda Samuel Kibet na Oscar Chelimo.

Francine Niyonsaba ambaye ni bingwa wa mita 800 nchini Burundi atashiriki kivumbi cha mita 5,000 kitakachomjumuisha Obiri na wanariadha wengine wa haiba kutoka Kenya na Ethiopia wakiemo

Margaret Chelimo, Beatrice Chebet, Agnes Tirop na Abersh Minsewo.

Kipruto atafufua uhasama wake na mshindi wa medali ya shaba dunia katika mita 3,000 kuruka viunzi na maji, Soufiane El Bakkali wa Morocco.

Bingwa wa zamani wa kitaifa katika mbio za mita 100 na mita 200, Mike Mokamba na Steve Mwai watanogesha kitengo cha mita 200 ambacho pia kina Arthur Cisse wa Ivory Coast. Cisse aliibuka wa pili katika mbio za mita 100 (sekunde 10.04) kwenye duru ya Diamond League iliyoandaliwa jijini Roma, Italia mnamo Septemba 17, 2020.

Eunice Kadogo ndiye Mkenya wa pkee katika mbio za mita 200 kwa upande wa wanawake. Bingwa wa kitaifa katika mbio za mita 400 Alphas Kishoyian atashirikiana na Collins Omae huku Hellen Syombua, Joan Cherono Mary Moraa wakinogesha mbio hizo kwa upande wa wanawake.

COVID-19: Kenya yathibitisha visa vipya 130

Na SAMMY WAWERU

WAKENYA wamepongezwa katika jitihada za kuzuia kuenea kwa ugonjwa wa Covid-19.

Baraza la Magavana (CoG) kupitia Kamati yake ya Afya limesema Jumatano kwamba kile kinachoonekana kama kupungua kwa kiwango cha maambukizi nchini, kinatokana na umoja wa wananchi kupambana na ugonjwa huo unaosababishwa na virusi vya corona.

Mwenyekiti wa kamati hiyo ambaye pia ni Gavana wa Isiolo, Mohamed Kuti amesema umma umeonekana kuchukua tahadhari kudhibiti maambukizi zaidi ukilinganishwa na viongozi.

“Tunapongeza Wakenya kwa umoja walioonyesha kusaidia katika kampeni dhidi ya Covid-19. Wamekuwa makini kuliko viongozi kuzuia kusambaa kwa ugonjwa huu,” Bw Kuti akasema katika kikao na wanahabari wakati Waziri wa Afya, Mutahi Kagwe akitoa taarifa ya maambukizi ya corona nchini chini ya saa 24 zilizopita.

Katika kipindi cha muda wa wiki kadhaa zilizopita, kiwango cha maambukizi kimeoenekana kushuka, hatua inayoashiria afueni katika vita dhidi ya Covid-19 nchini.

Gavana huyo hata hivyo ameonya kwamba endapo watu watapuuza sheria na mikakati iliyowekwa kusaidia kuzuia maenezi, huenda taifa likarejea lilipotoka.

“Tukianza kutoa maski na kufeli kunawa mikono mara kwa mara…tutarudi katika hali tuliyokuwa,” Gavana Kuti akaonya.

Jumatano, chini ya saa 24 zilizopita, Wizara ya Afya imetangaza maambukizi mapya 130, kutoka kwa sampuli 3, 874, idadi hiyo ikifikisha jumla ya visa 37, 348 vya Covid-19 nchini tangu kuripotiwa kwa kisa cha kwanza Machi 2020.

Waziri Kagwe amesema kufikia sasa jumla ya sampuli 523,998 zimekaguliwa na kufanyiwa vipimo.

Wagonjwa 106, wamethibitishwa kupona chini ya saa 24 zilizopita, takwimu hiyo ikifikisha 24,253 jumla ya wagonjwa waliopona corona nchini.

Hata hivyo, Bw Kagwe amesikitika akisema watu watano wamefariki idadi jumla ya wahanga – waliofariki – wa Covid-19 nchini ikifika 664.

Beki Ruth Ingosi wa Harambee Starlets ajiunga na AEL Champions nchini Cyprus

Na CHRIS ADUNGO

BEKI matata wa Harambee Starlets, Ruth Ingosi ametia saini mkataba wa miaka miwili kambini mwa AEL Champions inayoshiriki Ligi ya Daraja la Kwanza nchini Cyprus.

Ingosi, 26, ameagana na Lakatamia FC ya Cyprus iliyomsajili kwa kandarasi ya miaka mitatu mnamo Januari 2020.

AEL walitua kileleni mwa jedwali la ligi nchini Cyprus katika msimu huu wa 2020-21 baada ya kuwacharaza Ethnikos Acha 13-0 mnamo Septemba 13, 2020. Hiyo mojawapo ya mechi tisa za raundi ya kwanza ambazo klabu hiyo imesakata hadi kufikia sasa msimu huu.

Kwa kujiunga na AEL, Ingosi anaungama na kipa wa Starlets, Annedy Kundu aliyeingia katika sajili rasmi ya klabu hiyo mnamo Septemba 15 kwa mkataba wa miaka miwili baada ya kuagana pia na Lakatamia.

Hadi alipokatiza uhusiano wake na Lakatamia, Kundu alikuwa amewajibishwa katika mechi 12 na akafungwa mabao 16. Kwa upande wake, Ingosi alikuwa amechezea Lakatamia michuano 12 na akawafungia mabao manne.

Kundu na Ingosi ni wanasoka wa zamani wa kikosi cha Eldoret Falcons kilichoambulia nafasi ya 11 jedwalini kwa alama 26 katika Ligi Kuu ya Soka ya Wanawake (KWPL) mnamo 2019.

Ligi ya Daraja la Kwanza la soka ya wanawake nchini Cyprus haijawahi kushuhudia tukio la vikosi kupanda wala kushuka ngazi tangu iasisiwe mnamo 2014 kwa kuwa ndiyo ya pekee nchini humo.

Hata hivyo, mabingwa wa ligi hiyo hupata nafasi ya kusakata kipute cha Klabu Bingwa Ulaya (UEFA).

Ingosi na Kundu walianza kuwa andazi moto miongoni mwa klabu za bara Ulaya mnamo 2019 baada ya kutamba zaidi kambini mwa Starlets walionyakua ubingwa wa Cecafa Senior Challenge Cup kwa kuwatandika wenyeji Tanzania 2-0 jijini Dar es Salaam.

Kundu hakufungwa bao lolote katika kampeni nzima ya fainali hizo na akatawazwa Kipa Bora mwishowe.

Suarez kujiunga na Atletico Madrid

Na MASHIRIKA

BARCELONA wamekubali kumwachilia mshambuliaji Luis Suarez ajiunge na washindani wakuu katika Ligi Kuu ya Uhispania (La Liga), Atletico Madrid.

Suarez hatakikani kabisa kambini mwa Barcelona ambao kwa sasa wanatiwa makali na kocha mpya Ronald Koeman. Miamba hao wa soka ya Uhispania walikuwa radhi kumwachilia Suarez ambaye ni raia wa Uruguay kujiunga na kikosi chochote bila ada ilmradi klabu ambayo angejiunga nayo si ya La Liga.

Suarez alihiari kupunguziwa mshahara ili kuingia katika sajili rasmi ya Atletico baada ya uhamisho wake hadi Juventus ya Italia kugongwa mwamba kwa sababu ya changamoto za kutafuta pasipoti na kibali cha kufanyia kazi Italia.

Rais wa Barcelona, Josep Maria Bartomeu alizuia uhamisho wa Suarez hadi Atletico kwa sababu hakutaka nyota huyo auzwe kwa kikosi ambacho ni washindani wao wakuu ligini.

Hata hivyo, baada ya kukutana na wawakilishi wa Suarez, vinara wa Barcelona waliafikiana nao baada ya fowadi huyo wa zamani wa Liverpool kufichua mipango ya kuanika kwenye vyombo vya habari jinsi “anavyohangaishwa” na Barcelona.

Atletico kwa sasa wameweka mezani kima cha Sh448 milioni kwa minajili ya huduma za Suarez mwenye umri wa miaka 33.

Hata hivyo, fedha hizo huenda zikaongezeka kutegemea jinsi Suarez atakavyowajibishwa na Atletico na iwapo ataongoza kikosi hicho cha kocha Diego Simeone kupiga hatua zaidi kwenye soka ya Klabu Bingwa Ulaya (UEFA).

Uhamisho wa Suarez unatamatisha kipindi cha miaka sita ya usogora wake kambini mwa Barcelona ambao amewafungia jumla ya mabao 198 kutokana na mechi 283. Katika enzi za ubora wake, Suarez alishirikiana vilivyo na Lionel Messi na Neymar muungano wao almaarufu MSN ukawa tishio zaidi kwa mabeki wa kikosi chochote duniani.

Suarez alijiunga na Barcelona mnamo 2014 baada ya kuagana na Liverpool kwa kima cha Sh10.3 bilioni. Tangu wakati huo, ameshindia Barcelona mataji manne ya La Liga, manne ya Copa del Rey, moja la UEFA na jingine la Kombe la Dunia mnamo 2015.

Alvaro Morata arudi Juventus kwa mkopo kutoka Atletico Madrid

Na MASHIRIKA

JUVENTUS wamemsajili upya mshambuliaji Alvaro Morata, 27, kwa mkopo wa mwaka mmoja kutoka Atletico Madrid.

Raia huyo wa Uhispania atavalia sasa jezi za Juventus ambao ni miamba wa soka ya Italia hadi mwishoni mwa msimu wa 2020-21 na kikosi hicho cha kocha Andrea Pirlo kitakuwa radhi kurefusha kandarasi ya Morata kwa miezi 12 zaidi au kumpa mkataba wa kudumu kabisa kwa bei itakayopendekezwa na Atletico.

Kwa sasa, Juventus watawalipa Atletico kiasi cha Sh1.3 bilioni kwa kila msimu ambao watajivunia huduma za Morata kwa mkopo.

Alitia saini mkataba wa kudumu kambini mwa Atletico mnamo Julai 1, 2020, baada ya kuwachezea kwa kipindi kirefu kwa mkopo kutoka Juventus.

Atletico wametaka Juventus kuweka mezani Sh5.7 bilioni iwapo watataka kumsajili Morata kwa mkataba wa kudumu mwishoni mwa msimu huu wa 2020-21 au Sh4.5 bilioni iwapo wataamua kumtwaa kabisa mwishoni mwa wa 2021-22.

Morata aliwahi kucheza Juventus kati ya 2014 na 2016 na akawasaidia kunyanyua mataji mawili ya Ligi Kuu ya Italia (Serie A). Tangu wakati huo amechezea Real Madrid na Chelsea kwa mikataba ya kudumu kabla ya kujiunga na Atletico kwa mkopo wa miezi 18.

Juventus wanalenga kutia kibindoni taji la Serie A kwa mara ya 10 mfululizo msimu huu na walianza kampeni za kuhifadhi ufalme wa kipute hicho kwa ushindi wa 3-0 dhidi ya Sampdoria mnamo Septemba 20, 2020.

LISHE: Jinsi ya kuandaa ‘chickpea curry’

Na DIANA MUTHEU

dmutheu@ke.nationmedia.com

Muda wa kuandaa: Dakika 20

Vinavyohitajika

  • kitunguu 1
  • kitunguu saumu kipande 1 kubwa
  • tangawizi 1 iliyosagwa
  • mafuta ya kupikia vijiko 2
  • dania
  • pilipili mboga kipande ½
  • kijiko 1 cha Curry powder
  • chumvi
  • kikombe 1 cha chickpeas (zilizochemshwa)
  • tui (maziwa ya nazi) kikombe ½
  • sufuria
Vinavyohitajika kuandaa ‘chickpeas curry’. Picha/ Diana Mutheu

Jinsi ya kuandaa

Kata kitunguu chako, saga kitunguu saumu na tangawizi.

