Magavana tumbototo kuhusu miradi waliyoanza

Na SHABAN MAKOKHA

MAGAVANA wanaohudumu katika mihula yao ya mwisho wana wasiwasi kuhusu sifa watakazoacha baada ya miradi mingi waliyoanzisha mara tu baada ya kuchaguliwa kukwama.

Magavana wengi wameendelea kuanzisha miradi mipya katika kaunti zao baada ya ile iliyoanzishwa awali kutomalizika kufikia sasa.Baadhi ya miradi hiyo ilianzishwa tangu 2014 lakini haijamalizika mingi haijakamilika hadi leo.

Wengi wanahofia huenda isiwafae wenyeji kwa namna yoyote ile hata baada ya kutengewa mamilioni ya fedha.Kutokana na hofu hiyo, wengi wanailaumu Wizara ya Fedha kwa kuwa kikwazo kikuu kuhusu ukamilishaji wake, kwa kuchelewesha fedha inazotoa kwa serikali za kaunti.

Baadhi ya miradi hiyo ni shule, barabara, vituo vya afya na maeneo ya michezo. Miradi mingine hata haijawahi kuanza kutekelezwa licha ya kutengewa mamilioni ya pesa.Katika Kaunti ya Kakamega, mzozo umeibuka kati ya Gavana Wycliffe Oparanya na Seneta Cleophas Malala baada ya Bw Malala kumwambia gavana kuhakikisha miradi yote iliyoanzishwa na serikali yake imekamilika kufikia mwaka ujao.

Aliwaomba madiwani katika kaunti kuhakikisha fedha zitakazotolewa kwa kaunti zitatumika kumalizia miradi iliyokwama badala ya mingine kuanzishwa.“Magavana wanaohudumu mihula ya mwisho wanapanga kuanzisha miradi mipya ili kuchukua hongo kutoka kwa wanakandarasi.

Wanataka kuacha miradi hiyo na ile waliyoanzisha kutekelezwa na wale watakaochukua uongozi baada yao kung’atuka. Ninamtaka Bw Oparanya kuhakikisha miradi yote aliyoianzisha imekamilika,” akasema Bw Malala.

Baadhi ya miradi iliyokwama katika kaunti hiyo ni uimarishaji wa Uwanja wa Michezo wa Bukhungu kufikia kiwango cha kimataifa na ukamilishaji wa Hospitali ya Rufaa na Mafunzo ya Kaunti kwa gharama ya Sh6 bilioni.

Miradi mingine ni Kiwanda cha Majanichai cha Global katika eneo la Shinyalu cha Sh300 milioni. Mradi huo ulizinduliwa mnamo 2017 ijapokuwa hakuna shughuli zozote za ujenzi ambazo zimekuwa zikiendelea tangu wakati huo.

Katika Kaunti ya Busia, kiwanda cha kutengeneza sharubati kilicho katika eneo la Ikapolok, Teso Kaskazini hakijawahi kukamilika. Hii ni licha ya kuzinduliwa miaka sita iliyopita. Kiwanda hicho kilikisiwa kugharimu Sh1.5 milioni.

Kiwanda cha kutengeneza mbolea katika eneo la Korinda na kile cha kutengeneza mihogo katika eneo la Simba Chai, eneobunge la Teso Kusini pia havijaanza kufanya kazi. Ujenzi wa viwanda hivyo ulianza mnamo 2014.

Mhudumu wa bodaboda anusurika kifo kwa kichapo

NA WYCLIFFE NYABERI

Maafisa wa polisi katika kaunti ya Nyamira jana walilazimika kufyatua risasi hewani ili kumuokoa mhudumu mmoja wa bodaboda aliyekuwa akipigwa na wenzake kwa kosa la kumuibia mteja wake zaidi ya Sh 100, 000.

Bw Benard Obwoge, anasemekana kumuibia mwanamke anayehudumu kwenye duka la Mpesa sokoni Kebirigo baada ya kumbeba kutoka sehemu za Rirumi.

Mfanyabiashara huyo aliyekuwa na mtoto, alimpa bodaboda huyo kipochi chake ambebee ndiposa apate nafasi nzuri ya kumkinga mwanawe kutokana na baridi kali anayohisi mtu anayesafiria pikipiki lakini jamaa huyo alifungua kibeti hicho na kukwachua hela zake.

Mama huyo alipigwa na butwaa aliposhukishwa na kuona begi lake limefunguliwa.Bila kusita, mwanamke huyo alipiga kamsa iliyowavutia wanabodaboda wengine waliomfuata alikotorokea jamaa huyo.Bodaboda hao walimkamata na kumrudisha Kebirigo na kuanza kumdhuru lakini maafisa wa polisi wakasambaratisha kupigwa kwake kwa kuwatawanya na risasi za hewani.

Hata hivyo, pesa za mama huyo hazikupatikana kwani inasemekana bodaboda waliomfukuza mwenzake na kumkuta nazo walijitunuku kwa kuzigawanya miongoni mwao.Baadhi ya wahudumu hao walikamatwa ili kuelezea jinsi pesa za mama huyo zilipotea.

Katika tukio tofauti jana, wakazi waliokuwa na ghadhabu katika eneo la Kijauri walipania kumteketeza mshukiwa mwingine wa mbuzi lakini akaokolewa na msamaria mwema aliyekuwa akipita na gari lake.Mbuzi hao watatu walisemekana kuibwa kutoka mojawapo ya sehemu za Nyansiongo lakini jamaa huyo akawahiwa.

Polisi wanamzuilia mshukiwa uchunguzi ukianzishwa.Kutokana na visa hivyo, kamanda wa polisi katika kaunti ya Nyamira Bi Catherine Mugwe amewaomba raia kutojichukulia sheria mikononi mwao bali kuwasilisha washukiwa wowote kwa polisi ili hatua mwafaka zichukuliwe.

Copa America kung’oa nanga leo usiku

BRASILIA, Brazil

KIPUTE cha kuwania ufalme wa Copa America kinaanza leo usiku ugani Nacional de Brasilia kwa gozi litakalokutanisha Venzuela na mabingwa watetezi Brazil ambao pia ni wenyeji.

Katika mechi nyingine, Colombia watapimana ubabe na Ecuador jijini Cuiaba. Colombia watashuka dimbani wakipania kuendeleza ubabe uliowavunia ushindi wa 3-0 dhidi ya Peru na sare ya 2-2 dhidi ya Argentina katika mechi mbili zilizopita za kufuzu kwa fainali za Kombe la Dunia za 2022 nchini Qatar.

Samba Boys wa Brazil wanapigiwa upatu wa kuokota alama tatu muhimu dhidi ya Venezuela na hatimaye kuhifadhi taji la Copa America walilolinyanyua mnamo 2019 wakiwa waandalizi wa kinyang’anyiro hicho.

Brazil walipokezwa idhini ya kuwa wenyeji wa Copa America mwaka huu baada ya maandamano ya raia dhidi ya serikali kuzuka nchini Colombia na maambukizi ya virusi vya corona kuzidi nchini Argentina.Colombia na Argentina ndio waliokuwa wawe waandalizi wa pamoja wa fainali za Copa America mwaka huu na ingekuwa mara ya kwanza tangu 1916 kwa fainali hizo kuandaliwa na mataifa mawili.

Kabla ya Brazil kupokezwa uenyeji wa Copa America mwaka huu, kulishuhudiwa pingamizi nyingi zilizowasilishwa mahakamani na washikadau mbalimbali wakiwemo wanasoka Henrique Casemiro wa Real Madrid na Neymar Jr wa Paris Saint-Germain (PSG).

Hata hivyo, majaji wa Mahakama ya Juu nchini Brazil walitupilia mbali maombi yaliyokuwa yamewasilishwa kortini kuzuia fainali za kipute hicho kuandaliwa nchini humo kutokana na ongezeko la maambukizi ya virusi vya corona.

Kwa mujibu wa malalamishi, ilihojiwa kwamba maelfu ya raia na wakazi wa Brazil walikuwa katika hatari ya kuambukizwa corona iwapo fainali za Copa America zitaandaliwa nchini humo. Hata hivyo, majaji walishikilia kwamba Katiba ya Brazil haina uwezo wa kushinikiza korti kutoa amri ya kusitishwa kwa maandalizi ya kivumbi hicho.

Badala yake, walitaka magavana na mameya wa miji mikuu kuhakikisha kwamba kanuni zote za kudhibiti maambukizi corona zinazingatiwa katika himaya zao.Vikosi vinavyoshiriki Copa America vitakuwa vikifanyiwa vipimo vya corona kila baada ya saa 48 huku wachezaji na maafisa wa vikosi vyao wakinyimwa uhuru wa kutembea ovyo.

Kivumbi cha Copa America kilichokuwa kifanyike mnamo 2020, kiliahirishwa kwa sababu ya corona ambayo imesababisha zaidi ya vifo 480,000 nchini Brazil.Brazil walishinda Venezuela 1-0 walipokutana mara ya mwisho mnamo Novemba 2020 katika mechi ya kufuzu kwa fainali za Kombe la Dunia za 2022 nchini Qatar.

Japo mechi ya leo inawapa Venezuela jukwaa mwafaka la kujinyanyua baada ya kushinda mchuano mmoja pekee kati ya sita iliyopita, watakuwa bila mshambuliaji wao tegemeo, Salomon Rondon anayeuguza jeraha.

Mapema mwezi huu, Venezuela walitia kapuni alama moja pekee kutokana na mechi mbili za kufuzu kwa fainali zijazo za Kombe la Dunia baada ya kupepetwa 3-1 na Bolivia kisha kuambulia sare tasa dhidi ya Uruguay.

Aliyetishia kumuua mpenziwe ahukumiwa

Na KNA

MWANAMUME aliyetishia kumuua mpenzi wake wa zamani kutokana na deni la nyanya amehukumiwa kifungo cha nje cha miezi sita.

Mshtakiwa, aliyetambuliwa kama William Cheptumo, alipewa hukumu hiyo Ijumaa na mahakama moja ya Kabarnet, Kaunti ya Baringo.Akitoa hukumu hiyo, Hakimu Mkazi, Bi Vienna Amboko, alisema baada ya kutathmini ushahidi uliowasilishwa, mahakama ilimpata mshtakiwa akiwa na hatia.

Hukumu yake itajumuisha kufanya kazi ya jamii katika Shule ya Upili ya Kutwa ya Kilingot chini ya usimamizi wa mwalimu mkuu wa shule hiyo na mzee wa kijiji wa eneo hilo.Anadaiwa kufanya kosa hilo mnamo Januari 21 mwaka huu katika kijiji cha Kingoi, Kaunti Ndogo ya Baringo Kaskazini.

Hakimu alisema kuwa kulingana na mapendekezo yaliyowasilishwa mahakamani, aliona ikiwa heri kumpa mshtakiwa kifungo cha nje badala ya gerezani.Vile vile, aliagiza mshtakiwa kufanyiwa ukaguzi kuhusu matumizi ya mihadarati na kupewa ushauri maalum.

Mlalamishi, aliyetambuliwa kama Lydia Chepkwony, aliiambia mahakama kuwa wakati wa tukio hilo, alikuwa dukani mwake akiendelea na shughuli zake kama kawaida.Hata hivyo, mwendo wa saa moja unusu jioni, mshtakiwa alifika na kumwambia kumuuzia nyanya.

Alipomwitisha pesa, alikataa kulipa.Kulingana na mlalamishi, mshtakiwa aliingia kwa nguvu katika duka lake ambapo alichukua kisu na kujaribu kumdunga.Aliiambia mahakama kuwa aliokolewa na kakake, aliyekuwa nje ya duka hilo baada ya kufanikiwa kumnyang’anya kisu hicho.

Uchaguzi wafanyika kundi maarufu likisusia

NA MASHIRIKA

ALGIERS, Algeria

RAIA wa Algeria jana walipiga kura katika uchaguzi uliosusiwa na kundi maarufu linalopinga vikali shughuli hiyo na kudhihakiwa na wengi.

