CHARLES WASONGA: Tukatae mswada wa kulipia wabunge bima ya afya

Na CHARLES WASONGA

MWENENDO wa wabunge kujitakia makuu kila uchaguzi unapokaribia, jinsi inavyodhihirika katika mswada utakaojadiliwa bungeni wiki hii, unafaa kukataliwa kabisa.

Kulingana na mswada huo wa marekebisho ya Sheria ya Pensheni, uliodhaminiwa na Kamati ya Bunge kuhusu Utekelezaji wa Katiba (CIOC), wabunge wanamtaka mlipaushuru agharamie bima yao ya afya baada yao kuondoka bungeni.

Ikizingatiwa kuwa, kwa wastani, asilimia 75 ya wabunge hupoteza viti vyao katika chaguzi kuu; ni bayana kwamba wanasiasa wanataka kuwabebesha wananchi gharama kubwa ya matibabu yao, baada yao kubwagwa kwenye uchaguzi mkuu ujao.

Bila shaka ikiwa Bunge litapitisha mswada huo na Rais Uhuru Kenyatta autie saini ili kuwa sheria, serikali haitakuwa na budi ila kuwaongezea wananchi ushuru zaidi mwaka ujao wa fedha 2022/2023.

Hii ndio maana naomba wananchi kutumia majukwaa mbalimbali kupinga pendekezo hili, sababu ni wao wataumia zaidi likipitishwa.

Rais Kenyatta naye akatae kutia saini mswada kama huo endapo utapitishwa na wabunge – dalili zote zinaonyesha kuwa wataupitisha.

Kulingana na sheria inayoongoza bima ya afya, mtu yoyote hafai kunufaika na bima hiyo pasipo kutoa mchango wake wa kila mwezi.

Ni maafisa wakuu pekee; kama Rais, Naibu Rais, Waziri Mkuu, Jaji Mkuu na Maspika wa mabunge mawili ya kitaifa (Bunge na Seneti), ambao kisheria wanaweza kuendelea kunufaika na bima ya afya inayolipwa na pesa za umma baada yao kustaafu.

Maafisa hawa hupata manufaa hayo kuambatana na Sheria ya Kustaafu kwa Naibu Rais na Maafisa Wengine Wakuu, iliyopitishwa mnamo 2015.

Hivyo, ni kitendo cha ulafi na wizi wa pesa za umma kwa wabunge kutaka walipiwe bima ya afya watakaposhindwa kwenye uchaguzi mkuu ujao.

Ikiwa wabunge wanachama wa kamati ya CIOC, wakiongozwa na mwenyekiti Jeremiah Kioni, wanataka kuendelea kufurahia bima ya afya baada ya kuondoka kitini, itawabidi wailipie wao wenyewe.

Wasielekeze mzigo huo kwa Wakenya ambao tayari wanazongwa na matatizo mazito ya kupanda kwa gharama ya maisha kufuatia janga la Covid-19.

Nakumbuka kwamba mwaka jana, Rais Kenyatta aliwafaa Wakenya zaidi alipokataa kutia saini mswada wa marekebisho ya sheria ya pensheni za wabunge.

Mswada huo ulikuwa umependekeza kwamba, wabunge waliostaafu kuanzia 1984 wawe wakipokea malipo ya Sh100,000 kila mwezi.

Pendekezo hilo pia lilikataliwa na Tume ya Mishahara na Marupurupu (SRC) ambayo ilisema kwamba haikushauriwa kama inavyoagiza kipengele cha 260 cha Katiba ya sasa.

Kwa mara nyingine, naomba Rais Kenyatta awe mkakamavu kukataa mswada huu wa bima ya afya, kwani hatua yake itakuwa kwa manufaa ya Wakenya.

Corona yanusuru Sh290 milioni bungeni

Na JOHN MUTUA

KANUNI kali za kupambana na ueneaji virusi vya corona kimataifa, ziliwezesha Kenya kuokoa zaidi ya Sh289.3 milioni kwa miezi mitatu ambazo kwa kawaida zingetumiwa na wabunge hasa kusafiri nje ya nchi.

Kiasi hicho cha pesa ambacho kilifichuliwa kwenye ripoti ya Mkaguzi wa Bajeti za Taifa (CoB), ni sawa na kuhifadhi takriban Sh3.2 milioni kila siku.

“Baadhi ya matumizi ya bajeti yalipungua, na hili lilitokana na athari za kanuni za kupambana na Covid-19 ambazo zilipitishwa na serikali kuzuia ueneaji wa ugonjwa huo,” Mkaguzi wa Bajeti, Bi Margaret Nyakang’o akasema kwenye ripoti hiyo.

“Matumizi hayo yalijumuisha ya usafiri, mafunzo na kuwahudumia wageni bungeni ambayo huwa ni kiasi kikubwa katika matumizi ya fedha ya idara za serikali,” akaeleza.

Kwa mujibu wa ripoti hiyo inayohusu matumizi ya fedha kati ya Julai na Septemba mwaka huu, wabunge walitumia Sh966.3 milioni kwa usafiri, kupokea mafunzo na marupurupu ya kikazi. Kiwango hicho kilipungua ikilinganishwa na mwaka uliopita, ambapo Sh1.255 bilioni zilitumiwa kwa kipindi sawa na hicho.

Katika kipindi hicho mwaka huu, wabunge walitumia Sh16.88 milioni kwa usafiri nje ya nchi, kiasi ambacho kilipungua mno kutoka Sh349.3 milioni ilivyokuwa mwaka uliopita.

Inaaminika hali hii ilisababishwa na jinsi mataifa mengi ulimwenguni yaliweka vikwazo vya usafiri ndani na nje ya nchi kwa muda mrefu tangu maambukizi ya virusi vya corona yalipotangazwa kuwa janga kimataifa.

Kiasi cha fedha kilichotumiwa kwa mafunzo ni Sh4.14 milioni, ambacho kilipungua kwa asilimia 82 ikilinganishwa na ilivyokuwa mwaka uliotangulia.

Wabunge hupokea Sh5,000 za marupurupu kuhudhuria vikao vya kamati za bunge, ambapo wenyekiti hupokea Sh8,000. Vile vile, wao hulipwa marupurupu ya Sh18,000 kwa siku wanapohudhuria mikutano katika miji mikubwa kama vile Mombasa na Kisumu, na Sh10,500 katika miji midogo.

Hata hivyo, takwimu za CoB zinaonyesha kuwa, marupurupu ya wabunge kusafiri ndani ya nchi pamoja na ya kufanya kazi usiku yaliongezeka. Spika wa Bunge la Taifa, Bw Justin Muturi, alisitisha vikao vya kamati isipokuwa vinavyohusu masuala ya bajeti na afya.

Bw Muturi pia aliagiza kupunguzwa kwa idadi ya wabunge wanaohudhuria vikao bungeni hadi 50, akaagiza kwamba warsha zote ziwe zikifanywa katika majengo ya bunge Nairobi.

Kwa miaka mingi, wabunge wamekuwa wakikashifiwa na baadhi ya wananchi na mashirika ya kijamii kwa kutumia fedha nyingi kwa masuala ambayo hayana umuhimu kwa umma.

Miongoni mwao ni safari za nchi za kigeni ambazo huonekana hazileti faida kwa mwananchi wa kawaida. Wabunge pia hukosolewa kwa kupokea marupurupu kuhudhuria vikao, ilhali hilo ni mojawapo ya majukumu yao ambayo wanalipiwa mishahara minono.