Katika sufuria, pasha mafuta yako moto kisha uongeze kitunguu na ukipike kwa moto wa wastani hadi kigeuge rangi. Ongeza kitunguu saumu, tangawizi, nyanya na pilipili mboga; koroga hadi viive vizuri.

Ongeza curry powder yako, dania na chickpeas. Funika sufuria na uwache mchanganyo huo uive kwa muda wa dakika tano.

Mimina maziwa ya nazi, koroga hadi ishikamane vizuri. Epua.

Waeza kuandaa kwa wali au chapati. Jiburudishe.

 

Viongozi washauriwa kuwajali wananchi kwanza

Na LAWRENCE ONGARO

VIONGOZI wamehimizwa kuweka zingatio katika kuwatumikia wananchi badala ya kupiga siasa za 2022.

Mbunge wa Thika Patrick ‘Jungle’ Wainaina, aliwasuta viongozi ambao ajenda yao kuu ni kuzima maendeleo yanayoletwa na wapinzani wao.

“Mimi kama mbunge wa Thika lengo langu kwa sasa ni kuwatumikia wananchi na halitazimwa na yeyote yule. Nitahakikisha ajenda zangu zote za kuletea wananchi maendeleo zinatimia,” alisema Bw Wainaina.

Ninataka wananchi wawe chonjo na viongozi ambao lengo lao ni kuzima wengine badala ya kujituma na kuendeleza kile kimeanzishwa cha maendeleo.

Aliyasema hayo mnamo Jumanne katika afisi ya NG-CDF mjini Thika alipoangazia jinsi alivyozimwa na viongozi fulani ili asiwape walemavu viti vya magurudumu hivi majuzi.

“Mimi sina wakati wa mashindano na yeyote kwa sababu raha yangu kwa wananchi ni kuona ya kwamba wanafurahia maendeleo,” alisema.

Aliwashauri viongozi popote walipo wawe watu wa kunyenyekea wala sio kuwa na kiburi.

Siasa za Kaunti ya Kiambu zinaonekana zinazidi kupamba moto huku wengi wa viongozi wakijipanga kuwania viti tofauti vya uongozi.

Kiti kinacholeta joto kali kweli ni kile cha ugavana ambapo mirengo tofauti imeanza kuonekana ikijipanga kwa kinyang’anyiro cha mwaka 2022.

Viongozi wanajaribu kutumia mbinu zote wanazoweza kuona ya kwamba mwananchi wa kawaida anaona kile anachotendewa mashinani.

Bw Wainaina aliwashauri viongozi wajifunze kuwa watu wa kujinyima na kutumikia wananchi badala ya kujihusisha na siasa za kukatana miguu.

“Iwapo tutaweza kuhakikisha mwananchi wa kawaida anapata unga mezani kila siku, bila shaka Mungu aliye juu ndiye ataamua kiongozi halisi ni yupi,” alisema mbunge huyo.

Mudavadi atakuwa debeni 2022 – ANC yasisitiza

Na BRIAN OJAMAA

CHAMA cha Amani National Congress (ANC) kimesema kuwa kiongozi wake Musalia Mudavadi hatakuwa mwaniaji mwenza wa urais katika Uchaguzi Mkuu wa 2022.

Badala yake, wanachana wa wa ANC kutoka maeneo ya Magharibi na Bonde la Ufa, Jumanne walisema kuwa Bw Mudavadi atawania urais.

Walisema makamu rais huyo wa zamani ana sifa zinazotakiwa kuongoza nchi hii baada ya Rais Uhuru Kenyatta kustaafu 2022.

Katibu wa chama cha ANC eneo la Magharibi, Martin Waliaula alisema kuwa Bw Mudavadi ana nafasi nzuri ya kushinda urais.

“Tumeamua kumuunga mkono kiongozi wa chama chetu na hilo halina mjadala. Wanasiasa wanaotaka kuungana naye waje na wapewe wadhifa wa mwaniaji mwenza,” akasema.

Alisema kuwa chama cha ANC kina uhakika kuwa kitaunda serikali 2022.

Bw Waliaula alimtaka Waziri wa Ugatuzi Eugene Wamalwa na Mwenyekiti wa Baraza la Magavana Wycliffe Oparanya kuunga mkono Bw Mudavadi.

“Wamalwa yuko serikalini lakini jamii ya Waluhya haijanufaika kwa lolote. Hivyo, watu wa Magharibi wamepoteza imani naye na wanahitaji kiongozi atakayeshughulikia matakwa yao,” akasema.

Alisema kuwa Bw Mudavadi hataunga mkono kundi la ‘Tangtanga’ linalopigia debe Naibu Rais William Ruto kuwa rais wala upande wa handisheki.

 

Kipyegon, Obiri, Cheruiyot na Kipruto kuongoza Wakenya katika Doha Diamond League

Na CHRIS ADUNGO

BINGWA wa Olimpiki katika mbio za mita 1,500 Faith Kipyegon atakuwa akifukuzia ushindi wake wa nne kwenye mashindano ya Wanda Diamond League msimu huu atakaposhiriki mbio za mita 800 kwenye duru ya Doha, Qatar mnamo Septemba 25, 2020.

Kipyegon, 26, alitamalaki mbio za mita 1,000 (dakika 2:29.32) jijini Monaco, Ufaransa mnamo Agosti 14 kabla ya kuandikisha muda wa dakika 2:29.92 katika mbio hizi za mizunguko miwili na nusu jijini Brussels, Ubelgiji mnamo Septemba 4.

Katika duru hizo, Kipyegon alikuwa pua na mdomo kuvunja rekodi ya dunia ya dakika 2:28.98 iliyowekwa na Mrusi Svetlana Masterkova katika mbio za mita 1,000 mnamo 1996.

Alirejea kushiriki fani aliyoizoea ya mita 1,500 jijini Ostrava kwenye Riadha za Dunia za Continental Gold Tour zilizoandaliwa katika uwanja wa Mestky, Jamhuri ya Czech mnamo Septemba 8.

Alikosa mshindani wa kumtoa jasho katika mbio hizo alizozikamilisha kwa muda wa dakika 3:59.05 na kufuta rekodi ya dakika 4:00.96 iliyowekwa na raia wa Ethiopia Gudaf Tsegay mnamo 2017.

Japo Kipyegon anapigiwa upatu wa kuwika jijini Doha, atakabiliwa na ushindani mkali kutoka kwa Wakenya Emily Cherotich na Eunice Sum ambaye ni bingwa wa zamani wa dunia katika mbio za mita 800.

Mbio hizo za mizunguko miwili zimevutia pia Winnie Nanyondo wa Uganda, Mwethiopia Alemu Habitam na Angelika Cichocka wa Poland.

Bingwa wa dunia katika mbio za mita 1,500 Timothy Cheruiyot atashiriki mbio za mita 800 kwa upande wa wanaume jijini Doha. Nyota huyo aliweka muda bora wa dakika 3:28.45 jijini Monaco kabla ya kutamalaki duru ya Stockholm, Uswidi (3:30.25) mnamo Agosti 23 katika mita 1,500. Atakabiliwa na ushindani mkali kutoka kwa Wakenya Ferguson Rotich na Wycliffe Kinyamal, Erik Sowinski wa Amerika na Mwingereza Giles Elliot.

Rotich aliibuka mshindi wa nishani ya shaba katika mbio za mita 800 kwenye Riadha za Dunia zilizoandaliwa jijini Doha, Qatar mnamo 2019. Alitupwa hadi nafasi ya nane katika duru ya Diamond League jijini Monaco (1:45.48) kabla ya kujinyanyua na kuambulia nafasi ya nne (1:45.11) jijini Stockholm.

Bingwa wa Dunia na Jumuiya ya Madola katika mbio za kta 5,000 Hellen Obiri atalenga pia kujinyanyua baada ya kusajili matokeo mseto katika duru za Monaco na Stockholm. Obiri aliibuka mshindi wa mbio hizo za mizunguko 12 kwa muda wa dakika 14:22.12 jijini Monaco kabla ya kurushwa katika nafasi ya 11 kwenye mbio za mita 1,500 (4:10.53) jijini Stockholm.

Atashiriki mbio za mita 3,000 jijini Doha ambapo atatoana jasho na bingwa wa dunia na mshikilizi wa rekodi ya dunia katika mbio za mita 3,000 kuruka viunzi na vidimbwi vya maji, Beatrice Chepkoech.

Kivumbi hicho kimevutia pia Qualyne Kiprop, bingwa wa Afrika katika mbio za mita 1,500 Winny Chebet, bingwa wa dunia katika mbio za mita 5,000 kwa chipukizi wasiozidi umri wa miaka 20 Beatrice Chebet, mshindi wa nishani ya shaba katika mbio za mita 10,000 duniani Agnes Tirop na bingwa wa zamani wa dunia katika mbio za mita 3,000 kuruka viunzi na maji Hyvin Kiyeng.

Wakenya hawa watapania kubwaga Waethiopia Tsegay Gudaf na Hailu Lemlem na Waingereza Laura Weightman na Eilish Mcolgan.

Bingwa wa Olimpiki na dunia katika mbio za mita 3,000 kuruka viunzi na maji, Conseslus Kipruto atarejea ulingoni kwa mara ya kwanza baada ya kupona Covid-19.

Mtimkaji huyo atanogesha mbio za mita 1,500 kwa pamoja na Wakenya wenzake Vincent Kibet, Brimin Kiprono na Bethwell Birgen. Mbio hizo zimevutia pia Waethiopia Selemon Barega na Lamecha Girma pamoja na Soufiane El Bakkali wa Morocco.

UKUMBI WA LUGHA NA FASIHI: Nadharia tumizi ya uakifishaji katika lugha ya Kiswahili

Na MARY WANGARI

MWANAISIMU Leech (1983) akifafanua Nadharia Tumizi ya Uakifishaji iliyoasisiwa na Meyer (1989), anasema kuwa lugha huchunguzwa na kubainishwa kwa kuzingatia viambajengo vinne vikuu.

Kulingana na Leech, viambajengo hivyo vya lugha vimeainishwa katika aina na safu anuwai ambavyo ni pamoja na: maneno, virai au vikundi, vishazi, sentensi, virai au vikundi.

Viambajengo vya lugha huainishwa katika aina mbalimbali ambavyo ni kama zifuatazo:

Maneno – Maneno yameainishwa katika aina mbalimbali ambazo zinajumuisha nomino, vielezi, vivumishi na kadhalika.

Virai – Aina ya virai ni pamoja na kirai kitenzi au kirai kielezi.

Vishazi – Vishazi vinajumuisha aina mbalimbali kama vile kishazi huru, kishazi si huru, kishazi ukomo, kishazi siukomo, kishazi bebwa na kishazi si bebwa.

Jinsi anavyohoji Leech, ili mawasiliano yafanyike kwa njia madhubuti, ni sharti mtumiaji wa lugha yoyote ule awe na ufahamu wa kutosha kuhusu safu na aina ya vipashio vya lugha husika.

Na si katika mawasiliano tu bali katika maandishi vilevile maadam kulingana na mtaalam huyo, kitendo cha kuandika ni matumizi ya lugha katika mawasiliano kimaandishi.

Kwa mantiki hiyo, anahoji kuwa ili sanaa ya uandishi ifanikishwe inavyofaa na kwa ufasaha, ni sharti mwandishi awe na ufahamu kuhusu uakifishaji sahihi ikiwemo matumizi ya alama anuai za uakifishaji.

Hoja hiyo ya Leech ndiyo iliyomchochea Meyer (1989) kuasisi Nadharia Tumizi ya Uakifishaji.

Nadharia Tumizi ya Uakifishaji – Cha msingi kuhusu nadharia hii ni kuhusu umuhimu wa dhima ya viakifishi katika kufanikisha mawasiliano kufanyika.

Azma kuu ya kutumia viakifishi katika maandishi ni kuhakikisha kuwa hadhira lengwa au msomaji anaelewa upesi matini anayosoma pamoja na ujumbe uliokusudiwa kupitishwa na mwandishi.