Misukosuko ya kisiasa, kushuka pakubwa kwa mapato ya mafuta pamoja na janga la virusi vya corona imetatiza pakubwa mageuzi mengi yaliyoahidiwa na serikali iliyochukua usukani baada ya maandamano ya raia yaliyomshinikiza aliyekuwa Rais Abdelaziz Bouteflika kujiuzulu 2019.

Kauli mbiu ya mwaka huu ilikuwa “unataka mabadiliko, piga kura yako,” huku serikali ikihofia kurejelewa kwa historia ambapo idadi ndogo ya raia wanaojitokeza imekuwa ikishuhudiwa katika chaguzi za hivi majuzi.

Wagombea zaidi walijitokeza kushinda ilivyowahi kushuhudiwa mbeleni kutokana kwa kiasi fulani na sheria mpya kuhusu ufadhili, na kwa mara ya kwanza, katika uchaguzi wa Algeria, nusu ya wagombea ilijumuisha wanawake.

Matokeo ya uchaguzi yanatarajiwa kufikia kesho (Jumatatu).Huu ni uchaguzi wa tatu kufanyika katika taifa hilo ambalo ni kubwa zaidi Afrika tangu Rais

Bouteflika alipobanduka mamlakani, baada ya mamia ya watu kushiriki maandamano ya kitaifa dhidi ya azma yake ya kugombea awamu ya tano afisini huku wakiitisha mwisho wa ufisadi na uteuzi wa viongozi kwa misingi ya kirafiki.

Mrithi wake Abdelmadjid Tebboune alisema kura hii mpya ya kuwachagua wabunge 407 utakomesha utawala wenye “ufisadi” na kuweka msingi kwa Algeria mpya.Kwa wanaoikosoa serikali, shughuli ya mabadiliko haijafanyika kwa kasi ya kutosha.wakihoji kwamba viongozi wale wale ndio wanaoshikilia mamlaka nchini humo.

Hata hivyo, sheria mpya zinamaanisha kuwa wabunge waliohudumu mihula miwili au zaidi moja kwa moja walizuiwa kugombea tena.Wagombea zaidi ya 1,200 waliohusika katika “shughuli na malipo ya kutiliwa shaka” walifutiliwa mbali kushiriki kinyang’anyiro hicho na tume ya uchaguzi.

Wafadhili wa kigeni pia walipigwa marufuku huku wagombea huru wenye umri wa miaka 40 kwenda chini wakinufaika kutokana na mikopo ya serikali ya Sh243, 326 za kufadhili kampeni zao.Kutokana na sheria mpya, zaidi ya nusu ya wagombea wote walikuwa wawaniaji huru hali iliyofanya chama kuorodhesha idadi ndogo zaidi kwa mara ya kwanza.

Wachanganuzi hata hivyo, walisema kuwa wagomeba kadhaa maarufu wa chama waligeuza jambo hilo kujinufaisha kwa kusimama kama wawaniaji huru.“Kufanya chaguzi si suluhisho kwa matatizo yetu,” alisema Samir Belarbi wa kundi maarufu linalofahamika kama ‘Hirak’, lililomg’atua mamlakani aliyekuwa Bouteflika.

Hirak haina kiongozi rasmi, anwani wala nambari ya simu lakini matakwa yake ni wazi na hayabadilika – inataka mfumo wote wa siasa ufutiliwe mbali.

Hatukutengewa fedha za referenda, IEBC yafafanua

Na CHARLES WASONGA

TUME Huru ya Uchaguzi na Mipaka (IEBC) imefafanua kuwa Sh14.5 bilioni ilizotengewa katika bajeti iliyosomwa na Waziri wa Fedha Ukur Yatani sio za kufadhili kura ya maamuzi.

Kaimu Afisa Mkuu Mtendaji wa tume hiyo Hussein Marjan Ijumaa alinukuliwa akisema kuwa fedha hizo ni za kufadhili maandalizi ya uchaguzi mkuu ujao na kuendeleza shughuli za kawaida za IEBC.“Fedha za kura ya maamuzi sio sehemu ya Sh14.5 bilioni ambazo IEBC imetangewa katika bajeti ya mwaka wa kifedha wa 2021/2022.

Fedha hizo ni za kufadhili shughuli zetu ya kiusimamizi na matayarisho ya uchaguzi mkuu ujao,” akaeleza.Kauli yake inashahibiana na yake kiongozi wa wachache katika bunge la kitaifa John Mbadi ambaye alisema IEBC haingetengewa fedha za kura ya maamuzi “kwa sababu ya suala kuhusu uhalali wa Mswada wa BBI ungali mahakamani”.

“Kamati ya Bajeti haingetenga fedha za kufadhili kura ya maamuz kwa sababu hatima ya shughuli hiyo bado haijaamuliwa na mahakama. Hatuwez kutenga fedha kwa shughuli ambayo hatujui kama itaendelea ua la.

Sehemu kubwa ya fedha zilizotengewa IEBC zitatumiwa katika shughuli za usajili wa wapiga kura wapya, ununuzi wa vifaa vya uchaguzi na shughuli nyinginezo,” Bw Mbadi akaambia Taifa Leo baada ya usomaji wa bajeti katika majengo ya bunge, Alhamisi.

Kesi ya kupinga kuharamishwa kwa Mswada wa marekebisho ya Katiba kupitia mpango wa maridhiano (BBI) inatarajiwa kuanza kusikizwa wiki ijato katika Mahakama ya Rufaa.Rais wa Mahakama hiyo Daniel Musinga ambaye aliapishwa Ijumaa anatarajiwa kuteua jopo la majaji saba watakaosikiza kuamua kesi hiyo.

Kesi hiyo imewasilishwa na Rais Uhuru Kenyatta, Kiongozi wa ODM Raila Odinga na IEBCWanapinga uamuzi wa majaji matano wa Mahakama Kuu ambao mwezi jana walitaja mchakato huo kama ulikiuka Katiba na hivyo haramu.Uamuzi huo ulitolewa na majaji Joel Ngugi, George Odunga, Chache Mwita na Bi Teresia Matheka.

Mwaka jana Mwenyekiti wa IEBC Wafula Chebukati aliwaambia wabunge wanachama wa Kamati ya Bunge Kuhusu Haki na Masuala ya Kikatiba (JLAC) kwamba tume hiyo inahitaji Sh14 bilioni kuendesha kura ya maamuzi.Ijumaa, Bw Marjan alithibitisha kuwa kiasi hicho cha fedha ndicho kinahitajika kufadhili maandalizi na uendeshaji wa kura ya maamuzi.

“Tulikuwa tumewasilisha bajeti na mipango yetu ya maandalizi ya kura ya maamuzi kwa Hazina ya Kitaifa kabla ya mahakama kuu kutoa uamuzi wa kusitisha shughuli ya marekebisho ya Katiba.” akaeleza.

Bw Marjan alitoa hakikisho kwamba endapo Mahakama ya Rufaa itabatilisha uamuzi wa Mahakama Kuu, IEBC itakuwa tayari kuendesha kura ya maamuzi “mradi hazina ya kitaifa itupe fedha.”

Miradi ya Uhuru Nyanza inavyotishia kuchimbia Raila kaburi la kisiasa

Na CHARLES WASONGA

ZIARA ya Rais Uhuru Kenyatta majuzi katika eneo la Luo Nyanza imegeuka shubiri ya kisiasa kwa kiongozi wa ODM Raila Odinga kutokana na madai ya baadhi ya viongozi kwamba anatumia handisheki kufaidi ngome yakena kutenga maeneo mengine.

Viongozi kutoka Bonde la Ufa na Magharibi wamemtaja Bw Odinga kama mtu mbinafsi anayetumia ukuruba wake na Rais kufaidi eneo anakotoka licha ya ahadi yake kwamba handisheki inalenga “kufaidi taifa la Kenya kwa ujumla.

”Rais Kenyatta pia ameshutumiwa kwa kumzawidi “ndugu yake kisiasa” kwa miradi ya maendeleo kwa kukubali kumuunga mkono kisiasa na kuzika uhasama wa kisiasa ulioibuliwa na madai ya wizi wa kura za urais katika uchaguzi mkuu uliopita.

Wiki jana, wanasiasa kutoka Bonde la Ufa wakiongozwa na Gavana wa Turkana Josphat Nanok walisema kwamba ingawa hawapingi kuzinduliwa kwa miradi katika eneo la Nyanza, walimtaka Rais kuhakikisha uwepo wa usawa kimaendeleo kote nchini.

“Tunamhimiza Rais kuelekeza jicho lake Rift Valley pia kwa kuhakikisha miradi iliyokwama inafufuliwa,” akasema Bw Nanok katika mkutano wa viongozi wa eneo hilo katika Mkahawa wa Masai Lodge, Kajiado.

Mkutano huo pia ulihudhuriwa na magavana; Stephen Sang (Nandi), Hillary Barchok (Bomet), Jackson Mandago (Uasin Gishu), Stanley Kiptis (Baringo) na zaidi ya wabunge 40.Nao wanasiasa wa Magharibi walimsuta Odinga wakidai ametenga eneo hilo kimaendeleo licha ya kuumuunga mkono katika chaguzi kadha zilizopita.

Wakiongozwa na Seneta wa Kakamega Cleophas Malala, wabunge Titus Khamala (Lurambi), Christopher Aseka (Khwisero) na Didmus Barasa (Kimilili) walidai kuwa Bw Odinga ametumia handisheki kati yake ya Rais Uhuru Kenyatta kupeleka miradi ya maendeleo eneo la Luo Nyanza pekee na kutelekeza “ngome” yake Magharibi ya nchi.

“Sisi watu wa eneo la Magharibi tunahisi kusalitiwa na Raila. Alikuja kwetu wakati wa chaguzi kuu za 2013 na 2017 tukampa kura nyingi zaidi lakini sasa anatumia handisheki kati yake na Rais Uhuru kupeleka miradi Luo Nyanza,” akasema Bw Malala ambaye alichaguliwa kwa tiketi ya chama cha Amani Nationali Congress (ANC).

“Nawaomba watu wetu kumuunga mkono mtoto wetu Wycliffe Musalia Mudavadi katika uchaguzi mkuu ujao kwa sababu Raila ameonyesha wazi kuwa hana moyo wa kushughulikia shida za wakazi wa Magharibi,” akaongeza.

Wadadisi wa masuala ya kisiasa wanasema ni shutuma kama hizi zilizomlazimu Bw Odinga kujitokeza na kuzipuuzilia mbali.Wanasema Odinga aliamua kujitetea kwa hofu kwamba huenda madai hayo yangedidimiza ndoto yake ya kuingia Ikulu mwaka ujao baada ya Rais Uhuru Kenyatta kustaafu.

“Japo wanasiasa waliotoa madai hayo si wa hadhi yake kisiasa, Raila aliamua kuwajibu kwa sababu madai yao yana hatari ya kumvua lile joho la kiongozi wa kitaifa na kumsawiri kama kiongozi wa kikabila.

Taswira hii huenda ikamgharimu kisiasa endapo itakolea mawazoni mwa raia,” asema Bw Dismus Mokua.Katika utetezi wake, Bw Odinga alisema kuwa kuzinduliwa kwa miradi hiyo na kuandaliwa kwa sherehe hizo katika eneo la Nyanza hakufai kuchukuliwa kama hatua ya kupendelea eneo hilo, kama baadhi ya wanasiasa walivyodai.

“Naamini kuwa enzi za kuchochea jamii moja dhidi ya nyingine zimeisha. Wale wanaotaka kuwarejesha Wakenya katika enzi hizi wanaishi katika nchi nyingine,” ikasema taarifa iliyotumwa kwa vyombo vya habari na msemaji wa Odinga Bw Dennis Onyango.