Bunge kuzindua kanuni zake katika Kiswahili leo

Na CHARLES WASONGA

BUNGE la Kitaifa linatarajiwa kupiga hatua muhimu katika matumizi ya lugha ya Kiswahili kuendeshea shughuli zake kwa kuzindua kanuni za bunge zilizotafsiriwa kwa lugha hiyo, leo.

Hafla ya uzinduzi imepangiwa kuongozwa na Rais Uhuru Kenyatta baada ya Hotuba yake kuhusu Hali ya Taifa mbele ya kikao cha pamoja cha Bunge la Taifa na Seneti.

Itakuwa mara ya kwanza kwa wabunge kuanza kutumia kanuni ziliandikwa kwa Kiswahili japo baadhi yao wamekuwa wakichangia mijadala kwa lugha hii kwani ni mojawapo ya lugha rasmi bungeni, kulingana na kipengele cha 120 cha Katiba ya Kenya.

Karani wa Bunge la Kitaifa Michael Sialai alisema uzinduzi huo ni kilele cha shughuli ya utafisiri, na usanifishahi wa kanuni hizo, iliyoendeshwa na jopo kazi maalum kwa muda wa mwaka mmoja na nusu.

Jopokazi hilo lilisaidiana na maprofesa wa Kiswahili kutoka vyuo vikuu vya Kenya na wataalamu wa lugha hii kutoka Kenya na Baraza la Kiswahili Tanzania (BAKITA).

“Ama kwa hakika Alhamisi ni siku muhimu zaidi katika historia ya bunge la kitaifa kwani kwa mara ya kwanza wabunge wataanza kutumia nakala za Kanuni za Kudumu zilizoandikwa kwa lugha ya Kiswahili. Hii imetuweka katika kiwango kimoja na bunge la taifa jirani la Tanzania ambalo kanuni zake na machapisho mengine yanapatikana kwa lugha ya Kiswahili,” alinukuliwa akisema.

Mchakato wa kutafsiri kanuni za Seneta kwa Kiswahili pia umeanza na unatarajiwa kukamilika mapema mwaka ujao.Afisa wa bunge ambaye ni mwanachama wa jopokazi lililooendesha kazi ya hiyo ya utafsiri jana aliambia Taifa Leo kwamba mradi huo ni sehemu mpango mpana wa asasi ya bunge kuandaa sajili rasmi ya bunge; lugha ya mahsusi itakuwa ikitumika na wabunge kuandaa hoja na miswada na kushiriki mijadala.

“Hatimaye wabunge wataweza kutunga hoja, miswada, maswali na hata ripoti zao kwa lugha ya Kiswahili inayozingatia sajili ya bunge. Ni sajili hiyo ilizingatiwa katika utafsiri wa Kanuni za Kudumu ambayo nakala zake zitazinduliwa na Rais Alhamisi. Hii ni hatua kubwa katika maendeleo ya Kiswahili nchini,” akasema afisa huyo ambaye aliomba tusimtaje jina.

Kama hatua ya kuendeleza matumizi ya Kiswahili bungeni, Spika wa Bunge la Kitaifa Justin Muturi amependekeza kuwa kikao cha Alhamisi alasiri kiwe kikiendeshwa mhasusi kwa lugha ya Kiswahili, pendekezo ambalo litaanza kutekeleza “hivi karibuni.”

Isitoshe, asasi ya bunge inapanga kuanzisha idara mahsusi ya Kiswahili itakayoshirikisha masuala yote ya matumizi ya lugha hii kuendeshea shughuli za mabunge yote mawili.Miongoni mwa wabunge ambao huchangia hoja na mijadala kwa lugha ya Kiswahili ni Mbunge wa Nyali Mohammed Ali, Mishi Mboko (Likoni), Badi Twalib Jomvu, Andrew Mwadime (Mwatate).

Katika Seneti wale ambao hutumia Kiswahili katika mijadala ukumbini ni maseneta Isaac Mwaura (seneta maalum), Stewart Madzayo (Kilifi), Mohamed Faki (Mombasa) na Issa Juma Boy (Kwale).

Isitoshe, Bw Mwaura, ambaye pia ni mmoja wa wasaidizi wa Spika wa Seneti Kenneth Lusaka amepiga hatua, kimakusudi, kwa kuendesha vikao vya kwa lugha ya Kiswahili nyakati za zamu yake ya kuhudumu kama Spika wa Muda.

Katika mahojiano na Taifa Leo juzi Mwaura alisema kuwa Wakenya wamechangamkia hatua yake ya kuongoza vikao vya seneti kwa lugha ya Kiswahi.

“Hata Spika wa Bunge la Kitaifa Justin Muturi alinieleza kuwa alipendezwa sana na hatua yangu ya kuongoza vikao vya juzi vya vya kujadiliwa na kupitishwa kwa Mswada wa Ugavi wa Fedha Baina ya Kaunti (CARA) ya 2020. Hii ni kwa sababu katika historia ya taifa hili hakuna Spika ambaye amewahi kuongoza vikao vya bunge kwa lugha ya Kiswahili licha ya kwamba Kiswahili ni mojawapo ya lugha rasmi bungeni,” akaongeza.

Pigo kwa Bunge huku mahakama ikizima sheria 23

Na JOSEPH WANGUI

MAHAKAMA Kuu imebatilisha Sheria 23 zilizopitishwa na Bunge la Taifa bila mchango wa seneti, ikisema zimekiuka Katiba.

Majaji watatu wa Mahakama Kuu waliamua kuwa, mchango wa seneti katika kupitishwa kwa sheria hizo hauwezi kupuuzwa na kwamba, bunge ilikiuka katiba kutoishirikisha.

Majaji hao Jairus Ngaah, Anthony Ndung’u na Teresiah Matheka walibatilisha sheria hizo kwa kuwa seneti haikutoa msimamo wake.

Walisema kwamba sheria yoyote inayohusu serikali za kaunti na ugatuzi haziwezi kupitishwa bila mchango wa seneti.

Katika uamuzi wao, majaji hao walisema spika mmoja wa mabunge yote mawili hawezi kufanya uamuzi unaohusu serikali za kaunti peke yake bila kushauriana na mwenzake.

“Ni lazima na hitaji la kikatiba kwamba, mswada wowote unaochapishwa na moja ya mabunge hayo uwasilishwe kwa lingine liamue uwe ni mswada spesheli au wa kawaida. Uamuzi huo unategemea kukiwa na utata kuhusu iwapo kaunti zitahusika,” majaji walisema.

Hata hivyo, majaji hao waliamua sheria hizo ziendelee kutumika kwa miezi tisa ili kutoa muda kwa mabunge hayo mawili kurekebisha mambo.

Walisema kwamba, ndani ya muda huo, Bunge la Kitaifa linafaa kutekeleza hitaji la kikatiba na kuwasilisha sheria hizo kwa seneti.

Likikosa kufanya hivyo, sheria hizo zitakuwa zimefutwa baada ya miezi tisa. Sehemu ya tatu ya kifungu nambari 110 cha katiba inasema kwamba, maspika wa mabunge yote mawili wanafaa kushirikiana kutatua mzozo ukizuka kuhusu iwapo mswada unagusia masuala ya kaunti uwe mswada spesheli au wa kawaida.