Viakifishi hutekeleza dhima muhimu ya kutenganisha na kuunganisha vipashio mbalimbali vya lughaview ni vya kisemantiki, kisintaksia au kiprosodi.

Meyer anasisitiza kuwa uakifishaji una mchangamano mkubwa wa kimahusiano na sintaksia, semantiki na prosodi.

Anafafanua kuwa sheria zinafafanua bayana sehemu zinazopaswa kuakifishwa na aina ya viakifishi vinavyopaswa kutumika.

Kanuni hizo za kisarufi zinahusu uteuzi wa viakifishi ambavyo ni mwafaka zaidi katika muktadha husika. Aidha, nadharia tumizi ya uakifishaji imeainisha kanuni na sheria za uakifishaji katika vitengo maalum.

marya.wangari@gmail.com

Marejeo

Leech, G. (1983). Principles of Pragmatics. London: Longman.

Stephano, R. (2015). “Uzingatizi wa Viakifishi katika Uandishi wa Kitaaluma: Mifano kutoka Shule za Msingi Tanzania.” Tasnifu ya Shahada ya Uzamivu ya Chuo Kikuu cha Dodoma.

Wanachokisema baadhi ya wazazi kuhusu shule kufunguliwa

Na SAMMY WAWERU

MAONI tofauti yameendelea kutolewa kuhusu pendekezo la Wizara ya Elimu shule zifunguliwe mwezi Oktoba 2020.

Wadau katika sekta ya elimu wakiongozwa na Waziri, Prof George Magoha wanapendekeza shule zifunguliwe mnamo Oktoba 19.

Wizara ya Elimu tayari imeagiza walimu kurejelea shuleni Jumatatu, juma lijalo, ili kujiandaa kwa minajili ya kupokea wanafunzi.

Shule zote nchini pamoja na taasisi za elimu zilifungwa Machi 2020, baada ya Kenya kuthibitisha kuwa mwenyeji wa Homa ya virusi vya corona (Covid-19), kama miongoni mwa mikakati kuzuia kuenea kwa ugonjwa huo ambao sasa ni janga la kimataifa.

Kufuatia pendekezo shule zifunguliwe mwezi Oktoba, baadhi ya wazazi wanahisi serikali haijaweka mikakati kabambe watoto warejee shuleni.

“Hatukatai watoto warudi shule, ila swali tunaloomba kujibiwa ni: Wamejenga madarasa ya kutosha ili kuafiki hitaji la umbali kati ya mwanafunzi na mwenzake?” amehoji Antony Kibui kwenye mahojiano na Taifa Leo.

Kulingana na mzazi huyo wa watoto wawili wanaosomea kiungani mwa jiji la Nairobi, usalama wa wanafunzi dhidi ya virusi vya corona unapaswa kupewa kipau mbele, akihisi serikali haijaweka mikakati bora kuangazia suala hilo.

“Huenda wengi wetu tukakosa kurejesha watoto katika shule za kibinafsi, kwa sababu nyingi hazina uwezo baada ya kuyumbishwa na Covid-19. Shule za msingi msongamano wa wanafunzi umekuwepo tangu kitambo, shule zikifunguliwa idadi itakuwa vipi kwa kuwa wengi hawana uwezo wa gharama ya shule za kibinafsi? Serikali iweke mikakati maalum ya ufunguzi, ijenge madarasa ya kutosha,” akahimiza Bw Kibui.

Huku baadhi ya wazazi wakiridhia hatua ya Wizara ya Elimu, kuna wanaosema kwa sasa hawana pesa kurejesha watoto shuleni mwezi Oktoba.

“Mfano, wanangu wamenenepa muda ambao wamekuwa nyumbani na ina maana kuwa nitawanunulia sare zingine mpya. Biashara zimeathirika, kimsingi hatuna pesa kwa sasa na tunaomba serikali iratibu ufunguzi uwe Januari 2021,” amependekeza mzazi mwingine, kauli hiyo ikipigwa jeki na Antony Kabui.

“Kuna wazazi ambao wamelemewa na maisha ya mijini, wakapeleka watoto wao mashambani ili wajipange kikazi. Wengi walipoteza ajira kufuatia corona, chini ya wiki tatu tuambiane tu ukweli hawatamudu,” akaendelea kueleza.

Huku wazazi wakipendekeza ufunguzi wa shule uahirishwe hadi Januari, Katibu Mkuu wa Muungano wa kutetea walimu nchini (Knut), Wilson Sossion ameridhia pendekezo la Wizara ya Elimu, akisema watoto watakuwa salama wakiwa shuleni.

“Watoto watakuwa salama wakiwa shuleni ikilinganishwa na nyumbani, hata ikiwa changamoto hazitakosa,” Bw Sossion akasema akihimiza walimu kulinda wanafunzi shule zitakapofunguliwa.

NASAHA: Jiandae kisaikolojia kukabiliana na halamba halumbe zijazo za masomo

Na HENRY MOKUA

HUKU shule zikitarajiwa kufunguliwa karibuni, pana haja ya maandalizi ya kisaikolojia miongoni mwa maandalizi mengine kwa washika dau wote.

Maandalizi mengine yote yakifanikiwa ya kisaikolojia yakasalia huja matarajio, matazamio yetu yakakosa kufikiliwa.

Likizo hii ndiyo ndefu zaidi kuwahi kushuhudiwa kwa miaka ya hivi karibuni. Kwangu, ndiyo ya kwanza kuwahi kuwa ndefu zaidi. Urefu wenyewe umezua mengi mazuri na mabaya kwa wakati mmoja. Je wahitaji kufanya nini…mimi je?

Kwako mwanafunzi ambaye umetanabahishwa na habari za kufunguliwa kwa shule mapema kuliko ulivyotaraji, kumbuka hakuna kilicho aushi duniani kinachodumu ni mabadiliko!

Ninajua ni wanafunzi wa kuhesabu wamekuwa na uhusiano wa karibu na vitabu vyao tangu tangazo kwamba shule zingefunguliwa Januari kutolewa. Wengine wote walivipa breki hadi sasa.

Nimewaona wachache, hasa watahiniwa wakianza kuvikungúta vumbi tangu makisio kwamba kufunguliwa kungewadia mapema kuanza.

Ingawa awali wakijiambia: msiba wa wengi ni harusi, sasa wanaanza kuukubali ukweli kwamba kila mmoja atapata alama inayowiana na maandalizi yake. Kinachonisikitisha daima ni mimi mwenyewe au mwingine yeyote kukosa kuyafikilia malengo yake kutokana na sababu zinazoweza kuepukika…tuziite visingizio.

Kwa muda uliosalia kabla ya shule kufunguliwa, nakuomba ewe mwanafunzi ujinyime na kujituma kadri uwezavyo kuufidia muda uliokwisha kuupoteza. Hivi ni kwa sababu nisemavyo mara kwa mara, maumbile yana mazoea ya kuweka rekodi ya kutowajibika kwako kisha yakakuadhibu baadaye.

Isitoshe, Mwenyezi Mungu mwenyewe akikupa uwezo ukautelekeza una hakika ya kutwaliwa talanta na uwezo huo aliokupa akapewa mwingine.

Wacha mzaha ewe mwanafunzi! Jitathmini upya ikiwa umeusahau uwezo wako kamili. Ukisha, mtafute unayeweza kushauriana naye kuhusu ndoto zako akakuhamasisha. Aweza kuwa mzazi wako, ndugu yako, rafiki yako, mtaalamu wa masuala ya taaluma, mnasihi. Mweleze bayana unayotaka kuyafikilia maishani.

Mwombe akupe maoni yake waziwazi kuhusu anavyouona uhusiano wako na ndoto zako. Je mnachukuana ama pana pengo kubwa? Waweza kufanya nini kulipunguza pengo lenyewe hatua kwa hatua hadi ukafikia panapofaa? Sema na mwingine kisha mwingine halafu uyalinganishe maoni yao.

Hakikisha unajiambia ukweli pia. Ikiwa wahitaji kujinyima zaidi, fanya vile. Ukigundua ndoto zako haziwiani kabisa na nafsi yako, ziwazie tena, jiweke kwenye ratili upya.

Ewe mzazi mwenzangu, wacha msongo! Si wewe tu uliyebugia karo yote ya mwanao mwaka huu! Mbona ujiruhusu kuugua wakati wengine wengi wapo katika hali yako na wametulia.

Ni kweli kwamba hili si suala la kuonea fahari, lakini ikiwa ndiyo uhalisia, utafanya nini? Tulia, anza kuweka mikakati upya ikiwa kama mwanao ulidhani shule zisingefunguliwa hivi karibuni.

Waza taratibu, kwa makini kuhusu mbinu utakazozitumia kupata karo itakayohitajika katika muhula unaotarajiwa kuanza.

Kisa na sababu ya kukunasihi usijipe shinikizo ni kwamba aghalabu, unapokuwa umejitesa na kujiumiza, unagundua suluhu ya changamoto yako ilikuwa karibu nawe tu. Kwa hivyo wazia namna ya kumkimu mwanao anapojiandaa kurejea shuleni bila kujihangaisha kupita kiasi.

Mwalimu mwenzangu…changamka! Wengi wanazidi kutuonea imani wanapoiwazia hali inayotusubiri.

Baadhi yao ni wanafunzi wenyewe, wazazi. Wanashangaa ikiwa tutawahi kuidhibiti hali baada ya wanafunzi wetu kujiingiza katika kila aina ya hulka katika likizo ndefu hii inayoelekea kutamatika.

Labda umeyasikia mengi mengine hapo ulipo. Lililo hakika ni kwamba maji tuliisha kuyavulia nguo, sharti tuyakoge.

Mwalimu, wewe ni sawa na betri mpya kwenye gari jipya! Hivi utashindwa kuizindua betri ya gari lililokwama na kuliamsha kabisa?

Nina hakika ari unayo ya kuufanya mustakabali wa kila mwanafunzi wako uwe bora kuliko hata wako mwenyewe…mbinu unazo na fursa pia, katu usiutelekeze wajibu wako. Kumbuka walimu wako walijihini na kutoa kijasho kukunyoosha, hutokosea kulipa deni!

Maraga azua sokomoko

Na CHARLES WASONGA

USHAURI wa Jaji Mkuu David Maraga kwa Rais Uhuru Kenyatta kuwa anapasa kuvunja Bunge la Taifa na Seneti limezua hali ya kuchanganyikiwa baina ya Wakenya.

Kulingana na Bw Maraga, Katiba imeweka wazi kuwa inastahili Bunge livunjwe na uchaguzi mpya wa wabunge kufanyika iwapo watashindwa kupata mfumo wa kuhakikisha kuwa zaidi thuluthi mbili ya watu waliochaguliwa sio wa jinsia moja.

Mawakili, wabunge, vingozi wa vyama, wanaharakati na wananchi walitoa kauli kinzani, baadhi wakiunga mkono Jaji Maraga na wengine wakimpinga.

Baadhi ya waliounga mkono Jaji Maraga walisema hii ni fursa muhimu kwa Rais Kenyatta kuonyesha Wakenya na dunia nzima kuwa anaheshimu Katiba aliyoapa kulinda na kutii.

Rais wa Chama cha Mawakili Nelson Havi anasema iwapo Rais Kenyatta atapuuza ushauri wa Bw Maraga, sheria zote zinazopitishwa na bunge kuanzia sasa, ama ripoti zake zitakuwa bure.

Bw Havi anasema mishahara ya wabunge pia inapasa kusimamishwa kwani wamo ofisini kinyume cha sheria.

Kiongozi wa Narc-Kenya Martha Karua kwa upande wake alisema hii ni fursa kwa Rais Kenyatta kuonyesha heshima yake kwa Katiba.

“Hakuna vijisababu vyovyote kwa Rais. Ni lazima avunje Bunge la sivyo aweke historia kama Rais aliyevuruga Katiba,” akasema Bi Karua.