Bw Odinga alisema madai kama hayo yanaenda kinyume na “moyo wa kujenga Kenya yenye umoja na ufanisi kutokana na makabila na maeneo mengi”Alisema viongozi wa kisiasa wanafaa kuwa katika mstari wa mbele kuendeleza umoja na kuwahimiza wafuasi wao kutumia uwezo na rasilimali walizo nazo kujiendeleza na kustawisha Kenya.

“Sherehe za Madaraka Dei mnamo Juni 1, na shughuli zilizotangulia zinaenda sambamba na mtindo ulioanzishwa mnamo 2013 wa kutoa nafasi kwa kaunti mbalimbali kuonyesha yale ambayo zinaweza kuchangia, kwa ushirikiano na serikali ya kitaifa, katika ustawi wa Kenya.

”“Hakuna mradi hata mmoja uliozinduliwa kabla ya sherehe za Madaraka Dei unaoendeshwa na kaunti ya Kisumu. Hii ni miradi ya kitaifa ambayo inalenga kufaidi Wakenya wote, husasan wanaotoka ukanda wa Magharibi ya Kenya,” Bw Odinga akafafanua.

Akionekana kuwajibu wanasiasa wa Magharibi, Waziri huyo mkuu wa zamani alieleza kwamba ukarabati wa reli ya zamani kutoka Nakuru hadi Kisumu, utaendelezwa hadi Butere katika kaunti ya Kakamega.“Reli hiyo si ya kipekee inayofanyiwa ukarabati.

Reli nyingine ni ile inayotoka Nakuru kupitia Eldoret na kufika Malaba, mradi ambao utafaidi eneo la Rift Valley,” Bw Odinga akaeleza.Lakini Bw Mokua aliongeza kuwa ni Rais Kenyatta ambaye amesababisha kiongozi huyo wa ODM kujipata katika hali hiyo.

Hii, anasema ni kwa sababu tangu waliporidhiana kisiasa mnamo Machi 9, Rais Kenya hakujitwika wajibu wa kufanya mikutano ya pamoja na Bw Odinga katika sehemu mbalimbali nchini kama njia ya kupalilia umoja wa kitaifa.

“Japo Rais Kenyatta na Raila walisema handisheki ililenga kupalilia umoja wa kitaifa na kwamba wangezunguka kote nchini kuhubiri maridhiano, hilo halikufanyika. Hata kabla ya mlipuko wa Covid-19 mwaka jana, Rais hakuwahi kuandamana na Raila kwenye ziara zake za kuzindua miradi ya maendeleo katika maeneo mengine isipokuwa Nyanza.

Hii imechangia kuwepo kwa dhana kwamba Raila ni kiongozi wa Nyanza pekee,” anasema.Kauli yake, inaungwa mkono na Bw Martin Andati ambaye anasema kuwa licha ya kwamba handisheki ilionekana kama daraja la kumwezesha Bw Odinga kufikia Canaan, sasa imegeuka kuwa jinamizi la kusambaratisha ndoto hiyo.

“Uchaguzi mkuu unapokaribia, mahasidi wa Raila wataendeleza dhana kwamba amenyima maeneo mengine matunda ya handisheki. Itamlazimu kujizatiti kuondoa dhana hiyo uchaguzi mkuu unapokaribia,” anashauri Bw Andati.

Maafisa wahofia wagonjwa huiba vyandarua vya mbu

Na SHABAN MAKOKHA

MAAFISA wa Afya katika hospitali moja ya eneobunge la Matungu, Kaunti ya Kakamega, wameelezea hofu yao kuwa wagonjwa wanaolazwa kwenye wodi huiba vyandarua hali inayowaweka wagonjwa wengine katika hatari ya kuambukizwa malaria.

Haya yalijiri baada ya msimamizi mmoja wa hospitali hiyo, Bi Mwanaisha Awinja , kulalamika kuwa ana mgonjwa mjamzito ambaye anatarajiwa kutumia chandarua kutokana na hali yake.Wagonjwa waliopatikana na malaria walihofia jinsi watakavyojikinga dhidi ya ugonjwa huo ikiwa kuna uhaba wa vyandarua katika hospitali hiyo.

Wengi waliolazwa hospitalini walipatikana na malaria. Mmoja wao akiwa Bi Jennifer Nafula, 24, ambaye alilalamika kuwa wengi walipatikana na ugonjwa huo kutokana na ukosefu wa vyandarua.“Mimi pamoja na wagonjwa wengine tulilazwa hospitalini kutokana na malaria kwa kuwa hatuna vyandarua nyumbani.

Tunashangaa tutajikingaje dhidi ya malaria ikiwa hospitali haina vyandarua,” Bi Jennifer aliambia Taifa Leo.Wagonjwa hao walitoa malalamishi yao wakati Mbunge wa Matungu, Bw Peter Nabulindo, alipotembelea kituo hicho ili kukagua hali ya utoaji huduma hasa baada ya hospitali hiyo kuangaziwa kwa kutotoa huduma bora za kiafya kwa wagonjwa.

Msimamizi wa hospitali hiyo, Bw Hillary Keverenge, alisema kuwa wagonjwa waliolazwa huiba vyandarua hivyo pindi tu wanapoachiliwa kurudi nyumbani baada ya kupata nafuu.“Wagonjwa waliolazwa kwenye wodi hutoka na vyandarua hivyo baada ya kupata nafuu.

Nyengo zinazoshikilia vyandarua hivyo ziko bure,” alisema Bw Keverenge akimwonyesha mbunge huyo alipotembelea kituo hicho.Bw Keverenge alisema kuwa waliwekeza pesa nyingi kununua vyandarua hivyo na ikafika wakati ambapo bajeti yao haingewaruhusu kununua vyandarua tena.

Msimamizi huyo alisema kuwa wananchi wanahitaji kuhamasishwa kuhusu athari za kuviiba vyandarua hivyo katika utoaji huduma wa hospitali.Mbunge huyo aliitaka Wizara ya Afya kugawa vyandarua kwa wamama wajawazito na wanaojifungua katika vituo mbalimbali vya afya.

Bw Nabulindo aliahidi kutafuta msaada kutoka kwa mashirika husika na idara za serikali katika kutafuta vyandarua na kuzisambaza kwa kaya zinazostahili katika eneo bunde hilo.

Wakili wa Ruto kuapishwa wiki ijayo kumrithi Bensouda

Na VALENTINE OBARA

ALIYEKUWA wakili wa Naibu Rais William Ruto katika Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu (ICC), Bw Karim Khan, amepangiwa kuapishwa kuwa Mkuu wa Mashtaka wa mahakama hiyo wiki ijayo.

Bw Khan alipata wadhifa huo baada ya kupata kura nyngi za wanachama wa ICC mnamo Februari mwaka uliopita. Alimshinda wakili wa waathiriwa wa ghasia za baada ya uchaguzi wa 2007, Bw Fergal Geynor, ambaye uwaniaji wake ulikuwa umepata pingamizi kutoka kwa serikali ya Kenya.

Katika taarifa kwa vyombo vya habari Alhamisi usiku, mahakama hiyo ilisema hafla ya kumwapisha Bw Khan itafanyika katika makao makuu ya ICC jijini The Hague, Uholanzi. Wakili huyo Mwingereza aliye na tajriba ya juu kuhusu sheria zinazohusu uhalifu dhidi ya haki za kibinadamu kimataifa, atachukua mahali pa Bi Fatou Bensouda na kuhudumu kwa miaka tisa.

“Bw Khan atakula kiapo kutekeleza majukumu yake na mamlaka yake kama mkuu wa mashtaka wa ICC kwa uaminifu na bila mapendeleo na kuheshimu usiri wa upelelezi na uongozi wa mashtaka,” ikasema taarifa ya ICC kwa vyumba vya habari.

Hafla hiyo itaongozwa na Rais wa Baraza la Mataifa Wanachama wa ICC lililo maarufu kama ASP, Silvia Fernández de Gurmendi, na Jaji Piotr Hofma?ski, ambaye ndiye Rais wa Mahakama. Bw Khan ataingia mamlakani wakati ambapo mahakama hiyo inasubiriwa kuamua iwapo wakili Paul Gicheru atafunguliwa mashtaka kuhusu madai ya kuvuruga kesi iliyomkabili Dkt Ruto.

Awali, ICC ilitangaza kuwa Bw Khan anatarajiwa kutojihusisha na kesi zozote ambazo huenda akaonekana kuwa na mapendeleo au ubaguzi, na atazikabidhi kwa wenzake katika idara hiyo atakayosimamia.

Katika kesi hiyo, upande wa mashtaka ulidai kuwa Bw Gicheru alikuwa katika kikundi cha watu waliopewa mamilioni ya pesa na Dkt Ruto kuhonga mashahidi waliotegemewa na Bi Bensouda, ili wabadilishe ushahidi wao dhidi yake.

Kulingana na Bi Bensouda, njama hii ilikuwa miongoni mwa sababu zilizosababisha kesi ya Dkt Ruto na mwanahabari Joshua Sang kusitishwa. Hata hivyo, Bw Gicheru amepinga madai hayo na kutaka kesi inayoandaliwa dhidi yake isikubaliwe na majaji kwa kuwa anaamini hana hatia.

Licha ya kuwa kesi za Dkt Ruto na Rais Uhuru Kenyatta zilisitishwa, mahakama ilisema upande wa mashtaka uko huru kuzifufua endapo ushahidi mpya utapatikana baadaye. ICC hutenga bajeti ya upelelezi wa kesi hizo kila mwaka.

Uamuzi huo wa majaji kutoamua kama washtakiwa wana hatia au la, ulikosolewa na jopo la wataalamu waliopewa jukumu la kutoa mwongozo wa utendakazi bora wa mahakama hiyo mwaka uliopita. Kulingana nao, hilo ni mojawapo na masuala yanayofanya ICC ionekane kama shirika linalotumiwa kisiasa kukandamiza baadhi ya mataifa ya Afrika.

Njama ya serikali kuandaa refarenda yafichuka

Na WANDERI KAMAU

IMEBAINIKA serikali inaendesha njia za kichinichini kuandaa kura ya maamuzi kabla ya Uchaguzi Mkuu mwaka ujao.

Hii inaonekana kama njia ya kuhakikisha ripoti ya Mpango wa Maridhiano (BBI) imepita, licha ya vikwazo vinavyoonekana kuiandama.Kwenye bajeti iliyosomwa na Waziri wa Fedha, Ukur Yatani, Alhamisi, serikali iliitengea Tume Huru ya Uchaguzi na Mipaka (IEBC) Sh15 bilioni.

Kiwango hicho ni mara tatu zaidi ya fedha ambazo tume hiyo ilitengewa kwenye mwaka wa kifedha wa 2020/2021.Mwaka uliopita, tume ilitengewa Sh4.6 bilioni.Tume hiyo pia imetengewa Sh100 milioni kuendesha shughuli za ugavi wa mipaka.

Mnamo Aprili, tume pia ilitangaza kandarasi ya kununua mitambo mipya ya kuandaa uchaguzi.Hata hivyo, Bw Yatani hakutaja ikiwa fedha hizo ni za kuiwezesha tume kuandaa kura hiyo.Hatua hiyo inajiri huku mawakili wanaowawakilisha Rais Uhuru Kenyatta na kiongozi wa ODM, Raila Odinga wakiwasilisha rufaa zao katika Mahakama ya Rufaa, kufuatia uamuzi wa Mahakama Kuu kuharamisha mchakato huo.

Licha ya uamuzi huo, viongozi hao wamekuwa wakionekana kufanya kila wawezalo kuhakikisha mchakato umefaulu.Baadhi ya juhudi za Rais Kenyatta zinazoonekana kama njia ya kushinikiza kura hiyo ni kuharakisha kuapishwa kwa majaji 34 kati ya 40 walioidhinishwa kuteuliwa na Tume ya Huduma za Mahakama (JSC) mnamo 2019.