Sehemu ya nne ya kifungu hicho inasema kwamba, mswada wowote unaohusu serikali za kaunti ukipitishwa na bunge moja, spika wa bunge hilo anapaswa kuuwasilisha kwa spika wa bunge lingine.

Seneti iliwasilisha kesi hiyo mwaka jana baada ya bunge la taifa kupitisha sheria hizo 24 ikilalamika kuwa haikuhusishwa.

Maseneta walilalama kuwa, wabunge walikuwa wakiwapuuza katika utungaji wa sheria, jambo ambalo ni kinyume cha katiba. Moja ya sheria zinazoathiriwa na uamuzi huo ni ile ya Afya ya Taifa ambayo ilifanyia mabadiliko masuala ya afya.

Ingawa afya ni jukumu lililogatuliwa, bunge la taifa lilipitisha sheria hiyo bila kuhusisha seneti.

Sheria hiyo ilipatia Mamlaka ya kusambaza dawa na vifaa vya matibabu (KEMSA) kibali cha kuuzia serikali za kaunti dawa na vifaa vya matibabu.

Kufuatia sheria hiyo, serikali za kaunti hazifai kununua dawa na vifaa kutoka kwa shirika na kampuni nyingine.

Sheria nyingine muhimu iliyoathiriwa na uamuzi huo ni iliyozua utata ya uhalifu wa kutumia mtandao na kompyuta ambayo ililenga wanablogu na wanaotumia intaneti.

Kulingana na sheria hiyo, mtu anaweza kufungwa jela miaka kumi au kutozwa faini ya Sh20 milioni au adhabu zote mbili kwa kunyanyasa mwingine kwa kuchapisha habari kumhusu zinazoudhi kwenye mtandao.

Sheria hiyo inatoa adhabu sawa kwa wanaoandika habari zinazoweza kufanya mtu kuingiwa na hofu ya kuzuka kwa ghasia, uharibifu au kupotea kwa mali yake.

BBI: Bunge laahirisha vikao vya Jumatano

Na CHARLES WASONGA

VIKAO vya bunge vya Jumatano, Novemba 27, 2019, vimeahirishwa kutoa nafasi kwa wabunge kuhuhuria hafla ya kuzinduliwa rasmi kwa ripoti ya Jopo la Maridhiano (BBI) katika ukumbi wa Bomas of Kenya, Nairobi.

Hii ni baada ya Rais Uhuru Kenyatta mnamo Jumanne kutoa mwaliko kwa wabunge wote kuhudhuria hafla hiyo ambapo ripoti hiyo itatolewa kwa umma.

“Waheshimiwa Wabunge, kwa misingi ya uteuzi wa jopokazi la maridhiano kupitia ilani kwenye Gazeti Rasmi la Serikali nambari 5154 toleo la Mei 24, 2018, Mheshimiwa Rais ametangaza kuwa kutakuwa na uzinduzi wa Ripoti ya Jokokazi hilo Jumatano, Novemba 27, 2019, katika ukumbi wa Bomas of Kenya, Nairobi kuanzia saa nne asubuhi. Na amewaalika nyote,” Spika Justin Muturi akasema kwenye taarifa aliyosoma katika kikao cha Jumanne alasiri.

Uzinduzi wa ripoti hiyo unajiri saa chache baada ya mwenyekiti wa BBI Yusuf Haji kumkabidhi Rais Kenyatta mnamo Jumanne katika Ikulu ya Nairobi.

Shughuli hiyo ilihudhuriwa na aliyekuwa Waziri Mkuu Raila Odinga na Naibu Rais William Ruto.

Kundi hilo la BBI liliandaa vikao vya kukusanya maoni na mapendekezo kutoka wananchi katika kaunti zote 47.

RIBA: Wabunge wengi wasusia kikao cha asubuhi

Na CHARLES WASONGA

BUNGE Jumatano limeahirisha kikao cha asubuhi mapema baada ya wabunge wengi kukosa kufika ukumbini katika kile wametaja ni kuonyesha ghadhabu yao kutokana na kile walichodai ni mazoea ya Rais Uhuru Kenyatta kuhujumu uhuru wa asasi hiyo.

Spika wa muda Christopher Omulele alisitisha vikao vya mwendo wa tano baada kujulishwa kwamba kulikuwa na wabunge 15 kwenye ukumbi wa mijadala badala ya angalau 50, kulingana na kanuni za bunge.

Ilisemekana kuwa wabunge wamechelea mijadala bunngeni kwa kukasirishwa na hatua ya Rais kurejesha Mswada wa Fedha 2019 kwao akipendekeza kuondolewa kwa kipengee cha kudhibiti viwango vya riba vinavyotozwa na benki kwa mikopo.

Lakini mnamo Jumanne wabunge hao walishindwa kubatilisha pendekezo hilo la Rais kwani kulikuwa na wabunge 161 pekee suala hilo lililopokuwa likishughulikiwa.

Kwa mujibu wa Katiba pingamizi ya Rais kuhusu mswada uliopitishwa bungeni inaweza tu kubatilishwa na thuluthi mbili ya wabunge wote 349, yaani angalau wabunge 233.

Pendekezo la Rais lapita

Kwa hivyo, ukosefu wa idadi tosha ya wabunge siku hiyo ulimaanisha kuwa pendekezo la Rais lilipita na benki sasa ziko huru kutoza riba zinazotaka kwa mikopo zitakazotoa kwa wateja wao baada ya Rais kutia saini mswada huo.

Jana, kiranja wa wengi Benjamin Washiali aliungama kuwa wabunge walikwepa kikao cha asubuhi kwa kukasirishwa na hatua ya rais kuingilia wajibu wao wa utungaji wa sheria.

“Inaonekana kuwa wabunge wamesinywa na hizo memoranda za kila mara kutoka Ikulu kubatilisha vipengee muhimu katika miswada wanayopitisha. Wanataka uhuru wa kuendesha wajibu wao wa kutunga sheria bila kudhibitiwa wala kuingiliwa na mtu au asasi yoyote,” Bw Washiali, ambaye ni mbunge wa Mumias Mashariki, amewaambia wanahabari katika majengo ya bunge.

Mnamo Jumanne, wabunge waliondoka bungeni kwa hasira baada ya Spika Justin Muturi kutangaza kuwa sheria inayoziruhusu benki kutoza viwango vya riba zinavyotaka imepita, hii ikiwa ni baada ya kukosekana kwa idadi tosha ya wabunge kubatilisha pendekezo la Rais kwa mswada wa Fedha 2019.

Katika memoranda aliyoiwasilisha bungeni, Rais Kenyatta alisema aliamua kuondoa sheria ya udhibiti wa riba kwani chini ya sheria hiyo benki nyingi zilikataa kutoa mikopo kwa wafanyabiashara wadogo.

Kwa upande mwingine, serikali ilikuwa ikikopa kwingi kutoka kwa benki za humu nchini na hivyo kuinyima sekta ya biashara ndogondogo (SMEs) nafasi ya kupanuka.

Wabunge vijana wanavyozembea mijadala muhimu bungeni

Na NYAMBEGA GISESA

WABUNGE vijana wameorodhoshwa miongoni mwa wasiochangia mijadala kwenye vikao vya bunge kwa miaka miwili iliyopita.

Mmoja wao ni mbunge mwenye umri mdogo zaidi, Bw John Paul Mwirigi wa Igembe Kusini.