“Rais anapaswa kwanza kutii na kutekeleza Katiba. Kwa muda mrefu amekataa kwa ujeuri kutii Katiba inayolenga kuhakikisha jamii yenye usawa,” akasema mwanaharakati Ndung’u Wainaina.

Mwingine aliyeunga mkono kuvunjwa kwa Bunge na Seneti ni Seneta Kipchumba Murkomen wa Elgeyo Marakwet, aliyesema hii ni fursa njema kwa Rais kuwatuma wabunge nyumbani.

Kulingana na Bw Murkomen, Bunge likivunjwa, watakaochaguliwa upya watahudumu kwa miaka mitano na uchaguzi wa 2022 utakuwa wa kuchagua rais, magavana na madiwani pekee.

Lakini kwa upande wake, Wakili Charles Kanjama anasema uchaguzi ambao utaandaliwa iwapo Bunge litavunjwa utakuwa kama uchaguzi mdogo na washindi watahudumu hadi 2022 wakati uchaguzi mpya utakapofanyika.

Kwa upande mwingine kuna wale ambao wanashauri Rais Kenyatta kuchukua hatua zingine kuepusha kile wanasema ni mgogoro wa kikatiba.

Wakili Ahmednassir Abdullahi anasema rais anaweza kupuuza ushauri wa Maraga ama wabunge waende mahakamani kupinga kuvunjwa kwa Bunge.

Kiongozi wa ANC Musalia Mudavadi anasema japo pendekezo la Bw Maraga ni halali, hilo sio suluhu kwa tatizo la kutopitishwa kwa sheria kuhusu usawa wa kijinsia.

“Kuvunjwa kwa bunge wakati huu kutalemaza mipango yote ya serikali kando na kusababisha mgororo wa kikatiba. Sheria na Katiba zinapasa kutekelezwa kwa njia inayomsaidia mwananchi sio kumuumiza,” akasema Bw Mudavadi.

Alisema muhula wa Bunge umewekwa kuwa miaka mitano, na hivyo kuvunjwa kwake kunamaanisha kuwa muhula wa wabunge watakaochaguliwa utagongana na muhula wa rais na serikali za kaunti.

Kwa upande wake, Tume ya Huduma za Bunge (PSC) ilitaja ushauri wa Bw Maraga kama wenye nia mbaya.

Spika Justin Bw Muturi alisema hatua ya Bw Maraga inaadhibu Bunge la 12 kwa kosa ambalo lililotekelezwa na bunge 11, ingawa hata wakati huo ndiye aliyekuwa spika

Bw Maraga alitoa ushauri wake kwa rais baada ya mabunge hayo mawili kushindwa kupitisha sheria kuhusu jinsia mara nne.

Baadhi ya mawakili walisema kuwa ushauri wa Bw Maraga pia ni tisho kwa BBI kwani iwapo Bunge litavunjwa mchakato huo utakuwa umegonga mwamba.

Wadadisi nao wanasema wabunge na maseneta wanapinga hatua iliyochukuliwa na Bw Maraga kwa hofu kwamba wengi wao hawatachaguliwa tena katika uchaguzi mdogo.

“Imekuwa ada kwamba katika kila uchaguzi mkuu, zaidi ya asilimia 75 ya wabunge hupoteza viti vyao. Miongoni mwa asilimia 25 ambao hufaulu kuhifadhi viti vyao, baadhi yao hutumia njia za mkato,” akasema Bw Martin Andati.

Mchanganuzi huyu wa masuala ya kisiasa anaongeza kuwa wabunge wengi pia wanaogopa gharama ya uchaguzi mdogo ikizingatiwa kuwa baadhi yao wangali wanalipa fedha walizokopa kufadhili kampeni za uchaguzi mkuu wa 2017.

SAUTI YA MKEREKETWA: Tunawaenzi mabalozi hawa wa Kiswahili katika mabunge ya kitaifa, Seneti

Na HENRY INDINDI

ANAVYONUKULIWA na Ustadh Wallah bin Wallah katika Malenga wa Ziwa Kuu, Rais wa awamu ya tatu, Mhe Mwai Kibaki aliyasema haya mwaka 1984: “Maadamu serikali ambayo ndiyo rubani wa taifa imekwisha tangaza rasmi kwamba Kiswahili ni lugha ya taifa, basi pasiwepo woga wowote katika kuitumia. Kilichobaki sasa ni juu ya kila mwananchi kushiriki kwa kila hali na kukuza lugha yenyewe. Hasa walimu wawe mstari wa mbele kuwafunza vijana wetu lugha sanifu. Na endapo patakuwa na shida yoyote au kikwazo chochote katika harakati za kukuza lugha hii, basi serikali iarifiwe itoe msaada unaohitajika.”

Aliyasema katika ufunguzi rasmi wa kongamano la ukuzaji wa Kiswahili. Enzi hizo viongozi wakuu serikalini wangehudhuria makongamano ya Kiswahili, siku hizi ni kama viwango vya uzalendo vilishuka.

Na leo tunateua kuwasherehekea baadhi ya wanasiasa wanaotusaidia kudhihirisha kwamba Kiswahili kinaweza kutekeleza majukumu ya kitaifa.

Wabunge na maseneta hawa hukizungumza Kiswahili kwa fahari kubwa licha ya wenzao wengi kuonea fahari matumizi ya Kiingereza bungeni. Hili kwa hakika linatushawishi kuwapongeza, kuwashajiisha, kuwahimiza, kuwaonea fahari na kuwashukuru.

Katika bahari pana ya samaki wala watu, ukipata samaki muokoa watu usikose kumtambua na kumwonea fahari. Ndivyo ilivyo kwa hawa tunaotabarukia Sauti ya Mkereketwa leo.

Hawa ndio wanaodhihirisha hasa thamani ya matakwa wanayohitajika kutimiza ya kuwa na uwezo wa kujieleza katika Kiswahili kabla ya kuidhinishwa kuwania nyadhifa hizo.

Ndio wanaoelewa thamani ya uzalendo kwa taifa na thamani ya lugha ya taifa hasa. Wamekataa kufungiwa katika pingu za wakoloni kwamba lugha za Kiafrika haziwezi kutekeleza majukumu muhimu ya kitaifa hata zikipewa nguvu na mamlaka ya kitaifa. Hawa tu ndio wanaojitahidi kutuondolea aibu ya kuwa na mabunge ya taifa yanayojadili masuala ya kitaifa katika lugha za kikoloni /kigeni huku kukiwa na lugha ya taifa. Hatuwezi kupata zawadi nyingine kubwa ila kuwashukuru hapa na kuwahimiza wazidishe kani katika hilo. Waendelee kutuondolea aibu hiyo.

Ingawa wapo wanaotoka Pwani kama Stewart Madzayo (Kilifi), Issa Boy (Kwale), Mwinyi Mohammed (Mombasa), Mohammed Ali (Nyali), Mishi Mboko (Likoni) na Abdulswamad Nassir (Mvita), kuna wenzao wa kutoka bara ambao kwa hakika wameonesha mfano wa kuigwa.

Maseneta Isaac Mwaura (maalum) na John Kinyua (Laikipia) huzungumza Kiswahili kwa kukionea fahari kubwa sana.

Ufasaha wao na mtiririko wa mawazo hunipa matumaini kwamba wapo wanaoweza kutetea Kiswahili na nafasi yake fursa hiyo ikipatikana. Tunawashukuru sana.

Sasa tutatumia fursa hii kuwaomba mabalozi hawa wa Kiswahili, kuanzisha mchakato wa kutunga sheria ya kukifanya Kiswahili kuwa lugha ya pekee bungeni.

Ndiyo lugha ya taifa na ndiyo inayopaswa kuwa ikitumiwa kujadili masuala ya taifa.

Niliwahi kumdokezea hili Seneta Mwaura katika kongamano la mwisho la Tuzo ya Ubunifu na sasa ni wakati wa kulifufua kwa manufaa ya Kiswahili leo, kesho na keshokutwa. Tunawashukuru sana.

KINA CHA FIKIRA: Ni busara kufikiri kabla ya kusema, maneno hayarudi kinywani yakishatoka

Na WALLAH BIN WALLAH

KUSEMA ni kuwasiliana na kuelewana.

Mtu husema kitu anachokitaka ndipo hupewa au hununua ama hujitengenezea.

Kusema ni kuzuri mtu akisema vizuri! Lakini ni hatari zaidi mtu anaposema bila kufikiria anachotaka kusema! Anataka kusema na nani? Anataka kusema akiwa wapi ili upate nini? Ni muhimu kufikiri kabla ya kusema badala ya kusema kabla ya kufikiri kwa sababu maneno yakishatoka mdomoni, hayatarudi tena!

Bwana Ulimimoto alikuwa na shamba kubwa la mahindi kijijini Kukumbuzi. Jirani yake, Bwana Theluji alikuwa mfugaji wa ng’ombe na mbuzi. Wote waliishi vizuri kwa amani, upendo na umoja kama ndugu kijijini Kukumbuzi. Walisaidiana kila wakati kwa hali na mali. Tuwapongeze sana kwa hayo!

Siku moja ng’ombe wa Bwana Theluji aliingia kwenye shamba la Ulimimoto kula mahindi.

Theluji alikimbia haraka kumtoa ng’ombe huyo shambani kabla hajala sana mahindi! Ulimimoto alipotokeza na kumwona Theluji akimtoa ng’ombe shambani, alipiga kelele kwa hasira! Akamtukana Theluji vibaya sana! Alimalizia kwa kusema, “Unaringia ng’ombe na mbuzi waliokonda kama wewe! Pia hawana thamani kama mahindi yangu! Ukikanyaga tena shamba langu na huyo ng’ombe wako, nitakuua!” Theluji hakusema chochote!

Wanakijiji wa Kukumbuzi walisikitika na kushangaa sana kusikia Ulimimoto alivyomtukana Theluji! Wengine waliudhika wakasema Ulimimoto apelekwe kwenye hospitali ya wagonjwa wa akili akachunguzwe ubongo! Lakini wengine walikataa wakasema, “Ugonjwa wa wazimu hakuna! Ni tabia na mazoea tu ya watu kujifanya wamerukwa na akili ili waropoke maneno bila kufikiri! Ulimimoto ashtakiwe tu ndipo ashike adabu!”

Lakini hatimaye Ulimimoto alikubali kuomba msamaha. Wanakijiji waliandamana kumpeleka kwa Chifu Fikirini akaombe msamaha. Walipofika, Ulimimoto alipiga magoti chini akasema, “Naomba msamaha kwa maneno ya ovyo na matusi niliyoyaropoka kumtukana Bwana Theluji! Ninajuta sana! Nyote mnisamehe! Sitarudia tena!”

Chifu Fikirini aliwatazama wanakijiji akasema, “Ni vibaya sana kuyatamka maneno ovyo bila kufikiri kwanza!”

Akanyanyuka na kuingia ndani ya nyumba. Kisha alitoka na kikapu kilichojaa manyoya ya kuku. Alimpa Ulimimoto akimwambia, “Chota manyoya hayo uyarushe hewani mpaka yaishe kikapuni!”

Kila mtu alitazama jinsi Ulimimoto alivyoyarusha manyoya hewani mpaka yakaisha!

Bwana Chifu aliwauliza wanakijiji, “Nyote mmeona?” Wakajibu, “Ndiyooo!” Chifu alimgeukia Ulimimoto akamwambia, “Sasa uyakusanye manyoya yote uliyoyarusha hewani uyarudishe kikapuni!”

Looh! Manyoya yote yalipeperushwa na upepo yakaenda kila upande hewani! Hayakusanyiki tena yarudishwe kikapuni! Ulimimoto aliduwaa! Chifu akamwambia, “Hivyo ndivyo maneno yalivyo! Yakishatoka mdomoni hayatarudi tena! Ukiwa hutaki yatoke ili yasisambae, usiyatoe mdomoni! Usiropoke! Ukishayatoa, hata ukiomba msamaha, hayatarudi!”