Wiki iliyopita, Bw Odinga aliwahakikishia wafuasi wake kwamba “mchakato huo bado unaendelea.”“Raggae haijasimama. Itarejea hivi karibuni,” akasema Bw Odinga alipohutubu katika Kaunti ya Kisumu.

Kwenye hotuba yake wakati wa sherehe za Sikukuu ya Madaraka jijini Kisumu, Rais Kenyatta aliishambulia vikali Idara ya Mahakama, akisema haifai kuwa kikwazo “kuwawezesha Wakenya kuelekea wanakotaka.”

Wadadisi wanasema wawili hao wako tayari kufanya wawezalo kuona mpango huo umefaulu, ikizingatiwa ni kama mradi wao binafsi.“BBI ni mchakato ulioanzishwa na Rais Kenyatta na Bw Odinga. Hivyo, hawako tayari kuona ukisambaratishwa na maamuzi ya mahakama,” asema Bw Javas Bigambo, ambaye ni mdadisi wa siasa.

Watu 500,000 wanahitaji msaada wa dharura Tigray – UN

Na Leonard Owino Onyango

NA MASHIRIKA

NEW YORK, AMERIKA

MKUU wa shirika la kutoa misaada ya kibinadamu la Umoja wa Mataifa (UN), Mark Lowcock, amesema kwamba maelfu ya watu katika jimbo la Tigray, Kaskazini mwa Ethiopia wanakabiliwa na njaa na kwamba hali inazidi kuwa mbaya zaidi.

Afisa huyo alisema hayo baada ya uchunguzi uliofanywa na Umoja wa Mataifa kuhusu hali ya chakula katika eneo hilo.“Kuna njaa sasa,” alisema na kuongeza kuwa: “ Hali hii itazidi kuwa mbaya.”

Uchunguzi huo ulifichua kuwa watu zaidi ya 500,000 wanaishi katika hali ya mbaya zaidi katika jimbo la Tigray.Tigray limeharibiwa na vita kati ya wanajeshi wa serikali na waasi na watu 1.7 milioni wamefurushwa makwao tangu Novemba 2020.

Kulingana na uchunguzi wa Umoja wa Mataifa, hali ya njaa katika eneo hilo imefikia kiwango cha janga, kumaanisha kuwa waathiriwa wanakadolea kifo. Kulingana na Umoja wa Mataifa hali ya njaa huwa janga inapoathiri makundi ya watu katika eneo kubwa.

Shirika la Chakula Ulimwenguni, (WFP), Shirika la Chakula na Kilimo, na shirika la Umoja wa Mataifa kuhusu watoto, Unicef, yametoa wito kwa hatua za dharura kuchukuliwa ili kuepuka maafa katika eneo hilo.Serikali ya Ethiopia, haikuidhinisha uchunguzi huo unaofahamika kama

Integrated Phase Classification (IPC) huku ikisisitiza kuwa misaada ya kibinadamu inaendelea kupelekwa eneo hilo.Watu katika wilaya ya Qafta Humera, ambayo imetengwa magharibi mwa Tigray, wiki hii walinukuliwa na BBC wakisema wanakabiliwa na njaa.

Shirika la misaada la Amerika limetuma msaada wa chakula jimbo la Tigray“Hatuna chochote cha kula,” mwanamume mmoja aliambia BBC kwa simu akieleza kuwa mimea na mifugo yao iliharibiwa na kuibwa wakati wa vita vilivyochukua miezi saba.

Mwanamume huyo alisema walizuiwa kutafuta misaada na waasi wanaopigana na wanajeshi wa serikali.’Tulikuwa tunategemea chakula kidogo tulichoficha lakini sasa hatuna chochote,” alisema mkulima mwenye umri wa miaka 40.

“Hakuna aliyetupatia chakula. Karibu kila mtu anakaribia kufariki, macho yetu yameathiriwa na njaa, hali ni mbaya. Kifo kinabisha hodi. Unaweza kuona njaa kwenye nyuso zetu,” alisema.Wakazi wa Magharibi ya Tigray wanasema kwamba mimea yao iliibwa na waasi na chakula kidogo walichoficha kimeisha.

Wanasema kwamba wamekuwa wakiona malori yanayobeba misaada yakipita lakini hakuna aliyewauliza masaibu yao.Mnamo 1984, Tigray na mkoa jirani wa Wollo ilikuwa kitovu cha njaa iliyosababishwa na ukame na vita ambayo ilisababisha vifo vya watu kati ya 600,000 na 1 milioni.

Uchunguzi wa Umoja wa Mataifa -Integrated Phase Classification- upima kiwango uhaba wa chakula na unahusisha mashirika tofauti ya Umoja wa Mataifa na yasiyo ya kiserikali.

Kenya yakopa Sh80b baada kutangaza bajeti ya madeni

Na PAUL WAFULA

BENKI ya Dunia jana iliipatia Kenya mkopo mwingine wa Sh80.2 bilioni kwa lengo la kukabiliana na janga la Covid-19 na kufufua mageuzi katika taasisi za kitaifa zikiongozwa na kampuni ya kusambaza umeme Kenya Power.

Mkopo huo ulitolewa siku moja tu baada ya Waziri wa Fedha Ukur Yatani kusoma bajeti mpya ya Sh3.6 trilioni ambayo serikali haitaweza kuimudu ikiwa Bunge halitaidhinisha ombi lake la kuongeza kiwango chake cha madeni ambacho kwa sasa ni Sh9 trilioni.

Taasisi hiyo ya Bretton Woods ilisema jana kuwa, mkopo huo utasaidia kuimarisha mikakati thabiti ya kiuchumi nchini inayotumia kawi salama kwa mazingira, kupata nafuu kutokana na janga la Covid-19.

Ilisema kuwa fedha hizo zitafadhili mageuzi ya kisera ambayo yataimarisha uwazi na uwajibikaji katika michakato ya idara za kutoa kandarasi za serikali na kuimarisha matumizi mwafaka ya uwezekezaji wa fedha za umma.

“Sera hii ya maendeleo inaunga mkono mikakati ya kuimarisha ustawishaji wa madeni ya wastan kupitia uwazi zaidi na uwajibikaji katika matumizi ya serikali, kuimarisha ufadhili unaoendelea wa Benki ya Dunia ili kuimarisha mifumo ya kusimamia fedha za umma,” lilisema shirika hilo la kimataifa kupitia taarifa.

Shirika hilo lilisema kuwa, mkopo huo utasaidia kubuniwa kwa tasnia ya kutoa kandarasi kielektroniki kwa sekta ya umma kwa lengo la kufanya mchakato wa serikali wa kutoa kandarasi kuhusu bidhaa za umma kuwa na uwazi. “Hii itasaidia kuongeza uwajibikaji katika matumizi ya fedha za umma na kupunguza ufisadi.

Ufadhili huu pia utaimarisha usimamizi kuhusu uwekezaji wa fedha za umma kwa kupunguza gharama na kutumia utaratibu wa kina katika uteuzi, kuangazia na kutathmini miradi yote,” ilisema.Shirika hilo lilisema kwamba, mikakati hiyo inatarajiwa kutoa mazao ya akiba kiasi cha hadi Sh278 bilioni.

Kalonzo, Raila kufufua NASA

Na PIUS MAUNDU na LEONARD ONYANGO

KIONGOZI wa ODM, Raila Odinga na mwenzake wa Wiper Kalonzo Musyoka wametangaza kuwa wataungana ili kumshinda Naibu wa Rais William Ruto katika kinyang’anyiro cha urais 2022.

Uhusiano kati ya Bw Odinga na vinara wengine wa muungano wa NASA wanaojumuisha Bw Musyoka, kiongozi wa Amani National Congress (ANC) Musalia Mudavadi na kinara wa Ford Kenya Moses Wetang’ula, uliharibika baada ya kiongozi wa ODM kufanya mazungumzo kisiri na kutangaza kushirikiana na Rais Kenyatta mnamo Machi 2018 bila kuwajulisha wenzake.

Jana, viongozi hao walisema kibarua chao cha kwanza kitakuwa kupambana na ufisadi endapo watachaguliwa kuunda serikali mwaka ujao. “Jana (Alhamisi) walisoma makadirio ya bajeti ya Sh3.03 trilioni lakini kiasi kikubwa cha fedha hizo kitaibwa na kuishia kwenye mifuko ya wachache.

“Sisi tunataka kutoa wezi 2022 na kuziba mianya yote ya wizi. Si mliona (hayati) John pombe Magufuli alipoongoza Tanzania kwa miaka mitano tu na alifanikiwa kuangamiza ufisadi? Tutafanya hivyo,” akasema Bw Odinga.

Alikuwa akizungumza katika mazishi ya mbunge wa zamani wa Kibwezi, Kalembe Ndile kijijini Kivuthini, Kibwezi Mashariki, Kaunti ya Makueni.Bw Odinga na Bw Musyoka walipokelewa kishujaa na wakazi wa Kibwezi walipowasili katika mazishi ya Ndile aliyefariki Mei 30, mwaka huu.

Bw Musyoka ni mmoja wa vigogo wa muungano wa One Kenya Alliance (OKA) unaojumuisha Bw Mudavadi, mwenyekiti wa Kanu Gideon Moi na Seneta wa Bungoma Wetang’ula.Bw Odinga, hata hivyo, amekataa kujihusisha na muungano wa OKA – msimamo ambao umefanya wadadisi wa kisiasa kuhisi kuwa huenda akajiunga na Dkt Ruto.

Bw Musyoka na Bw Mudavadi wamekuwa wakimtaka Bw Odinga kuonyesha hisani kwa kuunga mkono mmoja wao katika kinyang’anyiro cha urais 2022.Lakini waziri mkuu huyo wa zamani ameshikilia kuwa hataunga mkono mgombea yeyote wa urais mwaka ujao.

Kauli ya jana inaashiria kuwa Bw Odinga huenda akajibwaga ulingoni tena 2022. Bw Odinga na Bw Musyoka walitangaza kushirikiana 2022 baada ya kuonywa na Gavana wa Kitui, Charity Ngilu kuwa huenda Dkt Ruto akapenya na kushinda urais mwaka ujao iwapo watatengana.

Bi Ngilu ambaye alikuwa wa kwanza kuzungumza alijitolea kuongoza mazungumzo baina ya Bw Odinga na Bw Musyoka ili kuhakikisha wanaungana kabla ya Uchaguzi Mkuu ujao.“Msipoungana mtapoteza 2022 na mimi sitaki kwenda kwa wilibaro,” Bi Ngilu alisema huku akimrejelea Dkt Ruto anayehusishwa na chama cha United Democratic Alliance (UDA) kinachotumia nembo ya Wilibaro.

Jana, Bw Musyoka alifichua kuwa uhusiano baina yake na Bw Odinga ungali imara. “Mimi na Bw Odinga tumehangaika pamoja kwa zaidi ya miaka 10 na tutandelea kushirikiana. Muungano wetu wa NASA ungali thabiti. Wakati huo huo,

Bw Odinga alimshambulia aliyekuwa Jaji Mkuu Mutunga aliyemtaka Rais Kenyatta kujiuzulu kwa kukiuka Katiba.Bw Odinga alimtaja Dkt Mutunga kama ‘mnafiki aliyekataa ushahidi wetu katika kesi tuliyowasilisha katika Mahakama ya Juu kupinga matokeo ya urais 2013 ambapo Rais Kenyatta aliibuka mshindi.

“Jaji Mutunga alikataa ushahidi wetu kwa kudai kuwa tulichelewa, hiyo si haki. Lakini leo anajitokeza na kudai kwamba Rais amekiuka sheria. Huo ni unafiki mkubwa,” akasema.

Majaji wakuu wastaafu, Dkt Mutunga na David Maraga, mapema wiki hii, walijitokeza na kuwataka wabunge kumtimua Rais Kenyatta kwa kukataa kuwateua majaji sita kati ya 41 waliopendekezwa na Tume ya Huduma za Mahakama (JSC) kutokana na madai kwamba maadili yao yalikuwa ya kutiliwa shaka.