Ripoti ambayo ilitolewa hivi majuzi kuhusu wabunge ambao hawachangii katika mijadala na hoja mbalimbali bungeni ilimuorodhesha kama mmoja wa wale ambao mchango wao katika mijadala ni duni mno.

Kwa mujibu wa ripoti ya shirika la Mzalendo Trust, amezungumza mara tano bungeni tangu Septemba 2017 hadi Desemba 2018.

Wabunge wengine ambao wako katika orodha ya wabunge kumi wazembe katika mijadala bungeni ni Alex Kosgey (Emgwen), Lilian Tomitom (Mbunge wa kaunti ya Pokot Magharibi) , Alfah Miruka (Bomachoge Chache), Sylvanus Maritim (Ainamoi), Anwar Loitiptip (Seneta wa Lamu), Kithua Nzambia (Kilome), Prengei Victor (seneta mteule mwakilishi wa vijana), Benjamin Mwangi (Embakasi ya kati) Jenerali wa Lang’ata’s Nixon Korir na mbunge wa Chepalungu Gideon Kimutai. Iwapo wabunge hao wamezungumza bungeni si zaidi ya mara kumi na tano.

Katika orodha ya wabunge ambao wamejitolea vilivyo kuchangia hoja mbalimbali bungeni, maseneta watatu walisifiwa kwa kutekeleza majukumu yao ipasavyo.

Kwa mujibu wa ripoti hiyo, seneta wa Nairobi Johnstone Sakaja aliorodhesha kuwa katika mstari wa mbele akifuatwa na mwenzake wa Nandi Samson Cherargei huku seneta wa Kericho Aaron Cheruiyot akifunga orodha ya wabunge watatu bora.

Katika bunge la kitaifa, mbunge wa Kiharu Ndindi Nyoro alitunukiwa nafasi ya kwanza kutokana na ukakamavu wake wa kuchangia kwa ufasaha hoja mbalimbali bungeni humo.

Katika nafasi ya pili ni Didmus Barasa (Kimilili), Kuria Kimani (Molo), Naisula Lesuuda (Samburu Magharibi), Silvanus Osoro( Mugirango Kusini) pamoja na Mwakilishi wa Wanawake kaunti ya Laikipia, Bi Catherine Waruguru alifunga orodha ya kumi bora.

Wabunge wajitengea Sh7b bila kujali wananchi

Na BERNARDINE MUTANU

WAKENYA watazidi kuumia kutokana na ari ya wabunge kujitwalia pesa zaidi bila kujali maslahi ya wananchi.

Sasa wabunge watatumia Sh7.29 bilioni kutekeleza operesheni katika afisi zao maeneo bunge, na kuwalipa wasaidizi wao kuanzia Julai.

Tume ya Huduma za Bunge (PSC) inatafuta kuidhinishwa na wabunge nyongeza ya bajeti ya afisi zao kwa Sh440 milioni kutoka kwa Sh6.8 bilioni wanazopewa sasa.

Wabunge wote 349, maseneta 67 wakiwemo wabunge maalum huajiri wafanyikazi kama vile madereva, makarani, tarishi na wasaidizi wa kibinafsi afisini mwao. Wote hao hulipwa na umma.

Bunge imetengewa Sh6.1 bilioni kwa operesheni katika afisi zao, nayo seneti itatumia Sh1.17 bilioni katika afisi zao za kaunti.

Kulingana na ratiba ya mishahara ya PSC kwa wafanyikazi wa wabunge, wasaidizi wao wa kibinafsi ndio hulipwa zaidi, ambapo kila mwezi hulipwa Sh65, 000. Wale wanaohudumu afisini hulipwa Sh20, 000 kila mwezi.

Wabunge wana uhuru wa kuajiri na kufuta wafanyikazi kama wanavyotaka. Katika mwaka huu wa kifedha, PSC iliwasilisha bajeti ya Sh42.55 bilioni kufadhili wabunge na wafanyikazi wao ila Hazina ya Fedha ilipunguza kiwango hicho hadi Sh38.6 bilioni.

PSC huweka pesa kwa akaunti za operesheni katika afisi za wabunge na maseneta kila baada ya miezi mitatu.

Sasa PSC inatafuta Sh43.6 bilioni kufadhili operesheni katika afisi za viongozi.

Ahadi za Rais bungeni bado hewa

Na LEONARD ONYANGO

TANGU alipochukua hatamu za uongozi mnamo 2013, Rais Uhuru Kenyatta amekuwa akiahidi Wakenya mengi kupitia hotuba zake za kila mwaka Bungeni.

Alhamisi, Rais Kenyatta atahutubia Bunge kwenye hafla ambayo hutumia kuelezea mipango yake inayolenga kuboresha uchumi, usalama, maslahi ya jamii na kukabiliana na ufisadi.Licha ya kuwa amepiga hatua katika kutekeleza baadhi ya ahadi, bado kuna nyingi ambazo zimebaki hewa.

2014: Rais aliahidi kuweka kamera za CCTV katika miji yote mikuu kote nchini ili kukabiliana na uhalifu.

Lakini takwimu za polisi kuhusu uhalifu zinaonyesha kuwa visa vya uhalifu vinaongezeka kila mwaka katika miji.

Kwa mfano, takwimu za polisi kuhusu hali ya usalama zinaonyesha kuwa visa vya uhalifu viliongezeka kutoka 77,992 mnamo 2015 hadi 76,986 mwaka wa 2017.

Rais Kenyatta pia aliahidi kuwa mawaziri wake wangepunguziwa mshahara kwa asilimia 10 huku yeye pamoja na naibu wake William Ruto wakipunguziwa kwa asilimia 20.

Ahadi hiyo haikutimizwa na badala yake ripoti ya Mkaguzi wa Hesabu za Serikali, Edward Ouko iliyotolewa Juni 2016, ilionyesha yeye na naibu wake walilipwa mishahara na marupurupu mara nne ya kiwango kilichowekwa na Tume ya Kutathmini Mishahara ya Watumishi wa Umma (SRC).

Kulingana na ripoti hiyo, Rais Kenyatta na Dkt Ruto walifaa kulipwa jumla ya Sh36 milioni mnamo 2016, lakini badala yake walilipwa Sh148 milioni.

2015: Rais Kenyatta aliomba Wakenya msamaha kwa dhuluma za kihistoria zilizotekelezwa na serikali zilizotangulia.

Alisema kuwa angetenga Sh10 bilioni ambazo zingetumika kuwalipa fidia waathiriwa wa dhuluma za kihistoria. Wakati huo huo, aliwasihi wabunge kuhakikisha kuwa ripoti ya Tume ya Ukweli, Haki na Maridhiano (TJRC), imetelekezwa.

Miaka mitano baadaye, ripoti ya TJRC ingali haijatekelezwa.

2016: Rais Kenyatta aliahidi kuwa kila mwanafunzi wa Darasa la Kwanza angepewa kipakatalishi. Hata hivyo, si wanafunzi wote waliopokea vifaa hivyo na sasa mpango huo umeacha kutekelezwa.

2017: Rais aliahidi kuwakamata walanguzi wa dawa za kulevya Pwani.

“Ninahakikishia familia za vijana ambao maisha yao yameharibika kutokana na matumizi ya mihadarati kuwa tutawakamata walanguzi. Watalipia uovu ambao wametendea watoto wetu,” akasema Rais Kenyatta.