Ndugu wapenzi, fikiri kabla ya kusema! Usiseme kabla ya kufikiri! Maneno ni kama manyoya, yakishatoka, hayarudi tena!!

GWIJI WA WIKI: Meja Bukachi

Na CHRIS ADUNGO

MWANADAMU lazima awe na malengo maishani. Pania kuyatimiza hayo maazimio yako kabla ya kufa. Usiondoke duniai bila kuacha lolote lenye mashiko.

Kabla ya maisha kuisha, hakikisha kwamba lipo jambo – japo moja – ambalo waliosalia duniani watakukumbukia nalo.

Ukiwa mwimbaji, imba angalau ubeti mmoja tu utakaosikilizwa wakati wa kupumzika kwako ukiwadia. Ukiwa kiongozi, jenga daraja bora la mapatano na ulizindue; na iwapo umejaliwa mkono wa kuandika, basi andika na uandike bila hofu!

Kumbusha watu kuhusu umuhimu wa maisha na waeleze ubora wa kutenda mema kabla hawajaisha!

Huu ndio ushauri wa Bw Meja S. Bukachi – mwalimu wa Kiswahili, mwandishi wa vitabu, mwanahabari na mjasiriamali ambaye kwa sasa ni mhariri wa miswada katika kampuni ya Bestar Publishers na mhariri wa Chama cha Kiswahili cha Nakuru (CHAKINA).

MAISHA YA AWALI

Meja amelelewa katika familia ya walimu. Mbali na nduguye Elphaz Shigugu Bukachi wa Shule ya Msingi ya Ingotse, Kakamega; nduguze wengine wawili kati ya saba pia ni walimu.

Hawa ni Philip Masaga Bukachi na Duncan Bukachi wa Shule ya Upili ya Wasichana ya Ebutenje katika Kaunti ya Kakamega. Nduguze wengine ni Violet Bukachi, Hoglah Bukachi, Daniel Bukachi na Byrum Sunguti ambaye ni Luteni wa Kanisa la Jeshi la Wokovu katika Jimbo la Vihiga.

Meja alizaliwa kijijini Eshilakwe, eneo la Lurambi, Kaunti ya Kakamega. Ni mwana wa saba katika familia ya watoto wanane wa Bw John Bukachi Sunguti almaarufu ‘Mzee wa Job’ na Bi Gladys Mmbone Bukachi.

Alianza safari ya elimu katika Shule ya Msingi ya Eshilakwe alikolainishwa na Mwalimu Mary Namayi ambaye alimpokeza malezi bora ya kiakademia. Meja alifanyia mtihani wa kitaifa wa darasa la nane (KCPE) shuleni Eshilakwe mwishoni mwa 2004.

Licha ya kufaulu vyema katika KCPE na kupata nafasi katika Shule ya Wavulana ya Kakamega na Shule ya Wavulana ya Lubinu, Kakamega; uchechefu wa karo ulimlazimu kujiunga na Shule ya Upili ya Sirigoi katika eneo la Navakholo, Kakamega akiwa mwanafunzi wa kutwa. Huko ndiko alikofanyia Mtihani wa Kuhitimu Hati ya Masomo ya Sekondari (KCSE) mnamo 2009.

Meja anatambua jitihada za wazazi wake katika kumlea kwa kumcha Mungu, kupenda amani na kuwaheshimu watu wote – wakubwa kwa wadogo.

Anakiri kuwa asingekuwa ‘Meja’ mwenye mapenzi kwa taaluma yake isingekuwa kwa ushajiishaji na uelekezi wa Bw Geoffrey Furechi, Peter Cetera Okova, Bw Khakali, Bw Josephat Matikho na Bw Shadrack Nashilobe waliomfundisha shuleni Sirigoi na Bi Violet Chimika na Bw Njuguna waliomtandikia zulia zuri la elimu shuleni Eshilakwe.

Wengine waliomchochea zaidi kitaaluma ni Bw Mugo Maina almaarufu ‘Balozi Ustadh’, Bw Mugendi Mutegi almaarufu ‘Msafiri Makini’, Bi Shelmith Weru wa Moi Forces Academy – Lanet, Bw Brian Kimutai Rop, Bi Terry Ambundo na Bw Nahashon Akunga Nyangeri ambaye alikipalilia kipaji chake katika sanaa ya uandishi.

UALIMU

Meja alihitimu stashahada katika ualimu (Kiswahili na Historia) kutoka Chuo cha Mafunzo ya Ualimu cha Lanet, Nakuru mnamo 2014 na kuanza kufundisha katika Shule ya Upili ya Anestar, Nakuru.

Haja ya kujiendeleza kitaaluma ilimfanya kujiunga na Chuo Kikuu cha Mount Kenya (MKU) mwaka uo huo wa 2014 na akahitimu Shahada ya Ualimu mnamo 2016.

Meja pia amewahi kufundisha Kiswahili katika Shule ya Upili ya Ematiha, Kakamega kwa kandarasi ya bodi pindi tu alipokamilisha KCSE. Yeye kwa sasa ni mwalimu wa Kiswahili na Historia katika Shule ya Upili ya Anestar Premier, Nakuru.

UANAHABARI

Moto wa Meja katika fani ya uanahabari uliwashwa na aliyekuwa mwanahabari mahiri wa kipekuzi, Mohamed Ali ‘Jicho Pevu’ ambaye sasa ni Mbunge wa Nyali, Kaunti ya Mombasa. Kutoka utotoni, Meja alipenda masuala ya kijasusi na ndoto yake ilikuwa kuwa kachero.

Ilhamu yake katika uanahabari ilichangiwa pia na vipindi vya Kiswahili kama vile Ramani ya Kiswahili (KBC) iliyokuwa Bahari ya Lugha (Radio Citizen) na Nuru ya Lugha kinachoendeshwa na Ali Hassan Kauleni wa Radio Maisha.

Kariha zaidi ilikuwa zao la kuhimizwa na mwanahabari Mugendi Mutegi alipokuwa Radio Fahari (Nakuru) akiendesha kipindi cha ‘Upeo wa Lugha’. Meja alianza kushirikishwa kama mchambuzi na mchanganuzi wa masuala ya Kiswahili kabla ya kupewa fursa ya kuwa mwelekezi mwenza wa kipindi akiwa msaidizi wa Mugendi.

Nafasi hii ilimtia ari ya kujiunga na Chuo cha East Africa Institute of Certified Studies (ICS) alikofuzu na stashahada ya uanahabari mnamo 2018.

Haja ya kujiendeleza zaidi katika taaluma hii ilimfanya kujiunga na Chuo Kikuu cha Multimedia anakosomea shahada ya uanahabari kwa sasa.

Meja pia ameanzisha kampuni ya masuala ya Habari na Mawasiliano ya Simba Media Services ambayo analenga kuisajili rasmi mwakani.

Akishirikiana na Mugendi Mutegi, wamezindua huduma za matangazo ya biashara na habari, uuzaji na ununuzi wa vitabu na huduma nyinginezo kupitia mtandao. Huduma ya Koupon City (KC) inawawezesha waandishi na watoaji huduma kama vile wanahabari na walimu kuuza na wanunuzi kununua bidhaa kwa bei nafuu na tena kwa starehe zao.

UANDISHI

Meja anashikilia kuwa uandishi ni talanta iliyoanza kujikuza ndani yake akiwa mwanafunzi wa darasa la sita. Huo ndio wakati alipoandika ‘mfano’ wa mswada wa riwaya aliouita ‘Raha Karaha’ japo hakuukamilisha hadi sasa. Insha nzuri alizoziandika na kumzolea tuzo za haiba wakati huo ni ushahidi wa utajiri wa kipaji chake katika uandishi.

Hamu ya kuandika ilimkaba koo zaidi kutokana na mapenzi yake ya kusoma kazi bunilizi za waandishi Prof Said A. Mohamed, Dkt Robert Oduori, Prof K.W. Wamitila, marehemu Prof Ken Walibora, marehemu Prof Euphrase Kezilahabi na marehemu Prof Katama G.C. Mkangi.

Waandishi wengine waliomtia Bukachi hamu ya kutunga ni Guru Ustadh Wallah Bin Wallah, Geoffrey Mung’ou na Dkt Hamisi Babusa.

Kampuni ya Uchapishaji wa Vitabu ya Maxwel Publishers Limited ilimchapishia Meja ‘Uketo wa Fasihi’ toleo la kwanza mnamo 2017, mwaka mmoja kabla ya Smart Publishers kumfyatulia ‘Mwongozo wa Kigogo’ na ‘Mwongozo wa Tumbo Lisiloshiba’ mnamo 2018.

Mnamo 2019, Maxwel Publishers Limited ilimtolea Bukachi ‘Mwongozo wa Chozi la Heri’ kabla ya Bestar Publishers kuzamia uchapishaji wa msuru wa ‘Uketo wa Sarufi’, ‘Uketo wa Fasihi’, ‘Uketo wa Ushairi’, ‘Uketo wa Fasihi Simulizi’, ‘Uketo wa Insha, Ufahamu, Ufupisho na Isimujamii’.

Meja pia ameandika kazi za kibunifu zikiwemo riwaya ya ‘Hawakuziki Mama’ (2019) na ‘Mola Mkuu’ (2020) ambazo zimechapishwa na Bestar Publishers. Miswada miwili ‘Ameavya Tena’ (riwaya) na ‘Pepo Tusitusi’ (tamthilia) inashughulikiwa na Gateway Publishers Limited na African Ink Publishers mtawalia.

Meja ameshirikiana na John Wanyonyi Wanyama kuhariri antholojia ya hadithi fupi ya ‘Wingu Limetanda na Hadithi Nyingine’ iliyochangiwa na wanachama wa CHAKINA na kuchapishwa na Bestar Publishers mnamo Machi 2020.

Ameshirikiana pia na Mugendi Mutegi kuandika diwani mbili za ushairi – ‘Diwani ya Kupe’ na ‘Uketo wa Ushairi’.

JIVUNIO

Anapojitahidi kufikia upeo wa malengo yake, Meja anaazimia kutumia kampuni ya Simba Media Services na mtandao wa Koupon City kupigia chapuo Kiswahili na kuwasaidia vijana.

Anajivunia kufundisha vijana wengi ambao wamezamia uanahabari na taaluma nyinginezo katika sekta mbalimbali za maendeleo ya jamii. Meja anajivunia kuwa kielelezo kwa vijana wanaotambua kuwa kutenda jambo hakutegemei umri.

Ibrahimovic afunga mawili na kusaidia AC Milan kuzamisha Bologna katika Serie A

Na MASHIRIKA

MSHAMBULIAJI mkongwe Zlatan Ibrahimovic alifunga mabao mawili na kusaidia AC Milan kuanza vyema kampeni za Serie A baada ya kuipepeta Bologna 2-0 uwanjani San Siro mnamo Septemba 21, 2020.

Ibrahimovic, 38, alikamilishwa kwa kichwa krosi safi aliyopokezwa na Theo Hernandez katika dakika ya 35 kabla ya kufunga la pili kupitia penalti mwanzoni mwa kipindi cha pili.

Awali, Ibrahimovic alikuwa amepoteza nafasi kadhaa za wazi huku mojawapo ya makombora yake yakigongwa mwamba wa goli la Bologna.

Ibrahimovic kwa sasa amefunga mabao mawili katika mechi tatu kati ya tano zilizopita za Ligi Kuu ya Italia (Serie A).

Mchuano dhidi ya Bologna ulikuwa wa kwanza kwa fowadi wa zamani wa Manchester City, Brahim Diaz kuchezea Milan tangu asajiliwe kutoka Real Madrid kwa mkopo. Aidha, huu ni msimu wa nne mfululizo ambapo Ibrahimovic amefunga bao katika mechi ya ufunguzi wa msimu wa Serie A.

Kipa wa Milan, Gianluigi Donnarumma alifanya kazi ya ziada kunyima wavamizi wa Bologna nafasi nyingi za ziada. Hata hivyo, Bologna walikamilisha mechi na wachezaji 10 pekee uwanjani baada ya Mitchell Dijks kuonyeshwa kadi nyekundu kwa kosa la pili katika dakika ya 88.