Bw Odinga pia aliwashambulia viongozi wa kidini ambao wanataka mchakato wa kurekebisha Katiba, kupitia Mpango wa Maridhiano (BBI) kusitishwa hadi baada ya uchaguzi. “Viongozi wa kidini washughulikie masuala ya kanisa na waachie wanasiasa mambo ya BBI,” akasema.

Chepng’etich aweka rekodi mpya ya Kenya ya mita 1,500 Rome Diamond League, Conseslus ala hu!

Na GEOFFREY ANENE

NYOTA Faith Chepng’etich aliweka rekodi ya kitaifa ya mbio za mita 1,500 baada ya kumaliza nyuma ya Mholanzi Sifan Hassan mjini Rome, Italia, Juni 10.

Bingwa wa Olimpiki, Jumuiya ya Madola na Dunia Chepng’etich alitimka mizunguko hiyo mitatu kwa dakika 3:53.91. Alivunja rekodi yake ya kitaifa ya dakika 3:56.41 aliyotimka mjini Eugene nchini Amerika mnamo Mei 28 mwaka 2016.

Sifan, ambaye alikuwa ameshinda mbio za mita 10,000 kwa rekodi ya dunia ya dakika 29:06.82 mjini Hengelo nchini Uholanzi mnamo Juni 6, alitwaa taji la Rome la mita 1,500 kwa dakika 3:53.63. Muda wake ni rekodi ya duru ya Diamond League ya Rome na pia bora katika mizunguko hiyo mitatu mwaka 2021.

Muingereza Laura Miur alikamilisha nafasi tatu za kwanza kwa dakika 3:55.59. Muethiopia Letesenbet Gidey aliimarisha rekodi ya dunia ya Sifan ya mita 10,000 hadi 29:01.03 mnamo Juni 9 mjini Hengelo.Hapo Alhamisi, Conseslus Kipruto alishindwa kumaliza mbio za mita 3,000 kuruka viunzi na maji ambazo Mmoroko Soufiane El Bakkali alitawala kwa dakika 8:08.54.

Muethiopia Bikila Takele (8:10.56) na Mohamed Tindouft kutoka Morocco (8:11.65) waliridhika katika nafasi ya pili na tatu, mtawalia. Wilberforce Kones kutoka Kenya pia aliishiwa na pumzi kabla ya kukamilisha mbio hizo za kuruka viunzi mara 28 na maji mara saba.

Mkenya wa kwanza katika mbio za wanaume za mita 5,000, Robert Koech aliandikisha muda wake bora akikamilisha katika nafasi ya nane kwa dakika 13:12.56. Nafasi tatu za kwanza zilinyakuliwa na Jakob Ingebrigtsen kutoka Norway (12:48.45), Muethiopia Hagos Gebrhiwet (12:49.02) na Mohammed Ahmed kutoka Canada (12:50.12).

Mshikilizi wa rekodi ya dunia ya 12:35.36, Joshua Cheptegei kutoka Uganda alikamata nafasi ya sita (12:54.69). Dur ijayo ya Diamond League ni Julai 1 mjini Oslo, Norway.

FKF yafanikisha klabu 11 za Nairobi kupokea chanjo ya pili ya AstraZeneca

Na GEOFFREY ANENE

KLABU 11 zinazoshiriki Ligi Kuu nchini na kutoka katika kaunti ya Nairobi, zimepokea chanjo ya pili ya Covid-19 katika ukumbi wa kimataifa wa Kasarani mnamo Ijumaa.

Zoezi hilo lilifanikishwa na Shirikisho la Soka Kenya (FKF) kwa ushirikiano na Wizara za Michezo na Afya.Klabu za kwanza kupokea chanjo hiyo ya AstraZeneca ni Wazito na Bidco United saa tatu asubuhi.Mabingwa wa ligi wa msimu uliopita, Gor Mahia pamoja na Kariobangi Sharks walikuwa wa pili saa moja baadaye.

Gor na Sharks walipokea chanjo hiyo siku moja tu baada ya kuonana uso kwa macho katika mechi ya robo-fainali ya FKF Betway Cup ugani Utalii. Vijana wa kocha Vaz Pinto walinyuka Sharks 2-0 na kutinga nusu-fainali ya kipute hicho cha kutafuta mwakilishi wa Kenya katika Kombe la Mashirikisho la Afrika (CAF).

Vikosi vya KCB na Mathare United vilichanjwa saa tano halafu Nairobi City Stars na Posta Rangers wakapokea chanjo zao saa sita adhuhuri.Sofapaka na viongozi wa Ligi Kuu ya msimu huu wa 2020-2021 Tusker walipata chanjo saa saba mchana kabla ya AFC Leopards kuwa ya mwisho kufunga siku saa nane alasiri.

Klabu zinazopatikana nje ya Nairobi ni Bandari kutoka kaunti ya Mombasa, Kakamega Homeboyz (Kakamega), Nzoia Sugar (Bungoma), Ulinzi Stars (Kericho), Western Stima (Kisumu) na Vihiga United (Vihiga).

Spika ataka Yatani akamatwe kwa kukaidi seneti

Na IBRAHIM ORUKO

SPIKA wa Seneti, Kenneth Lusaka sasa anataka Waziri wa Fedha Ukur Yatani akamatwe kwa kukaidi mialiko kadhaa ya kumtaka afike mbele ya maseneta.

Kulingana na Bw Lusaka, Waziri Yatani amekataa kufika mbele ya Kamati ya Seneti kutoa ufafanuzi kuhusu hatua ya serikali ya kitaifa kuchelewesha fedha za kaunti.

Huku zikiwa zimesalia siku 18 kabla ya mwaka huu wa kifedha wa 2020/2021 kufikia mwisho, Juni 30, serikali za kaunti hazijapokea jumla ya Sh103.5 bilioni.

Baraza la Magavana (CoG) mara kwa mara limekuwa likishutumu serikali ya kitaifa kwa kuchelewa kuwasilisha mgao wa fedha kwa serikali za kaunti.

Katika barua yake kwa Waziri Yatani, Lusaka anashutumu Wizara ya Fedha kwa kutatiza ugatuzi.

“Katiba inataka waziri kufika mbele ya Kamati ya Bunge kutoa majibu kuhusiana na masuala mbalimbali kuhusiana na afisi yake,” akasema Bw Lusaka kupitia barua iliyoandikwa Juni 7, 2021.

Bw Yatani amepuuza mialiko mitatu ya kumtaka kufika mbele ya Kamati ya Seneti inayoongozwa na Seneta wa Kirinyaga, Charles Kibiru.

Waziri Yattani alialikwa kufika mbele ya kamati Mei 26, mwaka huu, lakini mkutano huo uliahirishwa hadi Juni 3. Lakini waziri hakufika –hatua iliyomfanya Bw Kibiru kupeleka malalamishi yake kwa spika.

Bw Lusaka amesema kuwa ataagiza kukamatwa kwa Bw Yatani iwapo atakosa kufika mbele ya Kamati ya Seneti iwapo atakaidi mwaliko wa kumtaka kufika binafsi mbele ya Kamati ya Seneti. Kikatiba, kamati za bunge zina mamlaka sawa na ya Mahakama na kukaidi mialiko ni sawa na kukaidi amri ya korti.

Shabana waomba uungwaji mkono

Shabana waomba usaidizi kutoka kwa mashabiki, huku wakiwasili Nairobi kwa mechi.

NA JOHN ASHIHUNDU

Katibu Mtendaji wa Shabana FC, Stephen Kiama amewaomba mashabiki na wadau wa klabu hiyo ya Supa Ligi ya Taifa (NSL) waendelea kuiunga mkono ili iweze kufanya vizuri msimu huu.

Kiama amedai kwamba kikosi hicho kinachonolewa na Robert Ojienda kina vijana wenye uwezo wa kuirejesha timu hiyo katika Ligi Kuu ya Kenya (FKF-PL) msimu ujao baada ya kukaa nje kwa miaka 23 tangu ishuke mnamo 2006.

Kiama alisema hayo baada ya kikosi kutoka Kisii kuwasili Nairobi kwa mechi yao dhidi ya Kenya Police itakayochezewa Camp Toyoyo kuanzia saa tisa.

Wakati huo huo, kocha wa Muranga SEAL, Vincent Nyaberi ametoa onyo kali kwa wapinzani wao Coast Stima watarajie mtihani mkubwa timu hizo zitakapokutana katika uwanja wa St Sebastian Park, Murang’a.Kocha huyo alisema kufanya vibaya kwa kikosi hicho kabla ya ujio wake hakukumaanisha kwamba ni kibovu kama baadhi ya wadau wanavyosema.

Nyaberi alijiunga na timu hii ikiwa na pointi moja tu baada ya kujibwaga uwanjani mara nane, lakini katika mechi walizocheza chini yake, wamefikisha pointi 23, na iwapo wataibuka na ushindi kesho dhidi ya Kenya Police, watatinga 10 bora jedwalini.

Baada ya sare ya kutofungana majuzi dhidi ya Modern Coast Rangers, kocha huyo alisema: “Kutoka sare, kushinda au kushindwa ni matokeo kimchezo, bali kikubwa ni mashabiki wasivunjike moyo. Timu ipo vizuri baada ya kuifanyia marekebisho.”

Ratiba ya mechi za leo Jumamosi ni:

Gusii FC na Mwatate United (Green Stadium, Awendo), Kenya Police na Shabana (Camp Toyoyo), Murang’a SEAL na Coast Stima (St Sebastian Park), Kisumu All Stars na Modern Coast Rangers (Moi Stadium, Kisumu), Silibwet na Nairobi Stima (Bomet Stadium), APS Bomet na Soy United (Bomet Stadium).

Moto wateketeza nyumba zaidi ya 100

Na SAMMY KIMATU

NAIROBI

FAMILIA zaidi ya 100 zimepoteza makazi baada ya moto mkubwa kuteketeza nyumba zao katika mtaa wa Kayaba, Kaunti ya Nairobi.

Wakazi wa eneo hilo waliambia Taifa Leo kuwa moto huo ulianzia ndani ya nyumba moja ambapo mwenyewe aliondoka na kusahau kuzima mtungi wa gesi ya kupikia.

“Kabla ya moto wa leo, usiku wa kuamkia leo majirani walizima moto mwingine kabla ya kuenea baada ya mtungi wa gesi kuwaka mkazi akiendelea na mapishi. Nimeweza kuondoa mitungi tano ya gesi wakati tukipambana kuuzima moto wa leo,’’ Bw Rodriques Lunalo, mkazi.

Fauka ya kuwa mkasa huo ulitokea wakazi wengi wakiwa kazini, Bw Lunalo aliwaongoza vijana kutoka mtaa wa Kayaba, Hazina na Sokoni kuungana pamoja kuzima moto.Kutokana na ukosefu wa barabara ya kuingia kwenye eneo la mkasa, vijana walilazimika kubomoa baadhi ya nyumba ili kuzuia moto kusambaa zaidi.

Wakati mmoja, vijana waliojawa na gadhabu ya gari la kuzimamoto kuingia mtaani, waliwarushia mawe maafisa wa kuzima moto kutoka serikali ya Kaunti ya Nairobi ndiposa wapore mali.Chifu wa Landi Mawe, Bw Mulandi Kikuvi alikikashifu kitendo cha vijana kupinga maafisa wa kaunti kuzima moto na kuongeza kwamba kitendo hicho kimepitwa na wakati.

“Nimethibitisha afisa mmoja wa kuzima moto amepigwa mawe na kujeruhiwa mguuni wake wa kushoto. Pia bomba la kupitisha maji ilikuwa imekatwa kwa panga ili maji yasifike kwenye eneo la mkasa,” chifu Mulandi akasema.

Kabla ya kuwasili kwa lori la kuzima moto, vijana walipanga foleni kuanzia mto Ngong hadi kwenye mkasa wakijihami kwa beseni na mitungi ya kuchota maji.Wengine nao walivunja paipu za kusambaza maji mtaani na kutumia maji yake kuzima moto.