Kufikia sasa wakazi wa Pwani wangali wanangojea serikali kutimiza ahadi hiyo. Takwimu za Mamlaka ya Kudhibiti Matumizi ya Dawa za Kulevya (Nacada) zinaonyesha idadi ya vijana wanaotumia mihadarati imeongezeka.

2018: Rais alisema Wakenya wangependa kuona gharama ya maisha ikipungua: “Hatuwezi kuendelea kuwa na taifa lenye wakulima maskini wasioweza kulipa hata gharama ya matibabu au kulisha familia zao.”

Licha ya hakikisho hilo, wakulima wanaendelea kuhangaika. Gharama ya maisha nayo imepanda.

Shughuli nyingi zinazoisubiri Bunge kuanzia Februari 12

Na CHARLES WASONGA

BUNGE la Kitaifa linarejelea vikao vyake mnamo Februari 12, 2019 baada ya likizo ndefu ya Krismasi na Mwaka Mpya huku likikabiliwa na shughuli nyingi ikiwemo kupiga msasa atakayechukua mahala pa Mkuu wa Polisi Joseph Boinnet anayestaafu.

Kipindi cha kuhudumu cha Bw Boinnet kinakamilika mnamo Machi mwaka huu na kumekuwa na mjadala kuhusu ni nani atapewa wadhifa huo wenye ushawishi mkubwa katika sekta ya usalama.

Boinnet aliteuliwa mnamo Desemba 2014 kuchukua mahala pa Bw David Kimaiyo aliondolewa baada ya kuonekana kulemewa na majukumu.

Kiongozi wa wengi Aden Duale pia alisema bunge litashughulikia tena mswada kuhusu uwepo wa usawa wa jinsia katika asasa za uongozi, baada ya shughuli hiyo kuahirishwa mwishoni mwaka jana kutokana na uhaba wa idadi tosha ya wabunge.

Mswada huo unalenga kuhakikisha kuwa angalau thuluthi moja ya wabunge na maseneta ni wa jinsia tofauti. Mswada huo unahitaji kuungwa mkono na angalau wabunge 233 katika awamu ya pili lakini mnamo Desemba 6, 2018 siku ambayo ingepigiwa kura ni wabunge 216 walikuwa ukumbini hali ilimpelekea Bw Duale kuomba shughuli hiyo iahirishwe.

Kuhusu uteuzi wa Inspekta Jenerali mpya, Bw Duale alisema Alhamisi kwamba baada ya kupokea jina mtu aliyependekezwa na Rais pamoja na Tume ya Kitaifa ya Polisi (NPSC), kamati husika itampiga msasa kabla ya kumwidhinisha au kumkataa.

“Bunge litakaporelea mnamo Jumanne Fabruari 12, ajenda ya kwanza itakuwa ni mjadala wa kuhusu mswada wa usawa wa jinsia,” akasema Bw Duale huku akielezea matumaini kuwa wabunge watapitisha mswada huo wakati huu.

“Baada ya kujua siku ambayo mswada huo utapigiwa kura, wabunge wa mirengo ya Jubilee na NASA watakutana na kushawishi wanachama wao kuhudhuria bunge kwa wingi. Wakati huu tuna imani kuwa zaidi ya wabunge 233 watafika bungeni kuupigia kura mswada huo,” mbunge huyo wa Garissa Mjini akawaambia wanahabari katika majengo ya bunge.

Baada ya mswada huo kupitishwa katika awamu ya pili, Spika wa Bunge la Kitaifa Justin Muturi ataiwasilisha kwa awamu ya tatu, maarufu kama Kamati ya Bunge lote ili upigwe msasa zaidi kabla ya kupitishwa katika kikao kitakachotengwa.

Wakati huu, Bunge la Kitaifa lina wabunge wanawake 76. Na kati ya hao, 23 wamechaguliwa kutoka maeneo bunge, 47 wanawakisha kaunti na sita ni wabunge maalum.

Katika bunge la Seneti kuna wanawake 21 ambapo 19 kati yao wameteuliwa na vyama huku watatu ni wale wamechaguliwa. Waliochaguliwa ni Bi Fatuma Dullo (Isiolo), Profesa Margaret Kamar (Uasin Gishu) na Susan Kihika (Nakuru).

Wakati huo huo, Bw Duale alisema bunge pia litashughulikia utayarishaji wa bajeti ya mwaka wa kifedha wa 2019/2010.

Wandani wa Ruto waapa kupinga hoja za Serikali

IBRAHIM ORUKO na SAMWEL OWINO

WABUNGE wanaoegemea upande wa Naibu Rais William Ruto wanapanga kupinga hoja na miswada ya Serikali itakayowasilishwa bungeni kulalamikia ‘kudunishwa’ kwake na waandani wa karibu wa Rais Uhuru Kenyatta.

Wabunge hao pia wameapa kusambaratisha mipango yote inayowiana na muafaka wa kisiasa kati ya Rais Kenyatta na kiongozi wa ODM, Raila Odinga.

Bunge linarejelea vikao vyake Februari 12 baada ya likizo ya Krismasi iliyodumu kwa miezi miwili, huku shughuli nyingi zikiwa zinawasubiri.

Miongoni mwa masuala yatakayojadiliwa ni Bajeti ya Ziada na miswada kadhaa muhimu ya serikali, ambayo inawiana na utekelezaji wa Ajenda Nne Kuu za Maendeleo, za Rais Kenyatta.

Miongoni mwa miswada inayosubiriwa kujadiliwa na kupitishwa ni ule wa Kawi, Uchimbaji Mafuta, Barabara, Unyunyiziaji Maji kati ya mingine. Mingi ya miswada hiyo iko katika Bunge la Seneti, na ndiyo iliyojadiliwa kwenye mkutano kati ya Rais Kenyatta na uongozi wa mabunge hayo mawili.

Wabunge hao wametishia kutopitisha Bajeti ya Ziada, kama ‘onyo’ kwa Rais Kenyatta kupunguza taharuki ya kisiasa iliyo katika chama cha Jubilee (JP).

Taharuki katika chama hicho imekuwa ikiongezeka tangu aliyekuwa naibu mwenyekiti wake, Bw David Murathe kusema chama hakitamuunga Dkt Ruto moja kwa moja kuwania urais ifikapo 2022.

Ghadhabu za kundi hilo zilizidi wiki iliyopita baada ya Rais Kenyatta kutangaza Waziri wa Usalama wa Ndani Fred Matiang’i kuwa Msimamizi Mkuu wa Miradi yote ya serikali. Wanamlaumu Rais Kenyatta kwa kumsaliti Dkt Ruto.

#MheshimiwaFisi: Uroho wa wabunge na maseneta kukaidi kauli #PunguzaMzigo

PETER MBURU Na CHARLES WASONGA

WABUNGE na maseneta wameungana kuunga mkono mswada unaopendekeza nyongeza ya marupurupu ya mamilioni na manufaa mengi licha ya wao kuwa wakitofautiana kila mara kuhusu miswada au hoja zenye manufaa kwa mwananchi wa kawaida.

Wamepuuzilia wito wa Rais Uhuru Kenyatta kwamba wakome kujiongezea mishahara na marupurupu, na badala yake wameafikiana kwa kauli moja kwamba mswada huo uharakishwe na kupitishwa mnamo Novemba 27, 2018.