Chini ya kocha Stefano Pioli, Milan walikamilisha kampeni za msimu uliopita katika nafasi ya sita kwa alama 17 nyuma ya mabingwa mara tisa mfululizo, Juventus. Milan kwa sasa wanajiandaa kuvaana na Crotone ugenini katika mechi ijayo ya Serie A mnamo Septemba 26, 2020.

MWALIMU KIELELEZO: Millicent Loice Achieng

Na CHRIS ADUNGO

KUJIFUNZA kusoma na kuandika ni kazi ngumu!

Kwa sababu unataka wanafunzi wamakinikie masomo haya, ni muhimu ufanye darasa lako liwe la kusisimua kadri iwezekanavyo.

Wanafunzi wanahitaji kujua jinsi ya kuhusisha sauti na herufi, herufi na maneno, maneno na sentensi.

Michezo, michoro, picha za rangi, nyimbo na mashairi ambayo wanafunzi wanajua vizuri – na ambayo wanaweza kuimba na kughani kirahisi kwa vitendo – yatawasaidia kujenga mahusiano haya.

Njia nyingine ya kukuza uhusiano huo miongoni mwa wanafunzi wa madarasa ya chini ni kuwashirikisha katika usomaji na usimulizi wa hadithi.

Haya ni baadhi ya majukumu ambayo Bi Millicent Loice Achieng hujitahidi kufanikisha katika Shule ya Msingi ya Kenya Navy Mtongwe, Kaunti ya Mombasa.

Bi Achieng anavutiwa sana na ualimu kiasi kwamba hata wakati huu wa janga la corona, amekuwa akifundisha idadi kubwa ya wanafunzi wa chekechea katika eneo la Mtongwe mjini Likoni anakoishi.

“Unaposoma na watoto, usiwafafanulie kila kitu kwenye picha za vitabu au michoro ya chati. Waulize wanafikiri kitu gani kitatokea au kitafuata baadaye.

“Kumbuka kuwapa fursa nyingi ili wazungumzie kuhusu unachowafundisha – wahusika katika hadithi, kilichotokea, wanachohisi kuhusiana na hadithi n.k.”

Bi Achieng amegundua kwamba wanafunzi wanahitaji mazoezi mengi ili wajiamini katika usomaji. Yeye hutengeneza nakala nyingi za michoro, picha na chati za alfabeti na nambari kwa minajili ya ufundishaji.

Aidha, hutunga mashairi mepesi na nyimbo ambazo wanafunzi wanazijua vizuri na nyingine ambazo ni mahsusi kwa ajili ya kufundishia dhana mpya.

Wanafunzi huzitamka au huziimba kwa kuonyesha vitendo kuhusiana na tungo hizo wanapocheza.

“La muhimu zaidi ni kuwapa fursa ya kusoma herufi na maneno husika kisha wayaoneshe ubaoni au kwenye chati huku ukiwasaidia wanapotatizika,” anaeleza.

Ikilazimu, Bi Achieng huandaa kadi zenye picha, nambari, herufi na maneno katika masomo saba anayoyashughulikia ili kuzitumia kusomesha wanafunzi wake mmoja mmoja au katika vikundi vidogo.

Bi Achieng anafarijika kuona kuwa mazoezi ya sampuli hii yanasaidia mno kuwafanya wanafunzi wajiamini na kusonga mbele.

“Kusoma na kuandika kunaweza kusisimua na kuchangamsha sana. Lakini baadhi ya wanafunzi wanajenga mitazamo hasi kwamba kusoma na kuandika ni kugumu; labda kwa kuchoshwa na kazi za usomaji na uandishi ambazo zinafuata ruwaza zilezile daima, au pengine hawaoni thamani kubwa katika usomaji na uandishi.”

Mojawapo ya majukumu ya mwalimu ni kuamsha ari ya wanafunzi ya kusoma na kuandika, na kuwafanya wahamasike zaidi.

“Hakuna kinachonipa fahari zaidi katika taaluma ya ualimu kuliko kutangamana na watoto wachangamfu kupitia michezo, uimbaji na utambaji wa hadithi. Watoto wanaweza hata kukufanya usahau shida na changamoto za maisha,” anakiri Bi Achieng.

Kwa mtazamo wake, uzuri wa kufundisha watoto wachanga wa chekechea ni kwamba wanaelewa mambo upesi, wana hamu ya kujifunza vitu vipya na wanasahau haraka hata unapowaadhibu kwa utundu.

“Kudumisha urafiki na watoto humfanya mwalimu kuwa mkamilifu. Kilele cha urafiki huo ni pale wanafunzi wanapokukimbilia na kuwa radhi kukupa hadithi za kila sampuli kuhusu maisha yao binafsi.”

Bi Achieng alizaliwa katika eneo la Changamwe mjini Mombasa na kulelewa maeneo ya Majengo na Kongowea jijini humo, na pia eneo la Nyahera katika Kaunti ya Kisumu. Wazazi wake ni Bw Robert Ayieko Othano na marehemu Bi Helidah Were.

Alianza safari yake ya elimu mwishoni mwa miaka ya 1970 katika chekechea ya Majengo Social Hall, Mombasa, kabla kujiunga na Shule ya Msingi ya Achego, eneo la Songhor, Muhoroni. Alifanya mtihani wa kitaifa wa darasa la nane (KCPE) katika Shule ya Msingi ya Khadija mjini Mombasa mnamo 1988.

Alifaulu vyema na kupata nafasi ya kusomea katika shule maarufu ya Matuga Girls, Kaunti ya Kwale, kati ya 1989 na 1992.

Baada ya kukamilisha mtihani wa kitaifa wa kidato cha nne (KCSE), Bi Achieng alipata kibarua cha kufundisha katika Shule ya Msingi ya Curtis Kongowea Baptist mjini Mombasa, kati ya 1993 na 1996.

Alifunga ndoa mwishoni mwa 1996 na kuanza kufanya biashara katika eneo la Mtongwe, Mombasa. Amejaliwa watoto wanne.

Ilikuwa hadi 2006 ambapo alijiunga na Chuo cha Mafunzo ya Ualimu cha St John’s Kilimambogo, Thika. Alifuzu mnamo 2008 na akafundisha katika Shule ya Msingi ya Mtongwe kwa muda mfupi kabla kuajiriwa na Shule ya Msingi ya Kenya Navy Mtongwe akiwa mwalimu wa kujitolea.

Tume ya Kuajiri Walimu (TSC) ilimpa kazi kwa kandarasi mnamo 2010 na kisha kuifanya ya kudumu mwaka mmoja baadaye papo hapo katika shule ya Kenya Navy Mtongwe.

Wakfu wa Aga Khan umekuwa mstari wa mbele kupiga jeki juhudi zake za kuchangia maendeleo ya jamii, na kuhakikisha kwamba anawapa wanafunzi malezi bora ya kielimu katika eneo zima la Mtongwe tangu Julai 2020.

“Nilianza kuvutiwa na ualimu tangu nikiwa mtoto mdogo. Walimu walikuwa watu wa kuheshimika zaidi katika jamii. Walikuwa wamepiga hatua kubwa kimaendeleo na walitegemewa sana kwa ushauri wa kila aina. Ualimu ilikuwa kazi ya hadhi na ilikuwa tija kujihusisha nayo.”

Kati ya watu waliomhimiza sana Bi Achieng kujitosa katika taaluma ya ualimu ni mjomba wake, Bw Juma, aliyemfundisha katika Shule ya Msingi ya Achego.

Mbali na kufundisha wanafunzi wa chekechea hadi gredi ya tatu katika Shule ya Msingi ya Kenya Navy Mtongwe, Bi Achieng pia ni mwanakwaya stadi katika Kanisa la ACK St John’s Mtongwe. Uimbaji, ukulima na ufugaji ni kazi anazopania kumakinikia zaidi baada ya kustaafu.

Bi Achieng amejaliwa watoto wanne: Handel Offiro Juma, 23, Mozart Eshiteti, 22, Jester Ayieko, 15, na Christine Helidah Were, 9.

WAKFU WA AGA KHAN: Uchambuzi wa hadithi ‘Maguru Apatiana Miguu’

Na WANDERI KAMAU

Mwandishi: Mutugi Kamundi

Mchapishaji: African Storybooks Initiative

Mhakiki: Wanderi Kamau

Kitabu: Novela ya Watoto

Mtafsiri: Ursula Wafula

Jina la Utungo: Maguru Apatiana Miguu

HAMJAMBO watoto? Je, mshawahi kufikiri kwanini jongoo ana miguu mingi na nyoka hana hata mmoja?

Je, mbona wanyama wengine wana miguu minne na wengine miwili pekee?

Hapo zamani wanyama wote hawakuwa na miguu isipokuwa binadamu. Wote walikuwa wakitambaa kama nyoka.

Hata hivyo, mtawala mkuu wa wanyama hao, ambaye aliitwa Maguru, aliamua kuwapa wanyama miguu.

Lengo kuu lilikuwa kuwaondolea uchungu waliopata wakitambaa bila miguu – tumbo zao zilikwaruzwa.

Tangazo la Maguru liliwafurahisha sana wanyama wengi, na walianza kusherehekea hata kabla siku yenyewe kufika. Waliimba na kucheza.

Kwa kupata miguu wangeweza kusimama, kutembea na kuona mbali.

Siku ilipofika, wote waliandamana kwenda kwa Maguru ili kupewa miguu.

Kila mnyama alipata miguu minne huku kila ndege akipewa miguu miwili.

Sura zao zilibadilika sana waliposimama baada ya kupewa miguu.

Baadhi yao hata walianguka waliposimama.

Wakiwa wenye furaha kubwa, walizunguka kote kijijini wakiwaambia watu: “Hatutatambaa tena.”

Lakini sio wanyama wote walifanikiwa kufika kwa Maguru wakati ule; jongoo na nyoka walibaki nyuma.

Jongoo alipowasili kwa Maguru na kuulizwa ikiwa kuna mnyama mwingine aliyesalia, alimjibu kwa kusema: “La. Mimi ndiye wa mwisho.”

Maguru alipotazama hifadhi yakee aligundua kuna miguu mingi sana iliyokuwa imebaki.

Alishangaa aifanyie nini ilhali ni jongoo pekee aliyekuwa amebaki.

Baada ya kufikiri kwa muda alijiambia: “Ikiwa yeye ndiye wa mwisho, nitaifanyia nini miguu iliyobaki?”

Akaamua kumpa jongoo miguu hiyo yote.

Jongoo aliondoka kwa Maguru akiwa amejawa na furaha.

Moyoni alihisi kwamba sasa angeweza kwenda kwa kasi zaidi kuwaliko wanyama wote waliomtangulia, kwani ndiye alikuwa mwenye miguu mingi zaidi.

Baada ya jongoo kuondoka, nyoka alifika kwa Maguru akimsihi ampe miguu kama wanyama wale wengine.

“Tafadhali nipatie nami miguu,” akasihi.

Hata hivyo, Maguru alimwambia hakukuwa na miguu yoyote iliyobaki kwani alishapeana yote.

“Wewe ulikuwa wapi?” akauliza Maguru akimtaka nyoka kueleza alikokuwa wakati wanyama wengine walikuwa wakipewa miguu.

Cha kushangaza, nyoka alisema alilala kupita kiasi ndipo akachelewa.

Maguru alitafuta miguu kote kote lakini akakosa. Nyoka hakufanikiwa kupata miguu.

Hiyo ndiyo sababu nyoka hawalali; daima huwa wanasubiri kupata miguu.

Funzo kuu kwenye hadithi hii ni kwamba, umoja una manufaa sana katika jamii.

Kwa mfano, ni kwa umoja ambao wanyama wengine walionesha ndiposa wakaandamana wote kuelekea kwa Maguru kupewa miguu.