Eneo la mkasa ilikuwa ni pahali palipojengwa nyumba za kukodisha na zilizokuwa zote zimejengwa kwa mabati.Vilevile, hakuna vibanda vya biashara vilyokuwa kwenye maeneo hayo.

Afrika iongoze ukuzaji wa Kiswahili kimataifa

Na Augustine Gitonga

Ulimwenguni kote, kutoweka kwa lugha za asili kunaendelea bila juhudi maalum za kurekebisha hali hiyo.

Tukianzia kwa kumbukumbu ya hofu, wakati wa mazishi ya serikali ya marehemu Rais wa Tanzania, Dkt John Pombe Joseph Magufuli, Rais wa Afrika Kusini, Cyril Ramaphosa, alizungumzia jinsi wawili hao walikuwa wamekubaliana kuhakiki maendeleo ya Kiswahili.

Alisema kuwa Rais Magufuli alikuwa amempa vitabu kadhaa vya Kiswahili kama zawadi na alikuwa amemfundisha kutapanya lugha hiyo.Rais Ramaphosa alisema kuwa Kiswahili kinaletwa kama somo katika shule za Afrika Kusini.

Alidokeza kuwa matumizi makubwa ya Kiswahili katika bara la Afrika yatakuwa kumbukumbu inayofaa kwa Rais Marehemu Magufuli.Heko kwa marais Filipe Nyusi wa Msumbiji na Uhuru Kenyatta wa Kenya waliohutubu kwa Kiswahili.

Marais wengine wote walitumia Kiingereza mbali na wale wa kutoka mataifa ambayo hayazungumzi Kiingereza.Wakati wakoloni walipokuja Afrika, walijipa jukumu la kuwafundisha Waafrika lugha zao na wakazuia, kwa kiwango kikubwa, lugha za asili.

Walikuwa na faida ya kuzungumza lugha moja katika tamaduni tofauti walizoingiliana nazo, wakati makabila tofauti, ingawa ni jirani, hayakuweza kuwasiliana.Baada ya ukoloni, mataifa ya Afrika yalichukua lugha hizo za kigeni kama lugha rasmi na kwa biashara na kama lugha za kitaifa ili kuunganisha mataifa tofauti ya kikabila.

Basi nchi zote za Afrika zina lugha za Kifaransa, Kiingereza, Kiarabu, Kireno na Uhispania. Ni Ethiopia tu, ambayo haikutawaliwa kirasmi, ina Amharic kama lugha ya kitaifa na rasmi. Somali ni lugha ya kitaifa na rasmi Somalia ikisaidiwa na usawa wa watu wake.Tanzania na Kenya ndio mataifa mengine pekee ambayo yana lugha isiyo ya kikoloni kama lugha rasmi na ya kitaifa, Kiswahili.

Tanzania imepiga hatua zaidi, na kukifanya Kiswahili kuwa lugha rasmi ya kufundishia shuleni. Hii inahakikisha kuwa Kiswahili kimejikita na kuingizwa kama lugha ya biashara na katika maadili ya kitaifa.

Hata Umoja wa Afrika hauainishi kabisa lugha yoyote ya kikazi lakini huorodhesha ‘Lugha za Kiafrika’, Kifaransa, Kiingereza, Kiarabu na Kireno kama lugha rasmi. Afrika ina lugha nyingi na hivyo kuifanya iwe ngumu kutumia moja katika mkutano huo wa kimataifa; bali kuna fursa sawa kwa wote, mradi kuwe na mkalimani.

Kiswahili ni lugha ya Kiafrika isiyo ya kikabila inayozungumzwa zaidi na wasemaji zaidi ya milioni mia ulimwenguni. Inakubalika sana Afrika Mashariki, Kati na Kusini mwa Afrika. Vipengele vyake vya Kiarabu vitarahisisha kuenea Kaskazini na Magharibi mwa Afrika, wakati msingi wake wa Wabantu ukiifanya iwe rahisi kusini mwa eneo la Sahara.

Mataifa ya Kiafrika yangefanya vizuri kuandaa mitaala ya elimu ya kufundisha Kiswahili katika shule zao za msingi na sekondari. Mashirika ya Kiafrika kama Umoja wa Afrika, Jumuiya ya Afrika Mashariki, Ushirikiano wa Maendeleo Kusini mwa Afrika, na zingine zinapaswa kutambua Kiswahili kama lugha rasmi.

Mikutano ya lugha ya Kiswahili inapaswa kupangwa na kutumia maandishi ya utafiti wa kisayansi katika lugha hiyo. Nakala za jarida zingechapishwa kwa Kiswahili na ufafanuzi wa machapisho mengine ya lugha kwa Kiswahili kuhimizwa.

Hii pia ingeleta uundaji wa kazi na ufundishaji wa hali ya juu na utafiti hadi viwango vya chuo kikuu.Lugha ndiyo aina ya msingi zaidi ya usemi, kujitambulisha na kulinga. Kwa kuwa na lugha ya Kiafrika iliyo katika nafasi ya matumizi mapana, Mwafrika kweli atainuka na kuchukua hatua kubwa katika maandamano yake ya ukombozi wa kweli.

Pigo tena kwa Uhuru korti ikibatilisha amri

Na BENSON MATHEKA

MAHAKAMA Kuu inaendelea kuwa pigo kwa Rais Uhuru Kenyatta kwa kufuta maamuzi yake ikisema si ya kikatiba.

Jana, Jaji James Makau alibatilisha amri ambayo Rais Kenyatta alitoa mapema mwaka jana akiweka Tume ya Huduma ya Mahakama (JSC) chini ya Afisi ya Mwanasheria Mkuu.

Kwenye amri hiyo, Rais Kenyatta pia alihamisha tume huru za kikatiba kuwa chini ya usimamizi wa Mwanasheria Mkuu.Katika uamuzi wa kesi iliyowasilishwa na Chama cha Wanasheria nchini (LSK), Jaji Makau alisema kwamba amri hiyo ilikiuka katiba ya Kenya na kuhatarisha uhuru wa Mahakama kwa kuwa haikufanywa kwa kuzingatia katiba.

“Imeamuliwa kwamba agizo la Rais nambari 1 la 2020 lililonuia kubadilisha serikali na kuweka mahakama na tume huru chini ya wizara na idara za serikali si la kikatiba na kwa hivyo limefutwa,” alisema Jaji Makau kwenye uamuzi wake.

Ni katika amri hiyo ambapo Rais Kenyatta aliunda Idara ya Jiji la Nairobi (NMS). Katika uamuzi mwingine mwaka jana ambao ulikuwa pigo kwa Rais Kenyatta, Mahakama Kuu iliamua kwamba kuhamishwa kwa baadhi ya majukumu ya serikali ya Kaunti ya Nairobi hadi idara hiyo, hakukuwa kwa kikatiba.

Mnamo Mei mwaka huu, mahakama Kuu iliamua kwamba uteuzi wa wakuu wa mashirika ya serikali ambao Rais Kenyatta alifanya kuanzia 2018 haukuwa wa kikatiba. Katika kesi iliyowasilishwa na Katiba Institute, majaji waliamua kwamba hakukuwa na uwazi katika uteuzi huo inavyohitaji katiba.

Pia mnamo Aprili mahakama iliamua kwamba nyadhifa za mawaziri wasaidizi ambazo Rais Kenyatta alibuni ni haramu kwa kuwa hazitambuliwi katika katiba.Uamuzi huo ulijiri baada ya mwingine ambao majaji watano wa Mahakama Kuu George Odunga, Joel Ngugi, Teresia Matheka, Jairus Ngaa na Chacha Mwita, walisitisha Mswada wa kurekebisha katiba kupitia Mpango wa Maridhiano (BBI) wakisema kwamba haukuwa wa kikatiba.

Majaji hao walisema kwamba Rais Kenyatta anaweza kushtakiwa binafsi kwa makosa yasiyohusu wadhifa wake wa kiongozi wa nchi. Rais Kenyatta ni miongoni mwa waliowasilisha rufaa dhidi ya uamuzi huo. Mapema wiki hii, serikali ilipoteza rufaa dhidi ya uamuzi wa Mahakama Kuu ulioruhusu wakili Miguna Miguna kurejea nchini.

Makabiliano ya serikali ya Jubilee na Mahakama yalianza 2017, Mahakama ya Juu ilipofuta matokeo ya uchaguzi wa urais kwa msingi kuwa haukuwa umetimiza mahitaji ya kisheria na kikatiba. Wiki jana, makabiliano hayo yaliendelea Rais Kenyatta alipokataa kuapisha majaji sita kati ya 40 walioteuliwa na JSC mwaka wa 2019.

Ilichukua Rais Kenyatta miaka miwili kuapisha majaji hao licha ya Mahakama kuamua mara mbili kwamba alikuwa amekiuka katiba kwa kukataa kuwaapisha. Mawakili wamemlaumu Mwanasheria Mkuu Kihara Kariuki, wakisema ameshindwa kumshauri Rais ipasavyo na kuchangia kuaibishwa kwa serikali na mahakama.

Baadhi ya mawakili wamemtaka Bw Kihara kujiuzulu wadhifa wake kwa kushindwa kumshauri ipaswavyo. Kulingana na wakili Waikwa Wanyoike, Bw Kihara na mawakili wanaohudumu chini yake hawawezi kuepuka lawama kufuatia kufutwa kwa amri ya Rais na Mahakama Kuu.

“Je, kweli kuna sifa zozote za kitaalamu zilizobaki kwa Mwanasheria Mkuu na mawakili walio chini yake,” alihoji Bw Wanyoike akirejelea msururu wa maamuzi ya Mahakama ambayo yamekuwa pigo kwa Rais Kenyatta na serikali yake

Covid-19: Fainali za Copa America nchini Brazil kuendelea jinsi zilivyopangwa licha ya pingamizi

Na MASHIRIKA

TAFSIRI NA: CHRIS ADUNGO

FAINALI za Copa America zilizoratibiwa kuanza Juni 13, 2021 nchini Brazil, zitaendeleza jinsi zilivyopangwa baada ya Mahakama ya Juu nchini humo kuamua hivyo.

Mnamo Juni 10, 2021, majaji wa Mahakama ya Juu nchini Brazil walitupilia mbali maombi ya waliyokuwa yamewasilisha kortini kuzuia fainali za kipute hicho kuandaliwa nchini humo kutokana na ongezeko la maambukizi ya virusi vya corona.

Kwa mujibu wa malalamishi, ilihojiwa kwamba maelfu ya maisha ya wakazi wa Brazil yalikuwa katika hatari iwapo fainali za Copa America zingeandaliwa nchini humo.Hata hivyo, majaji walishikilia kwamba Katiba ya Brazil haina uwezo wa kuipa korti mamlaka ya kuzuia kuandaliwa kwa kivumbi hicho cha Copa America.

Badala yake, walitaka magavana na mameya wa miji mikuu kukaza kanuni za kudhibiti maambukizi zaidi ya virusi vya corona katika himaya zao.Aidha, walikiri kushangazwa na maamuzi ya dakika za mwisho za Rais Jair Bolsonaro kuidinisha kipute hicho kufanyika Brazil bila mahudhurio ya mashabiki.

Vikosi vitakavyoshiriki Copa America vitakuwa vikifanyiwa vipimo vya corona kila baada ya saa 48 huku wachezaji na maafisa wa vikosi vyao wakinyimwa uhuru wa kutembea ovyo. Vikosi vyote vinatarajiwa kuwasili katika majiji ambamo kipute hicho kitaandaliwa kwa kutumia ndege za kibinafsi.

Mashindano ya Copa America yaliyokuwa yafanyika mnamo 2020, yaliahirishwa kwa sababu ya corona na yalikuwa yaandaliwe kwa pamoja na Colombia na Argentina.Shirikisho la Soka la Amerika Kusini (Conmebol) liliondoa fainali za kivumbi hicho nchini Argentina kwa sababu ya kuongezeka kwa visa vya maambukizi ya virusi vya corona.