Hii sasa inamaanisha wananchi watalazimika kukaza mshipi na kujinyima zaidi ili kushibisha ulafi wa wabunge na maseneta.

Mswada huo ulianza kujadiliwa bungeni jana huku wabunge wakisisitiza manufaa wanayopendekeza yanafaa kwani tayari mawaziri, makatibu wa wizara na majaji wanayapata.

Uroho wao mkubwa ulionekana wakati suala la kujenga mwafaka kuhusu Mswada wa Usawa wa Jinsia, ulioanza kujadiliwa bunge Jumanne, lilipowekwa kando na badala yake mjadala kuhusu masilahi ya wabunge ukatawala kikao hicho.

Hatua ya wabunge kuungana kwa ajili ya masilahi yao inajiri miezi miwili baada ya kugawanyika pakubwa kuhusu Mswada wa Fedha uliopendekeza nyongeza ya aina mbalimbali ya ushuru. Hatua hiyo ilisababisha kupanda kwa gharama ya maisha, hasa kwa mwananchi wenye mapato ya chini.

 

Waunganisha na ufisi

Ulafi huo umeunganisha Bunge la Kitaifa na Seneti licha ya kuwa tangu mwaka 2017 wamekuwa wakitofautiana kuhusu miswada yenye manufaa kwa umma.

Kwa mfano, mwezi Oktoba Spika Justin Muturi alimwandikia mwenzake Kenneth Lusaka barua akisema Seneti inaingilia wajibu wa Bunge la Kitaifa kwa kushughulikia mswada wa Mipaka na ule anaopendekeza kuanzishwa kwa Hazina ya Ustawi wa Wadi.

Jumanne wiki hii, wabunge wa Bunge la Taifa na Seneti wakiongozwa na maspika Muturi na Lusaka walifanya kikao ambapo waliafikiana kuharakisha kupitishwa kwa mswada ambao unapanga kuwaongezea mapato.

Mswada huo kuhusu huduma za bunge, unapendekeza kuwa wabunge wapewe nyumba bure, la sivyo wapewe marupurupu ya kulipa kodi.

Hii ni licha ya kuwa walipewa mkopo wa Sh20 milioni kila mmoja na serikali za kununua nyumba mara baada ya kuchaguliwa, hatua ambayo lengo lake ni kuhakikisha hawadai marupurupu ya kodi.

Wabunge pia wanaisukuma serikali kuwapa magari bure, na pia iwe ikiyaweka petroli, licha ya kuwa wanalipwa pesa za kuzuru maeneobunge yao kila mwezi ambazo huwa kati ya Sh266,000 na Sh444,000 kulingana na umbali wa eneo.

 

Mikopo ya mamilioni

Vilevile baada ya kuchaguliwa, wabunge hupewa mkopo wa Sh7milioni na serikali kununua gari la kikazi ambao wanalipa kwa riba ya chini katika kipindi cha miaka mitano, mbali na Sh5 milioni ambazo hawalipi kununua gari la kibinafsi. Pia kila mbunge hulipwa Sh300,000 za kurekebisha gari kila mwezi.

Katika mswada huo ambao haukupitishiwa hatua ya kuchukua maoni ya umma, viongozi hao vilevile wanataka kutengewa bajeti na ofisi katika kila eneobunge, kando na miradi ya CDF ambayo imekuwepo.

Wabunge pia wanataka bima ghali ya matibabu ambayo wanapewa pamoja na familia zao kuboreshwa, na walio na zaidi ya mke mmoja kupewa bima za wake wa ziada.

Kulingana na Tume ya Uratibu wa Mishahara ya wafanyakazi wa umma (SRC), kila afisa wa serikali na utumishi wa umma anapewa bima pamoja na mke mmoja na watoto wanne walio chini ya miaka 25.

Bima hiyo kwa wabunge huwa Sh10 milioni kwa matibabu ya kulazwa, Sh300,000 kwa matibabu na kawaida, Sh150,000 kwa huduma za mataneti na Sh75,000 kwa matibabu ya meno.

 

‘Chakula cha kitoto’

Pia wamelalamika kuhusu ‘chakula cha kitoto ‘wanachopata kwenye mkahawa bungeni, na sasa wanataka kiwe kikitayarishwa na wapishi wa hoteli za kifahari aina ya Five Star, waletewe vibuyu vikubwa vya chai na wajengewe baa ya kifahari kwa ajili ya kujiburudisha.

Kwa sasa, kila mbunge hulipwa mshahara wa Sh621,250 kila mwezi bila marupurupu. Vilevile hupata marupurupu ya usafiri wa ndani na nje ya nchi na ya kuhudhuria vikao vya kamati za bunge.

Wanapougua, viongozi hawa pamoja na familia zao hutibiwa katika hospitali za kifahari ndani na nje ya nchi kwa gharama ya mlipa ushuru, wakati walipa ushuru wengi wanapoaga dunia kutokana na huduma mbovu katika sekta ya afya.

Katika kutetea ulafi wao, wabunge wanasema kuwa wanataka kupewa huduma za hadhi kama wanazopewa mawaziri na majaji.

Hatua hii inatoa picha ya ushindani kati ya idara za serikali kuhusu ni nani atakayekula pesa nyingi zaidi za mwananchi, licha ya kuwa uchumi wa Kenya hauko imara kwa sasa.

Bajeti ya bunge katika kipindi cha mwaka wa fedha 2018/2019 ni Sh32 bilioni, ambazo zitaongezeka endapo mswada huo utapitishwa.

Hii ni kwa kuwa mbali na mapendekezo mapya waliyo nayo, bado viongozi hao wanataka kuongezewa mapato katika marupurupu ya usafiri wa humu nchini na wa kimataifa na kupewa paspoti za kidiplomasia.

HONGO BUNGENI: DCI na EACC kuchunguza wabunge wanaodaiwa kumeza hongo

Na CHARLES WASONGA

KAMATI ya Bunge kuhusu Mamlaka na Hadhi sasa inazitaka Idara ya Upelelezi wa Jinai (DCI) na Tume ya Maadili na Kupambana na Ufisadi (EACC) kuchunguza madai kwamba baadhi ya wabunge walihongwa kuangusha ripoti kuhusu sakata ya uagizaji sukari ya magendo kutoka nje.

Hii ni baada ya kamati hiyo kudai kwenye ripoti yake kwamba uchunguzi wake wa wiki tatu ulibaini kuna uwezekano wabunge hao walipokea au kupeana rushwa wakati wa mjadala kuhusu ripoti ya sakata ya sukari mna Agosti mwaka huu.

“Kwa misingi ya ushahidi ambao kamati hii ilipokea kutoka kwa wabunge waliofika mbele yake, ni bayana kuwa baadhi ya wabunge walihusika katika uovu wa aina fulani,” inasema ripoti hiyo iliyowasilishwa bungeni Jumanne jioni na Mbunge wa Limuru Peter Mwathi.

“Kwa hivyo DCI na EACC zinapasa kuwachunguza wabunge ambao huenda walipokea au kupeana hong hiyo. Uchunguzi huo sharti ukalimilishwe siku 90 baada ya kupitishwa kwa ripoti hii bungeni,” ripoti hiyo inaeleza.

Hata hivyo, hii itategemea ikiwa wabunge wataidhinishwa ripoti hiyo itakapojadiliwa kabla ya wabunge kwenda kwa likizo ndefu ya Krismasi na Mwaka Mpya.