Pia tunajifunza kwamba tusiwe wenye ubinafsi kama jongoo.

Jongoo angeuliza wenzake iwapo kulikuwa na mnyama mwingine aliyebaki nyuma, kabla kuchukua miguu yote.

Vile vile, yeye ni mnyama aliyejipenda. Kujipenda kwake kunaonekana pale anaposema atakuwa akienda kwa mwendo wa kasi zaidi kuliko wanyama wote.

Mwisho, tunafunzwa kuwa uvivu si mzuri. Kwa mfano, uvivu wa nyoka kushindwa kuamka mapema ndiyo sababu ilimfanya asipate miguu.

Ni hadithi inayoeleweka virahisi kwani kuna picha kem kem za wanyama.

Soma hadithi hii au itazame katika runinga yako ya NTV kila Jumatatu kuanzia saa moja na dakika 50 usiku.

akamau@ke.nationmedia.com

Kinara wa upinzani aikosoa serikali kwa kumhangaisha

Na AFP

ADDIS ABABA, Ethiopia

KIONGOZI wa upinzani nchini Ethiopia, Jawar Mohammed ameambia mahakama kwamba, anajivunia kufunguliwa mashtaka ya ugaidi.

Jawar ambaye ana ushawishi mkubwa nchini humo hakukiri mashtaka hayo. Badala yake, alilaumu serikali kwa kulenga viongozi wa upinzani kama yeye.

Jawar alishtakiwa pamoja na watu wengine 22 na shirika moja la habari.

Mashtaka dhidi yao yanahusiana na wimbi la ghasia za kikabila zilizozuka kufuatia mauaji ya mwanamuziki Hachalu Hundessa mnamo Juni.

Watu zaidi ya 150 walifariki kwenye ghasia hizo baada ya mwanamuziki huyo kutoka jamii ya Oromo anakotoka Jawar kuuawa kwa kupigwa risasi jijini Addis Ababa.

Jawar, watu hao 22 na shirika la habari la Oromia Media Network (OMN) ambalo alikuwa akisimamia wanalaumiwa kwa kuhusika na ugaidi, kupatikana na silaha na kukiuka sheria za mawasiliano.

Maelezo ya mashtaka hayo hayakutolewa lakini inadaiwa walichochea ghasia hizo.

Hii ilikuwa mara ya kwanza kwa Jawar kufikishwa kortini tangu mashtaka yalipofichuliwa Jumamosi. Jawar amekuwa akizuiliwa tangu Juni 30.

Akiwa amevalia suti alipofikishwa kortini Addis Ababa, Jawar alionekana mchovu.

Hata hivyo alipoanza kuzungumza, alikuwa na nguvu na ujasiri wake kawaida.

“Najivunia kwa kushtakiwa kwa ugaidi kwa mara ya pili katika maisha yangu,” aliambia mahakama.

Aliwahi kushtakiwa kwa mashtaka sawa na hayo alipokuwa akiishi uhamishoni Amerika kutokana na uhusiano wake na OMN lakini mashtaka hayo yaliondolewa wakati waziri mkuu, Abiy Ahmed alipoingia mamlakani Aprili 2018.

Akiwa kortini, Jawar alilaumu serikali kwa kukamata na kuzuilia yeyote anayeshukiwa kuwa mpinzani kwenye uchaguzi mkuu ujao. Alisema serikali imetambua kwamba chama chake cha Oromo Federalist Congress, kilikuwa maarufu kuliko chama tawala cha Prosperity Party.

Uchaguzi ulikuwa umepangwa kufanyika Agosti lakini ukahamishwa kwa sababu ya janga la corona.

Mwanasiasa huyo ambaye alikuwa mshirika wa Abiy amemlaumu waziri huyo mkuu na mshindi wa tuzo la amani la Nobel kwa kukosa kushughulikia malalamishi ya muda mrefu ya jamii ya Oromo. Wote wawili wanatoka jamii hiyo kubwa nchini Ethiopia.

Lakini Abiy anasema kwamba, watu wanaopinga mageuzi anayofanya wamekuwa wakitumia mbegu ya uhasama wa kijamii na kidini.

Ruto, Gideon Moi wapigania ala za uongozi wa jamii

Na ONYANGO K’ONYANGO

VIONGOZI wa chama cha KANU wamemshutumu Naibu Rais, William Ruto kwa kuwatumia baadhi ya wazee wa jamii ya Kalenjin kutoka kabila la Myoot kumdhalilisha Seneta wa Baringo Gideon Moi katika eneo la Bonde la Ufa.

Katibu Mkuu wa Kanu, Nick Salat aliwaongoza viongozi kukemea Dkt Ruto akirejelea tukio la hivi majuzi ambapo baadhi ya wazee wa Myoot walirejesha ala za kitamaduni za uongozi zilizokabidhiwa marehemu Rais Daniel Moi na jamii ya Nandi.

“Anatumia madai yasiyo ya kweli ya kurudisha vyombo vya uongozi. Ni familia ya Mzee Moi ambayo inaweza kurudisha vyombo hivyo lakini hakuna hafla iliyoandaliwa kwa minaajili ya sherehe hizo,” akasema Bw Salat.

“Huwezi kumsubiri Mzee Moi afariki kisha uanze kudai ulipokea vyombo vya uongozi, kutoka wapi,” akauliza.

Kauli ya Bw Salat inatokana na Baraza la Wazee wa Tugen kurejesha vyombo vya utawala Mzee Moi alikabidhiwa 1955 na wazee kutoka Nandi.

Myoot ni Muungano wa makabila yote madogo yanayojumuisha jamii ya Kalenjin. Makabila hayo ni Nandi, Kipsigis, Tugen, Marakwet, Keiyo, Pokot, Sabaot, Cherang’any, Ogiek na Terik.

Mnamo Jumapili, baadhi ya wazee, wakiongozwa na David Chepsiror walishutumu walioshiriki hafla hiyo ya kitamaduni Alhamisi iliyopita, wakisema waliohusika ni wanafiki. Wazee hao walisema haikuwa vyema kwa wenzao wa Tugen kudai walikuwa wakirejesha vyombo vya utawala vilivyokabidhiwa Mzee Moi miaka 65 iliyopita bila baraka za wazee wa Kalenjin na watoto wa Mzee Moi.

“Wazee kutoka Baringo waliosafiri hadi Sochoi, Nandi kurudisha vyombo vya utawala ambavyo Mzee Moi alipewa hawakufuata utaratibu unaohitajika. Hakuna wakati ambapo sisi kama wazee tumedai vyombo alivyokabidhiwa Mzee Moi,” akasema Mzee Chepsiror.

Ingawa hivyo, Bw Salat ambaye ni mkosoaji mkubwa wa Dkt Ruto, alisema Kanu haitajishughulisha na siasa hizo na badala yake itajikita katika kuimarisha umaarufu wake kabla ya uchaguzi wa 2022.

Mbunge huyo wa zamani wa Bomet, alisema chama hicho kitaendelea kumuunga mkono Rais Uhuru Kenyatta ili atimize ajenda yake kwa Wakenya.

“Siasa zetu za kijamii au ushindani kati ya viongozi wetu, hautachangia chochote kuimarisha umaarufu wetu maeneo mengine ya nchi. Kilicho muhimu ni yale tutakayoafikia kama taifa,” akasema Bw Salat.

Kanu ilitia saini mkataba wa ushirikiano na Jubilee huku ikiwa mstari wa mbele kuunga mkono mabadiliko ya kikatiba kupitia Jopokazi la Maridhiano (BBI). Kwa upande wake, Mbunge wa Tiaty, William Kamket alifafanua kwamba, Kanu inaendeleza ushirikiano na viongozi kutoka maeneo mengine ikijipanga kwa kura za 2022.

“Si siri kwamba Kinara wetu Gideon Moi sasa analenga Urais wa nchi mnamo 2022 ndiyo maana lazima tushauriane na viongozi wengine ili kuimarisha nafasi yake ya kuingia uongozini badala ya huu ufalme wa Bonde la Ufa,” akasema Bw Kamket.

Kanu imekuwa ikiwarai viongozi waliogura kambi ya Naibu Rais, waungane nao ikilenga kuweka Bw Moi kwenye nafasi nzuri ya kuingia Ikulu 2022.

Baadhi ya wadadisi wa kisiasa wanadai Muungano wa Jubilee, Kanu na Chama Cha Mashinani kinachoongozwa na aliyekuwa Gavana wa Bomet Isaac Ruto, unaweza kuzima kabisa umaarufu wa Dkt Ruto eneo la Bonde la Ufa. Hata hivyo, wandani wa Naibu Rais wasema yeye ndiye kigogo wa siasa eneo hilo.

Ruto azuru makao makuu ya Jubilee

Na LEONARD ONYANGO

NAIBU Rais William Ruto alifanya ziara ya ghafla katika makao makuu ya chama cha Jubilee mtaani Pangani, Nairobi, jana Jumanne.

Dkt Ruto alikuwa ameandamana na Mbunge wa Lang’ata Nixon Korir ambapo alipata mapokezi kutoka kwa maafisa wa ngazi ya chini kwani Katibu Mkuu Raphael Tuju na Naibu Mwenyekiti wa Jubilee David Murathe hawakuwepo.

Kulingana na Bw Denis Itumbi, mmoja wa maafisa wa mawasiliano wa kibinafsi wa Naibu wa Rais, Dkt Ruto alienda katika makao makuu ya Jubilee kupanga mikakati ya chaguzi ndogo zitakazofanyika Desemba 15, 2020.

Chaguzi hizo ni ubunge wa Msambweni na udiwani katika Wadi za Kahawa Wendani (Kiambu), Lake View (Nakuru), Kisumu Kaskazini (Kisumu), Wundayi/ Mbale (taita Taveta) na Dabaso (Kilifi).

Chama cha ODM tayari kimeidhinisha wawaniaji wawili, Omar Idd Boga na Nicholas Zani kushiriki katika kura za mchujo za chama hicho.

Kiti cha Msambweni kilisalia wazi kufuatia kifo cha Suleiman Dori aliyeaga dunia Machi mwaka huu.

Wizara yaagiza vituo vyote vya karantini katika shule vifungwe

JUMA NAMLOLA na FAITH NYAMAI

WIZARA ya Elimu imeiagiza ile ya Afya ifunge vituo vya karantini katika shule zote kufikia Jumatatu ijayo.

Kwenye barua kwa Katibu wa Wizara ya Afya, Bi Susan Mochache, Katibu anayesimamia elimu ya msingi Dkt Belio Kipsang anataka pia shule hizo zipigwe dawa kabla ya kurejeshwa kwa wizara yake.

“Kutokana na kuendelea kupungua kwa visa vya maambukizi, wadau katika sekta ya elimu wamependekeza shule zifunguliwe mapema kuliko tulivyokuwa tumekisia. Kwa sababu hiyo, tunaomba shule zote za umma zilizotumika kuwaweka wagonjwa wa corona mzipige dawa na kuturejeshea kufikia Septemba 28,” ilisema barua hiyo.

Dkt Kipsang alieleza kuwa hatua hiyo inatokana na kwamba walimu watatakiwa warejee katika shule zao kwa maandalizi ya ufunguzi.

Naye Afisa Mkuu wa Tume ya Huduma za Walimu (TSC), Bi Nancy Macharia, amewataka wakuu wa elimu katika kaunti wahakikishe walimu wote wanarejea shuleni kufikia Jumatatu ijayo.

“Baada ya mashauriano na wadau wa sekta ya elimu, walimu wote walioajiriwa na TSC wanatakiwa warejee shuleni Septemba 28 ili kufanya maandalizi ya kufunguliwa kwa shule,” akaandika Bi Macharia.

Kati ya mambo wanayotakiwa kufanya shuleni ni kusimamia usafi kama kufyeka nyasi, kusafisha madarasa na kuweka mipango ya kutekeleza kanuni za usafi kuhusiana na maradhi ya Covid-19.