“Conmebol inashukuru Shirikisho la Soka la Brazil kukubali kuwa wenyeji wa kipute hiki cha Copa America kati ya Juni 13 na Julai 10. Amerika Kusini sasa iko tayari kung’aa nchini Brazil,” ikasema sehemu ya taarifa iliyotolewa na Conmebol.

Awali, Argentina ilikuwa ishirikiane na Colombia kuandaa fainali za Copa America mwaka huu. Hata hivyo, Colombia walipokonywa idhini hiyo mnamo Mei 20 baada ya kuongezeka kwa visa vya maandamano yaliyochangiwa na hatua ya serikali kuongeza ushuru unaotozwa kwa bidhaa muhimu.

Mnamo Mei 22, serikali ya Argentina ilipiga marufuku safari zote za kuingia na kutoka nchini humo baada ya visa vipya 35,000 vya maambukizi ya corona kuripotiwa siku hiyo.Kwa upande wao, maandamano ya kulalamikia jinsi janga la corona linavyoshughulikiwa na serikali ya Brazil chini ya Rais Jair Bolsonaro yalifanyika mnamo Mei 29, 2021.

Brazil ambayo imesajili takriban vifo 475,000 kutokana na corona ndiyo nchi ya pili baada ya Amerika ambayo imeathiriwa zaidi na janga hilo duniani.Brazil ndio mabingwa watetezi wa Copa America baada ya kutia kapuni taji hilo mnamo 2019.

Dortmund wakataa ofa ya Sh9.4 bilioni ambazo Man-United wako tayari kutoa kwa ajili ya Sancho

Na MASHIRIKA

TAFSIRI NA: CHRIS ADUNGO

OFA ya Sh9.4 bilioni ambayo imetolewa na Manchester United kwa ajili ya kumsajili fowadi matata raia wa Uingereza, Jadon Sancho imekataliwa na Borussia Dortmund ambao ni waajiri wa sogora huyo nchini Ujerumani.

Badala yake, Dortmund wanataka kima cha Sh10.9 bilioni kwa ajili ya huduma za mvamizi huyo mwenye umri wa miaka 21 kisha salio la Sh595 milioni lilipwe chini ya kipindi cha mwaka miaka minne baadaye.Kati ya masupastaa wao wengine, wakiwemo Erling Braut Haaland na Jude Bellingham, Dortmund wako radhi kumuuza Sancho pekee muhula huu.

Awali, Dortmund waliwataka Manchester United kuweka mezani kima cha Sh11.4 bilioni ili waanze kujivunia huduma za Sancho.

Iwapo Man-United wangeshawishika kufanya hivyo, basi wangekuwa wameokoa Sh3.7 bilioni kutoka kwa Sh15.1 bilioni zilizokuwa zikidaiwa na Dortmund kwa ajili ya uhamisho wa sogora huyo hadi Old Trafford mwishoni mwa msimu wa 2019-20.

Kufaulu kwa mpango huo wa kusajiliwa kwa Sancho kutamfanya awe mchezaji wa pili ghali zaidi kuwahi kutua Old Trafford baada ya kiungo Paul Pogba kusajiliwa na Man-United kwa kima cha Sh12.4 bilioni kutoka Juventus ya Italia mnamo 2016.

Chini ya kocha Ole Gunnar Solskjaer ambaye ni raia wa Norway, Man-United waliweka mezani kima cha Sh11.2 bilioni ili kumshawishi beki na nahodha Harry Maguire kuagana na Leicester City ugani King Power miaka miwili iliyopita.

Huku Dortmund wakitaka fedha zote za mauzo ya Sancho kutolewa pamoja, Man-United wangependelea kukamilisha malipo hayo kwa awamu mbili.

Dortmund wako radhi kumwachilia Sancho aondoke ugani Old Trafford ili wasalie na fowadi raia wa Norway, Halaand anayemezewa pia na Manchester City ambao wanatafuta mfumaji mrithi wa Sergio Aguero aliyeyoyomea Uhispania kuvalia jezi za Barcelona.

Man-City na Man-United wanamhemea pia fowadi na nahodha wa Tottenham Hotspur, Harry Kane.Licha ya kufuzu kwa kipute cha Klabu Bingwa Ulaya (UEFA) mnamo 2021-22, Dortmund wana ulazima wa kuagana na baadhi ya wanasoka wao wa haiba kubwa muhula huu ili kupunguza gharama ya matumizi baada ya janga la corona kulemaza hazina yao.

Ili kukatiza tama ya Man-City kumfukuzia Haaland, Dortmund wamefichua kwamba bei mpya ya fowadi huyo wa zamani wa RB Salzburg ni Sh19.6 bilioni. Man-City waliokuwa waajiri wa zamani wa Sancho watatia kapuni bonasi ya Sh1.5 bilioni iwapo kiungo huyo mvamizi atatua Man-United.

Sancho alianza kusakata soka ya kulipwa ugani Etihad na alikataa ofa mpya ya mshahara wa Sh4.2 milioni kwa wiki na kuyoyomea Ujerumani akiwa na umri wa miaka 17. Hofu yake ilikuwa ni kukosa uhakika wa kuunga kikosi cha kwanza cha Man-City chini ya kocha Pep Guardiola aliyekuwa ametokea Bayern Munich wakati huo.

Kufikia sasa, Sancho amfungia Dortmund mabao 50 kutokana na jumla ya mechi 137. Anajivunia kufungia timu ya taifa ya Uingereza jumla ya mabao matatu kutokana na mechi 18.

Nyota huyo aliyezaliwa katika eneo la Camberwell, Kusini mwa jiji la London, alijiunga na akademia ya Watford akiwa na umri wa miaka saba kabla ya Man-City kumsajili kwa Sh9.2 milioni pekee akiwa na umri wa miaka 14. Uhamisho wake hadi Dortmund ulishuhudia Watford wakipokezwa na Man-City kima cha Sh70 milioni zaidi.

Wijnaldum aondoka Liverpool na kuingia PSG kwa mkataba wa miaka mitatu

Na MASHIRIKA

TAFSIRI NA: CHRIS ADUNGO

KIUNGO matata raia wa Uholanzi, Georginio Wijnaldum, 30, amejiunga rasmi na Paris Saint-Germain (PSG) ya Ufaransa kwa mkataba wa miaka mitatu.

Nyota huyo aliyehiari kutorefusha mkataba wake kambini mwa Liverpool anatua kambini mwa PSG licha ya kuhusishwa pakubwa na Barcelona ya Ligi Kuu ya Uhispania (La Liga).

“Nimejiunga na mojawapo ya klabu bora zaidi katika soka ya bara Ulaya na ningependa kuwa sehemu ya historia nzuri ya mafanikio ya kikosi hiki cha PSG,” akasema Wijnaldum aliyejiunga na Liverpool mnamo 2016 baada ya kuagana na Newcastle United kwa Sh3.5 bilioni.

PSG waliokamilisha kampeni za Ligi Kuu ya Ufaransa (Ligue 1) mnamo 2020-21, waliwasilisha ofa nono iliyomshawishi Wijnaldum kubadili mawazo yake na kutupilia mbali ofa ya Barcelona.

Kuwepo kwa kocha Mauricio Pochettino kambini mwa PSG pia inaaminika kuwa kishawishi kingine kikubwa. Wijnaldum aliwahi kusifia pakubwa mbinu za ukufunzi wa Pochettino hata kabla ya kujiunga na Liverpool.

Nyota huyo ni sehemu ya kikosi kitakachotegemewa na Uholanzi kwenye fainali zijazo za Euro na amechezea Liverpool mara 237 huku akiwasaidia kutia kapuni taji la Ligi Kuu ya Uingereza (EPL) na ufalme wa Klabu Bingwa Ulaya (UEFA).

Adhabu ya Onana aliyepigwa marufuku kwa miezi 12 yapunguzwa kwa miezi mitatu zaidi

Na MASHIRIKA

TAFSIRI NA: CHRIS ADUNGO

MARUFUKU ambayo kipa Andre Onana alikuwa amepigwa kwa hatia ya kutumia dawa za kusisimua misuli yamepunguzwa na Jopo la Kimataifa la Malalamishi ya Spoti (CAS) kutoka miezi 12 hadi miezi tisa.

Nyota huyo mwenye umri wa miaka 25 alikuwa ameadhibiwa na Shirikisho la Soka la bara Ulaya (Uefa) mnamo Februari baada ya vipimo vya afya alivyofanyiwa mnamo Oktoba 30, 2020 kubainisha kwamba sampuli za mkojo wake zilipatikana na chembechembe za dawa haramu aina ya furosemide.

Hata hivyo, Ajax walisisitiza kwamba Onana alimeza kimakosa dawa zilizokuwa za mkewe alipougua mwanzoni mwa mwezi huo wa Oktoba 2020.Onana aliwasilisha rufaa kwenye jopo la CAS akitaka maamuzi hayo ya Uefa kubatilishwa.

Kupitia taarifa aliyoituma kwa vyombo vya habari, Onana alisema aligundua kwamba alikuwa amemeza dawa zilizokuwa za mkewe kwa kudhani kwamba ni aspirin alizokuwa ameagizwa na daktari wake kutumia.

Kosa alilolifanya lilichangiwa na kushabihiana kwa boksi zilizokuwa na dawa hizo mbili – yake na ya mkewe.Hadi alipopigwa marufuku, Onana ambaye kwa sasa anamezewa na Arsenal, hakuwa amefungwa bao lolote kwenye mechi 20 za Ligi Kuu ya Uholanzi (Eredivisie) msimu wa 2020-21.

Maamuzi ya CAS yanamaanisha kwamba marufuku ya Onana sasa yatakamilika mnamo Novemba 4, 2021 na hivyo atakosa kuwa sehemu ya kampeni za Ajax mwanzoni wa msimu ujao. Hata hivyo atarejea kudakia Cameroon ambao watakuwa wenyeji wa fainali za Kombe la Afrika (AFCON) mnamo Januari 2022.

Atakosa pia mechi za kufuzu kwa fainali zijazo za Kombe la Dunia za 2022 nchini Qatar ambazo zitakutanisha Cameroon na Malawi na Ivory Coast mnamo Septemba kisha Msumbuji mnamo Oktoba 2021.Huku akizuiwa kucheza mechi zozote za kitaifa na kimataifa hadi Novemba 4, Onana ana kibali cha kurejelea mazoezi mnamo Septemba 4, miezi miwili kabla ya marufuku dhidi yake kukamilika.

 

Mkulima anavyochuma kwa mimea na ufugaji samaki

Na PETER CHANGTOEK

ENEO la Kyuso-Ngomeni, katika Kaunti ya Kitui, ni eneo linalokumbwa na kiangazi mara kwa mara. Hata hivyo, kiangazi kinacholikumba eneo lilo hilo, hakijamzuia Josiah Safari kuyaendeleza masuala ya kilimo.

Ni mkulima hodari ambaye hushughulika na ukuzaji wa mimea mbalimbali kama vile mipapai, mitikiti, pilipili mboga miongoni mwa mimea mingineyo.Aidha, Safari hushughulikia ufugaji wa samaki. Anakitumia kidimbwi alichokitengeneza ambacho si kirefu kwa kina, kuwafuga samaki.

Kwa jumla, ana shamba ekari kumi, lakini hulitumia shamba ekari tatu kuziendesha shughuli za kilimo.Anasema kuwa, amekuwa na ndoto ya kuendeleza kilimo-biashara, ambacho ni chenye manufaa, katika maisha yake, na kuwatia moyo wakulima wanaoishi katika eneo hilo, ambalo hukabiliwa mno na ukame.