Ilidaiwa kuwa wabunge hao walipewa hongo ya kati ya Sh10,000 na Sh20,000 kukataa ripoti hiyo ambayo ilipendekeza mawaziri Henry Rotich (Fedha), mwezake wa Masuala ya Afrika Mashariki (Adan Mohammed) na aliyekuwa Waziri wa Kilimo Felix Koskei wachukuliwa hatua za kisheria kuhusiana na sakata hiyo ya sukari.

Ripoti hiyo iliandaliwa na kamati ya pamoja ya bunge kuhusu Biashara na Kilimo iliyoongozwa na Mbunge wa Kieni Kanini Kegan na mwenzake wa Mandera Kusini Ada Haji baada ya kuendesha uchunguzi wa mwezi mmoja kubaini chanzo cha uagizaji wa sukari ya magendo nchini mwaka jana.

Vile vile, paliibuka tetesi kwamba baadhi ya sukari hiyo ilikuwa na sumu ya zebaki na madini mengine ambayo ni hatari kwa maisha ya mwanadamu.

Kamati hiyo ya mamlaka inayoongozwa na Spika wa Bunge Justini Muturi ilisema kuwa ilifikia uamuzi wake baada ya kuchambua ripoti za magazeti, kanda za video kuhusu wabunge kadha waliofika mbele yake, rekodi ya matukio bungeni siku hiyo na kauli za moja kwa moja kutoka kwa wabunge waliofika katika vikao vya kamati hiyo.

Baadhi ya wabunge waliofika mbele ya kamati hiyo ni; Didmus Barasa (Kimilili), Simba Arati (Dagoreti Kaskazini), John Waluke (Sirisia), James K’Oyoo (Muhoroni) na  Godffrey Osotsi (mbunge maalum), Wengine walikuwa ni Gathoni Wa Muchomba (Mbunge Mwakilishi wa Kiambu), Jane Kihara (Naivasha), Fatuma Gedi (Mbunge wa Kaunti ya Wajir), Geofrey Odanga (Matayos) Rahab Mukani (Mbunge wa Nyeri) na David Gikaria (Nakuru Mjini Mashariki)

Bw Barasa alidai mbele ya kamati hiyo kwamba Bi Gedi alijaribu kumhonga kwa Sh10, 000 ambazo zilikuwa ndani ya bahasha, madai ambayo Mbunge huyo Mwakilishi wa Wajir alikana.

Na Bi Wamuchomba alidai kuwa aliwasikia wabunge wenzake wa kike wakijadiliana chooni jinsi alivyopokea hongo ili waangushe ripoti hiyo ya sakata ya sukari.

Wabunge kujiongeza mshahara tena

Na DAVID MWERE

WABUNGE wanapanga kujiongeza tena mshahara pamoja na marupurupu mengine, miezi saba tu baada ya kupandisha mishahara yao.

Imefichuka kuwa, kupitia kwa Tume ya Huduma za Bunge (PSC), wabunge na maseneta wote kwa jumla, wanapanga kupitisha sheria ambayo itaidhinisha kuongezwa marupurpu “kila kutakapotokea sababu ya kufanya hivyo.

Ripoti kutoka kwa kamati ya bunge la taifa inayosimamia masuala ya haki na sheria imependekeza kwenye mswada huo kwamba wabunge wote 416 na maspika wa mabunge hayo, wapewe nyumba rasmi au marupurupu ya makao kwa msingi wa Sheria ya Ajira.

Mapendekezo hayo yakipitishwa, viongozi wa wengi bungeni na manaibu wao, viranja wa wengi na wachache bungeni pamoja na manaibu wao pia watapokea marupurupu hayo.

PSC husimamiwa na Spika wa Bunge la Taifa, Bw Justin Muturi.

Malipo haya yatakuwa mbali na mkopo wa Sh20 milioni wa nyumba ambao kila mbunge hupewa na kukatwa riba ya asilimia tatu kwa mwaka, ambayo lazima ikamilishwe kulipwa watakapokamilisha hatamu ya miaka mitano ya uongozi.

Kwa sasa mkopo huo hutolewa tu kwa msingi wa mwongozo bungeni wala si chini ya sheria inavyohitajika.

“Ili kuwezesha wabunge kutekeleza majukumu yao ipasavyo, huduma hizi zitatolewa kwa njia na kiwango ambacho tume itaamua mara kwa mara kwa kuzingatia kiwango kinachotolewa kwa maafisa wengine wa kitaifa,” ripoti hiyo inasema.

Kamati hiyo inayosimamiwa na Mbunge wa Baringo Kaskazini, Bw William Cheptumo, iliwasilisha ripoti hiyo bungeni Alhamisi mchana na imepangiwa kujadiliwa kesho mchana.

Mswada huo unalenga pia kufanya PSC kuwa tume ya kisheria ili Bunge liwe sawa na vitengo vingine vya serikali ambavyo ni afisi ya Rais na Mahakama.

Wabunge pia wanataka magari ya serikali yenye nambari za usajili za GK sawa na wawakilishi wa kaunti, na mikopo ya kununua magari mbali na Sh7 milioni wanazopewa za kununua magari na marupurupu wanayopewa ya usafiri.

Ingawa wabunge wa Kenya huorodheshwa miongoni mwa wanaopokea malipo makubwa zaidi ulimwenguni, wamekuwa wakilalamika kwamba hawapati manufaa ikilinganishwa na mawaziri na majaji.

Licha ya haya yote, ubora wa mijadala katika mabunge hayo mawili umekuwa duni tangu mwaka uliopita baada ya Uchaguzi Mkuu.

Ripoti hiyo imependekeza pia wabunge na maseneta waongezewe malipo ya bima ya matibabu, bima ambayo itatoa huduma pia kwa jamaa zao wa mbali na wapenzi wa kando, mbali na marupurupu zaidi ya usafiri nchini na ng’ambo.

Marupurupu kwa wanaosafiri nje ya nchi hutolewa kwa kuzingatia nchi ambayo mbunge hutembelea.

Kwa sasa mwongozo uliotolewa na Tume ya Mishahara na Marupurupu (SRC) inahitaji bima ya maafisa wa kitaifa itoe huduma tu kwa mke au mume mmoja na watoto wanne wenye umri wa chini ya miaka 25

HONGO: Muturi atembelea vyoo vya wanawake bungeni kujua ukweli

NA CHARLES WASONGA

SPIKA wa Bunge la Kitaifa Justin Muturi Jumanne aliongoza wanachama wa kamati ya bunge inayochunguza madai ya wabunge kuhongwa kuangusha ripoti kuhusu sakata ya sukari, katika ziara ya vyoo vya wanawake bungeni kuthibitisha habari kuwamba baadi ya wabunge waliweza kujadili suala hilo humo.

Bw Muturi aliandamana na zaidi ya wabunge 10 ambao ni wanachama wa Kamati ya Bunge kuhusu Hadhi ya Mamlaka pamoja na  Mbunge Mwakilishi wa Wanawake wa Kiambu Gathoni Wa Muchomba ambaye kukagua vyoo hivyo.

Majuma mawili yaliyopita Bi Wa Muchomba  aliambia kamati hiyo kwamba aliwasikiza wabunge wenzake wa kike wakijadiliana chooni jinsi walivyohongwa na Mbunge Mwakilishi wa Wajir Fatuma Gedi ili waaungushe ripoti hiyo, ambayo ilielekeza kidole cha lawama kwa mawaziri Henry Rotich (Fedha) na Adan Mohammed (Masuala ya Afrika Mashariki).