Kulingana na ripoti ya mwisho aliyokabidhiwa Waziri wa Elimu, Profesa George Magoha, shule zinatarajiwa kufunguliwa kati ya Oktoba 5 na 19.

Kwenye mapendekezo hayo, wanafunzi wa darasa la Nane na wale wa kidato cha Nne watakuwa wa kwanza kufungua ili wajiandae kwa mtihani wa mwisho ambao unapendekezwa ufanywe Aprili mwaka ujao.

Kurejea kwa wanafunzi hao kunalenga kuwapa nafasi walimu kujifunza kutekeleza kanuni za kudhibiti corona wakiwa na watoto wachache.

Wengine wanaotarajiwa kuwasili shuleni siku ya kwanza ni wanafunzi wa Darasa la Saba na wale wa Kidato cha Tatu.

Wanafunzi waliosalia watatarajiwa kuripoti shuleni wiki moja au mbili baada ya kundi la kwanza.

Matayarisho kabambe yastahili kabla shule zifunguliwe – mbunge

Na LAWRENCE ONGARO

MIKAKATI maalum inastahili kuwekwa na serikali kabla ya kufunguliwa kwa shule kote nchini, amesema mbunge.

Mbunge wa Thika Bw Patrick ‘Jungle’ Wainaina alisema mipango kadha inastahili kuzingatiwa kwanza kabla ya kuwaruhusu wanafunzi kurejea shuleni.

“Tunaelewa vyema homa ya corona imesababisha mambo mengi kusimama na kwa hivyo kabla ya masomo kurejelewa ni vyema washika dau wa sekta ya elimu waje pamoja na mikakati itakayokuwa mwafaka kwa kuruhusu masomo kurejelewa jinsi inavyostahili,” alisema Bw Wainaina.

Alisema cha muhimu ni kuhakikisha shule zinakuwa na maji kwa wingi katika matangi na vyoo pia vijengwe vya kutosha.

“Wakati huu wakuu wa shule watalazimika kuwa mstari wa mbele kuhakikisha baadhi ya mabadiliko yanayopendekezwa yanafuatwa vilivyo. Maagizo yote ya Wizara ya Afya ni sharti yafuatwe jinsi  inavyostahili ili kufanikisha mapendekezo hayo,” alisema mbunge huyo.

Aliyasema hayo mwishoni mwa wiki jana katika afisi za NG-CDF mjini Thika alipohutubia waandishi wa habari akitoa maoni yake.

Alisema kwa zaidi ya miezi mitano kupitia hazina ya fedha za maendeleo NG-CDF ameweza kukarabati zaidi ya shule 20 na kuweka matangi ya maji ya uwezo wa ujazo wa lita 10,000 kwa kila moja.

Alisema shule nyingi za msingi katika eneo la Thika zimefanyiwa ukarabati ambapo wanafunzi wakirejea masomoni watapata mazingira mapya.

Alipongeza mpango wa serikali wa kutoa Sh1.9 bilioni za kuunda madawati yatakayosambazwa katika shule kadhaa nchini.

Kutokana na mpango huo madawati 650,000 inatarajiwa yataundwa katika karakana za juakali.

Alipendekeza kuwa serikali iwape nafasi wanafunzi wa daraja la 5 hadi 8 nafasi ya kurejea kwanza shuleni, kabla ya madarasa ya nchini kurejea.

Alisema hali ya masomo itabadilika kwa sababu kulingana na pendekezo la serikali madarasa mengi yataruhusiwa kuwa na wanafunzi nchini ya 20, ikilinganishwa na hapo awali yalivyokuwa na wanafunzi 70.

SHINA LA UHAI: Mbu ‘wapya’ wanaotishia wakazi mijini

Na LEONARD ONYANGO

WAKATI wa likizo ya Aprili mwaka 2019 Jane Wesonga ambaye ni mkazi wa Githurai, jijini Nairobi, aliwapeleka binti zake wawili katika eneo la Kanduyi, Kaunti ya Bungoma kumtembelea babu yao.

Baada ya siku mbili, mmoja wa binti zake Juliet, ambaye alikuwa mwanafunzi wa darasa la nne katika shule ya msingi ya Roysambu, Nairobi, alikataa kula na mwili wake ulikuwa na joto jingi.

“Mwanzoni tulidhani kwamba huo ulikuwa uchovu wa safari kwani hiyo ilikuwa mara yake ya kwanza kusafiri mbali kutoka Nairobi,” anakumbuka Bi Wesonga.

“Siku nne baadaye, hali yake ilidorora na tukaamua kufunga safari ya ghafla na kurejea jijini Nairobi ili nimpeleke hospitalini,” anaongezea.

Walipowasili walifululiza hadi katika hospitali ya Mama Lucy Kibaki na alipopimwa alipatikana na malaria.

“Lakini alikata roho saa chache baada ya kuwekewa chupa ya maji. Na huo ndio ulikuwa mwisho wa binti yangu, Juliet. Madaktari waliniambia kuwa kama ningempeleka mapema katika hospitali za huko Bungoma, nisingempoteza kwani malaria huhitaji matibabu ya haraka,” anasema huku uso wake ukionekana kujawa na huzuni.

Juliet ni miongoni mwa zaidi ya Wakenya 23,000, wengi wao wakiwa watoto, waliofariki kutokana na malaria mwaka jana. Alikuwa miongoni mwa visa milioni 4.7 vya waathiriwa wa malaria vilivyoripotiwa.

Wakenya milioni 4.7 waliugua malaria, kwa mujibu wa ripoti ya Hali ya Uchumi ya 2020 iliyotolewa na Shirika la Takwimu nchini (KNBS).

Asilimia 74 ya visa vya waathiriwa wa malaria vilitokea katika ukanda wa ziwa, unaojumuisha Kaunti za Kisumu, Siaya, Migori, Homa Bay, Kakamega, Busia, Bungoma na Vihiga. Watu 366 kati ya 1,000 waliugua malaria.

Jiji la Nairobi ambalo limeorodheshwa miongoni mwa maeneo salama, lilikuwa na visa 90,183 vya malaria. Wataalamu wanasema kuwa vingi vya visa hivyo vinatokana na watu wanaosafiri kutoka maeneo yaliyo na maambukizi ya juu kama vile Magharibi mwa Kenya.

Shirika la Afya Duniani (WHO) linasema kuwa Wakenya wanaoishi katika maeneo yaliyo na visa vichache vya malaria huwa na kinga dhaifu – miili yao haina uwezo wa kukabiliana na viini vya malaria.

Watu wanaoishi Nairobi, kwa mfano, huwa hatarini wanapozuru maeneo ambapo malaria imekolea.

Watafiti wanasema kuwa mbu jike ambaye hueneza malaria nchini Kenya, anayejulikana kama Anopheles gambiae, anapendelea zaidi maeneo ya vijijini kuliko mijini.

Aina hiyo ya mbu ambao husababisha vifo vya zaidi ya Wakenya 23,000 kila mwaka kutokana na maradhi ya malaria ‘hawapendi’ maeneo ya mijini.

Mbu aina ya Anopheles gambiae ndio hueneza malaria kote barani Afrika.

Tafiti zinaonyesha kuwa aina hiyo ya mbu hawajajifunza jinsi ya kuzaana katika matenki ya kuhifadhia maji ndani na nje ya nyumba ambayo hupatikana kwa wingi katika maeneo ya mijini.

Kulingana na wataalamu, mbu hao pia hukumbwa na changamoto ya kuzaana kwenye vyanzo vya maji machafu kama vile Mto Nairobi ambao umesheheni kemikali na takataka za kila aina na huzaana kwa wingi kwenye vyanzo vya maji safi.

Mbu wapya

Hata hivyo, wataalamu sasa wanaonya kuwa maeneo ya mijini, yakiwemo majiji ya Mombasa na Nairobi, huenda yakavamiwa na aina ‘mpya’ ya mbu anayejulikana kama Anopheles stephensi.

Utafiti uliofanywa na Chuo Kikuu cha Oxford cha Uingereza umebaini kuwa Mombasa na Nairobi ni miongoni mwa majiji 44 barani Afrika yaliyo katika hatari ya kuvamiwa na mbu hao hatari wanaopendelea maeneo ya mijini.

Malaria iliua zaidi ya watu 400,000, barani Afrika mnamo 2018, wengi wao wakiwa watoto. Malaria husababishwa na aina 40 ya viini ambavyo husambazwa kutoka kwa mtu mmoja hadi mwingine wakati wa kunyonya damu.

Mbu wa Anopheles stephensi wanapatikana zaidi bara Asia, haswa mataifa ya China na India na waliripotiwa kwa mara ya kwanza barani Afrika mnamo 2012.

Mbu hao walivamia jiji la Djibouti kabla ya kusambaa katika nchi za Sudan na Ethiopia. Aidha walithibitishwa kuwepo nchini Ethiopia mwaka jana.

Lakini utafiti wa kusaka mbu hao ulianza mnamo 2016 na uliendeshwa na Chuo Kikuu cha Jigjiga cha Ethiopia.

Mbu hao wamejifunza kutaga mayai na kuzaliana kwenye matenki na vyombo vya kuhifadhia maji ndani na nje ya nyumba za mijini.

“Hii ndiyo aina ya mbu walio na uwezo wa kuzaana na kueneza ugonjwa wa malaria katika maeneo ya mijini,” inasema ripoti ya utafiti huo.

Kulingana na utafiti wa Chuo Kikuu cha Oxford, mbu hao sasa huenda wakasababisha watu milioni 126 zaidi kuwa katika hatari ya kuambukizwa malaria barani Afrika.

Asilimia 40 ya watu barani Afrika huishi katika maeneo ya mijini.

Inakadiriwa kuwa watu milioni 14.8 wanaishi katika maeneo ya mijini humu nchini, kwa mujibu wa sensa ya 2019.

Tofauti na mbu wanaopatikana barani Afrika ambao hupendelea ‘kuuma’ watu gizani usiku wakiwa usingizini, hawa huuma zaidi nyakati za jioni kabla ya kulala hivyo kufanya vyandarua kukosa kazi.

Mbali na mijini, mbu hao pia wanaweza kuzaana katika maeneo ya vijijini na iwapo watawasili humu nchini, idadi ya vifo huenda ikaongezeka kwa kiasi kikubwa.

Watafiti wa Chuo Kikuu cha Oxford wanasema kuwa iwapo watavamia Kenya, watu watalazimika kuweka vyandarua madirishani na milangoni kuwazuia kuingia ndani ya nyumba.

“Mbinu nyingine ya kuwaangamiza ni kufunika matenki ya maji yaliyoko nje au ndani ya nyumba. Mbinu hii imesaidia pakubwa taifa la India kukabiliana na mbu hao hatari,” anasema Dkt Marianne Sinka wa Chuo Kikuu cha Oxford aliyeongoza watafiti hao.

“Mbu hao wanaishi katika mazingira sawa na mbu aina ya Aedes aegypti ambao husababisha viini vinavyosababisha homa ya manjano na Zika. Mbinu zilizotumika kuwadhibiti zinaweza kutumiwa kukabiliana na Anopheles stephensi,” anaongezea.

Watafiti wa Chuo Kikuu cha Oxford walilinganisha hali ya hewa kama vile joto na mvua, wakabaini kuwa Ethiopia ina sifa sawa na Kenya.

“Iwapo mbu aina ya Anopheles stephensi watavamia miji muhimu kama vile Mombasa, Nairobi, Dar es Salaam (Tanzania) na Khartoum (Sudan), vifo vinavyotokana na malaria huenda vikaongezeka maradufu na kurejesha nyuma hatua zilizopigwa kukabiliana na maradhi hayo,” linasema shirika la WHO.

Kulingana na utafiti huo, mbu hao huenda wakawasili humu nchini kupitia vyombo vya usafiri.

Shirika la WHO mwaka jana lilionya kuhusu kuwepo kwa mbu hao na kwamba iwapo watasambaa katika mataifa yote ya Afrika, visa vya maambukizi ya malaria vitaongezeka maradufu.