Hapo awali, alikuwa akifanya biashara ya hoteli. Hata hivyo, ukosefu wa maji ulimshurutisha kuchimba kisima cha kina kifupi.“Nilishangaa kupata maji mengi yaliyo safi kuliko nilivyokuwa nikitarajia. Nikaamua kuweka paipu na kusambaza maji katika kituo cha biashara kilichoko karibu,” aeleza Safari, akiongeza kuwa, aliyasambaza maji hayo, pia, nyumbani kwake na kuyasambaza pia kwa majirani.

Alipoona kuwa alikuwa na maji mengi, akaamua kuyatumia katika shughuli za kilimo. “Maji yalikuwa mengi, na hivyo ndivyo nilivyojitosa katika shughuli za ukulima. Nikaanza kuikuza mitikiti na pilipili mboga, kwa kutumia mbinu ya unyunyiziaji maji,” afichua mkulima huyo, ambaye alijitosa katika zaraa miaka mitano iliyopita.

PICHA:
Safari, akionyesha samaki waliovuliwa kwa kidimbwi chake.

Anasema kuwa, mazao hayo hayakuwa yakipatikana kwa urahisi katika eneo hilo, na yalikuwa yakihitajika mno, na alikuwa akiwauzia wateja waliokuwa wakitoka katika miji iliyoko karibu, kama vile Mwingi.

“Mimi hutumia rununu yangu kuwasiliana na kuwasiliana na wafanyakazi wangu watatu shambani,” asema, akiongeza kuwa, kwa wakati fulani, huwaajiri wahudumu 30 shambani wakati ambapo nguvukazi inahitajika kwa wingi.

Yeye hufanya utafiti mitandaoni, ili kuwa na habari na ufahamu mwingi kwa masuala ya kilimo. Mbali na kufanya utafiti mitandaoni, mkulima huyo huyauza mazao yake kupitia kwa majukwaa yayo hayo.

Mkulima huyo anawashauri wale wanaotaka kujitosa katika shughuli za zaraa kufanya utafiti kuhusu soko la mazao kwanza, kabla hawajajitosa katika shughuli zenyewe.Anaongeza kuwa, iwapo mkulima anaelewa fika kuhusu soko la mazao yake yanayohitajika, watanufaika.

“Kwa upande wangu, nimekuwa nikiikuza mimea ya pilipili mboga kwa muda wa miaka minne, lakini nimeongezea mimea mingine kama vile mipapai,” asema mkulima huyo.Safari huikuza mipapai inayojulikana kwa jina Malkia. Aina hiyo ya mipapai hukua upesi sana. Aina hiyo ya mipapai huchukua muda wa miezi tisa hadi kumi na miwili kukua na kuanza kuwa na matunda.

Aidha, mkulima huyo, huwafuga samaki ambapo ana kidimbi kilicho na samaki wengi. Anasema kuwa amewauza kadha wa kadha na kutia kibindoni kiasi kikubwa cha fedha.Kwa sasa, Safari, ambaye huwafuga samaki aina ya tilapia, ana samaki 2,500 waliomo kidimbwini, na humwuza samaki mmoja kwa Sh100-Sh250, kwa kutegemea ukubwa.

PICHA:
Samaki aina ya tilapia waliovuliwa na Safari.

Hatari ya Sagana River Water Fall, Muruguru – Nyeri

Na SAMMY WAWERU

MAZINGIRA ya mshuko wa maji ya Mto Sagana eneo la Muruguru, Kaunti ya Nyeri yangali yanazua wasiwasi kuhusu usalama wa wakazi na wageni wanaozuru eneo hilo.

Mshuko huo wa maji, maarufu kama Sagana River Water Fall, si mgeni katika vyombo vya habari kutokana na visa vya watu kufa maji.Wengi wa wanaoathirika ni wageni wanaozuru eneo hilo kutalii, na katika harakati za kupiga picha ili kunasa mshuko wa maji, endapo hawawi makini hujipata kuteleza na kuanguka humo.

“Visa vya watu kufa maji Sagana River Water Fall ambavyo tumeshuhudia ni vingi. Wanaoangukia humo wakati wakipiga picha hawanusuriki kifo,” Bw Charles Nderitu, mkazi akaambia Taifa Leo Dijitali.Ni matukio yanayoshuhudiwa mara kwa mara, hasa kwa wasiofahamu eneo hilo, wanaolizuru kwa mara ya kwanza.

“Si ajabu kuona wavulana wa eneo hili wakipiga mbizi katika vidimbwi vya mshuko huo na watoke salama. Wamefahamu vidimbwi vyenyewe na sehemu ambayo si salama, ila kwa wageni ni hatari,” Charles akaelezea.Mshuko huo wa maji hutumika kuzalisha nguvu za umeme, kupitia Sagana Power Station.

Novemba 2019, mwanafunzi mmoja kutoka Chuo Kikuu cha Masuala ya Teknolojia cha Dedan Kimathi, Nyeri, alikufa maji wakati akiogelea katika kidimbwi cha mshuko huo, chenye kina cha urefu wa futi 70.Aidha, mshuko wa maji una urefu wa futi 100.

Mvua inaponyea, mawe ya mazingira huwa televu, suala ambalo ni hatari.Licha ya visa vya watu kuendelea kufa maji eneo hilo, hakuna hatua ambayo serikali imechukua kuimarisha usalama.

Picha/ Sammy Waweru.
Mshuko wa maji Mto Sagana eneo la Muruguru, Kaunti ya Nyeri.

“Tunaomba eneo la mshuko lizingirwe kwa ua. Eneo hili si salama,” akahimiza Shimba Njohe, mkazi.Isitoshe, eneo hilo linahitaji daraja bora kuunganisha Muruguru na Wakamata. Lililoko limeundwa kwa mbao, katika mto (Sagana) ambao hufurika na kuwa hatari.

 Picha/ Sammy Waweru.
Bw Shimba Njohe akielezea kuhusu hatari ya mshuko wa maji Mto Sagana eneo la Muruguru, Kaunti ya Nyeri.

Mukhisa Kituyi adaiwa kumdhulumu mwanamke kimapenzi

WACHIRA MWANGI Na SAMMY WAWERU

MAAFISA wa Polisi Kaunti ya Mombasa katika kituo cha Nyali, wameanzisha uchunguzi wa kesi ya dhuluma inayomkabili aliyekuwa Katibu Mkuu wa Shirika la Umoja wa Mataifa Kuhusu Biashara na Maendeleo (UNCTAD), Dkt Mukhisa Kituyi.

Hii ni baada ya mwanamke mmoja kuwasilisha malalamishi akidai kudhulumiwa na mwanasiasa huyo ambaye ametangaza nia yake kuwania urais 2022.Hatua hiyo imejiri baada ya Inspekta Jeneral Mkuu wa Polisi, IG Hillary Mutyambai kuagiza mkuu wa polisi Ukanda wa Pwani, Paul Ndambuki kuanzisha uchunguzi kuhusu tetesi zinazomzingira Dkt Kituyi.

Bw Ndambuki ameiambia Taifa Leo Digitali, kwamba polisi wamekusanya taarifa ya mlalamishi – Bi Diana Opemi Lutta na ya mashahidi wengine watatu, ili kupata mwelekeo kumfungulia kesi ya mashtaka katibu huyo wa zamani UNCTAD.

“Tayari tumeanzisha kesi ya uchunguzi katika kituo cha polisi cha Nyali, ili tuwasilishe kesi hiyo katika Afisi ya Mkurugenzi Mkuu wa Mashtaka ya Umma (ODPP), atushauri iwapo uhalifu ulitekelezwa au la.

“Mlalamishi na mashahidi watatu wameandikisha taarifa. Mshtakiwa amearifiwa, na tunatarajia kuandikisha taarifa naye. Ameahidi kuwasilisha taarifa yake,” Bw Ndambuki akasema kwa njia ya simu.

Inasemekana Dkt Kituyi alimdhulumu Bi Lutta katika hoteli moja Mombasa, mnamo Mei 22, 2021, baada ya mlalamishi kukataa ombi lake kushiriki ngono.Kulingana na taarifa iliyoandikishwa katika kituo cha polisi cha Nyali, Lutta alidai kudhulumiwa na mchumba wake (Dkt Kituyi) katika hoteli ya Tamarind Village.

“Mshtakiwa alimsukuma (Bi Lutta) kutoka kitandani, akaanguka kwenye sakafu na baadaye kumgonga, akauguza jeraha katika mguu wake wa kushoto,” inaeleza taarifa ya polisi, iliyotazamwa na Taifa Leo Digitali.Bw Ndambuki amesisitiza kuwa uchunguzi unaendelea na kwamba kesi hiyo haijaondolewa kama ilivyoripotiwa na baadhi ya mitandao ya kijamii.

“Hatuna habari kuhusu kuondolewa kwa kesi hiyo. Kesi huondolewa wahusika, mlalamishi na mshtakiwa wanapokubaliana. Sina habari kuhusu madai hayo. Tunaendeleza malalamishi yenyewe jinsi yalivyo,” afisa huyo akasisitiza.

TAHARIRI: Tumalize uhuni wa wanafunzi shuleni

Na MHARIRI

MIAKA michache iliyopita, serikaliilipotaka kuondoa adhabu ya viboko shuleni, tulionya kuwa hatua hiyo huenda ikawa na atharimbaya kwa mfumo wa nidhamu.

Wakati huo, wadau katika sekta ya elimu walionelea ilikuwa vyema kuwakanya watoto kwa nasaha, maneno mazuri na kuwabembeleza. Kwamba haki za watoto zinakataza hata mzazi kumwadhibu mwanawe kwa kiboko.

Haki hizo za watoto zilipigiwa debe baada ya kubainika kuwa kulikuwa na baadhi ya walimu waliowaadhibu watoto kwa kuwaumiza. Lengo la adhabu ni kutisha, kumfanya mkosaji ajute na asirudie kosa. Lengo si kumpiga kama nyoka au kumsababishia majeraha mwilini.

Kuna walimu ambao wamewahi hata kuwavunja mikono wanafunzi kutumia kiboko.Lakini makosa ya walimu wachache hayakuwa sababu ya kwenda kinyume na maandiko, kwamba mtoto aelekezwe kwa hekima lakini ikibidi, achapwe.

Kwa kuondoa kiboko na kuwapa watoto uhuru kupita kiasi, hali ya nidhamu ya Wakenya imekuwa duni. Tunakuwa na watu kwenye jamii walio na elimu ya hali ya juu lakini hawana hekima wala nidhamu.Matukio mengi yamedhihirisha jambo hili.

La punde zaidi ni kisa cha mwanafunzi wa shule ya upili ya Ainamoi Kaunti ya Kericho. Polisi wanamsaka kijana huyo, anayesemekana kumchapa Mwalimu mkuu kwa ubao uliokuwa na msumari.

Inadaiwa kuwa mwanafunzi huyo alimvamia Bw Geoffrey Rono akiwa ofisini mwake mwendo wa saa kumi na mbili za jioni. Alitoroka na kumwacha Mwalimu mkuu huyo akivuja damu kichwani. Sababu hasa ya tukio hilo ni kwamba eti Bw Rono alikuwa ametekeleza tamko la waziri wa Elimu Prof George Magoha kuwataka wanafunzi waliokuwa wanadaiwa karo, waende nyumbani.

Hili si tukio la kwanza la Mwalimu kushambuliwa na wanafunzi. Kuna walimu kadhaa ambao mwaka jana na mwanzoni mwa mwaka huu wameshambuliwa na wanafunzi.Matukio ya aina hii yalianza pale serikali na jamii walipomdunisha mwalimu.

Ingawa mwalimu anachukuliwa kibadala cha mzazi, jamii imemkosea heshima na kumnyima haki zote na heshima anazostahili.Ikiwa tunataka kurejesha nchi ilipokuwa miaka ya 80, ambapo mwalimu alikuwa mtu muhimu katika jamii, ni lazima tukabili kisa cha Kericho na vingine kama hivyo kwa ukali unaostahili.