Bi Wa Muchomba alidai alikuwa ndani ya choo cha wanawake kilichoko karibu na lango la kuingia ndani ya ukumbi wa bunge alipowasikia wenzake wawili, ambao hawawatambua kwa majina wala kuwaona, wakijadiliana ndani ya choo jinsi walivyohongwa kwa kati ya Sh10,000 na Sh30,000 ili kuzima ripoti hiyo.

Ripoti hiyo iliandaliwa na kamati ya pamoja ya bunge kuhusu Biashara na Kilimo iliyoongozwa na Mbunge wa Kieni Kanini Kega na mwenzake wa Mandera Kusni Adan Haji.

Hapo ndipo kamati hiyo iliamua kwamba Mbunge huyo wa Kiambu angeandamana nao ili aonyeshe wanachama wake mahala ambapo alikuwa amesimama akisikiza wenzake wakijadiliana kuhusu kupokea mlungula.

Hata hivyo walinzi wa bunge waliwazuia wanahabari kuandamana na wanachama wa kamati hiyo katika uchunguzi huo.

Ripoti hiyo ilipendekeza kuwa Mbw Roticha na Adan pamoja na aliyekuwa Waziri wa Kilimo Willy Bett wachunguzwa na Tume ya Maadili na Kupambana na Ufisadi (EACC) kwa kuruhusu uingizwaji wa sukari ya magendo humu nchini.

Bunge lilikataa kupitisha ripoti hiyo kwa madai kuwa ilifeli kuelezea waziwazi kama kulikuwa na sukari yenye sumu katika masoko ya humu nchini. Vile vile, wabunge walidai kuwa kamati hiyo ilifeli kuwajibisha asasi husika kama vile Shirika la Kukagua Ubora wa Bidhaa (KEBs) kwa kuhusu sukari isiyo salama kwa afya kuingizwa humu nchini.

Kufikia sasa kamati hiyo ambayo mwenyekiti wake ni Bw Muturi imewahoji jumla ya wabunge kumi (10) kuhusiana na madai kuwa wenzao walihonjwa ili kukataa ripoti hiyo.

Wabunge ambao walihojiwa na kamati hiyo ni pamoja na; Didmus Barasa (Kimilili), James Onyango K’Oyoo (Muhoroni), Samuel Atandi (Alego Usonga), Simba Arati (Dagoreti Kaskazini), John Waluke  (Sirisia) na Geoffrey Odanga (Matayos).

Wengine ni; Rahab Mukami (Mbunge Mwakilishi wa Nyeri), Ayub Savula (Lugari), Justus Murunga (Matungu), Godffrey Osotsi (Mbunge Maalum), Jane Kihara (Naivasha), David Gikaria (Nakuru Mjini Mashariki) na Joseph Tonui (Kuresoi Kusini).

Wengi wao walikana kuwahi kuona wenzao wakihongwa au wao wenyewe kupokezwa pesa za hongo ili kuwashawishi waangushe ripoti hiyo.

HONGO BUNGENI: Barasa asema Fatuma Gedi alijaribu kumhonga kwa Sh10,000

Na CHARLES WASONGA

WABUNGE waliofika mbele ya Kamati ya Bunge kuhusu Mamlaka ya Hadhi walitoa kauli zilizokanganya kuhusu iwapo wenzao walihongwa ili kuzima ripoti kuhusu sakata ya sukari nchini.

Ripoti hiyo ambayo iliandaliwa na Kamati ya pamoja ya Kilimo na Biashara ilielekeza kidole cha lawama kwa Waziri wa Fedha Henry Rotich na mwenzake wa Masuala ya Afrika Mashariki Adan Mohamma kwa kuruhusu uingizwaji wa sukari nchini bila kulipiwa ushuru mwaka 2017. Mwingine aliyetajwa na aliyekuwa Waziri wa Kilimo Felix Koskei ambaye sasa ni balozi wa Kenya nchini India.

Wa kwanza kufika mbele ya kamati hiyo inayochunguza madai hayo ya hongo alikuwa ni Mbunge wa Kimilili Didmus Barasa  aliyeshikilia kuwa mwenzake Fatuma Gedi (Mbunge Mwakilishi wa Wajir) alijaribu kumhonga kwa Sh10,000 ili aangushe ripoti hiyo.

Mbunge wa Kimilili Didmus Barasa akiapishwa na mhudumu wa bunge kabla ya kutoa ushahidi katika kamati ya uchunguzi kuhusu hongo. Picha/ Charles Wasonga

“Alinikaribia na bahasha na kujaribu kunikabidhi ndani ya ukumbi wa bunge. Nilipomuuliza kilichokuwa ndani ya bahasha hiyo, aliniambia kuwa ilikuwa ni Sh10,000 ambazo alitaka nipokee ili niangushe ripoti hiyo. Kitendo chake kilinishangaza ikizingatiwa kuwa Bi Gedi hatoki eneo kunakokuzwa miwa,” akasema.

Bw Barasa alisema Bi Gedi pia alijaribu kumhonga mwenzake wa Sirisia John Waluke ambaye alikuwa ameketi karibu naye lakini Bw Waluke pia alikataa.

Hata hivyo, Mbunge huyo wa chama cha Jubilee alisema hakulenga kuharibu jina la Bi Gedi kwa njia yoyote ile ila lengo lake lilikuwa kulinda heshima na hadhi ya asasi ya bunge.

Mbunge maalum Godfrey Osotsi atoa ushahidi wake mbele ya kamati ya bunge kuhusu madai ya kumumunya mlungula. Picha/ Charles Wasonga

“Sina uadui au uhasama wowote na Bi Gedi kwa sababu anatoka eneo la Kaskazini Mashariki na mimi natoka Magharibi mwa Kenya. Lakini haja yangu kuu ilikuwa ni kulinda maadili maadili na heshima ya bunge,” akasema.

Lakini Bw Waluke alipofika mbele ya kamati hiyo alikana madai kuwa siku hiyo Agosti 9, 2018 alikuwa ameketi karibu na Bw Barasa. Mbunge huyo wa Sirisia pia alisema hakushuhudia mbunge yeyote akijaribu kumhonga.

“Ikiwa Barasa alisema kuwa tulikuwa naye siku hiyo bsi hapo alidanganya. Hii ni kwamba sababu ripoti hiyo ilipokuwa ikijadiliwa nilikuwa nimeketi upande serikali huku Barasa akiketi upande wa upinzani. Na sikuona mtu yeyote akihongwa na hakuna aliyejaribu kunipa pesa zozote,” akasema Bw Waluke.

Mbunge wa Naivasha Jane Kihara alipomhusisha Kiongozi wa Wengi Bungeni Aden Duale na hongo kwenye uchunguzi. Picha/ Charles Wasonga

Lakini Mbunge huyo alisema habari hizo ziliporipotiwa katika vyombo vya habari alimuuliza Bw Barasa kuhusu suala hilo lakini akamwamba mbunge fulani wa kike wa asili ya Kisomali.

“Aliniambia kuwa Mbunge huyo ‘Oria’ alijaribu kumhonga lakini mimi sikuona mtu yoyote akipatiwa pesa zozote na mimi pia sikupewa hizo. Hata hivyo, nilisikia watu fulani walikuwa wakihongwa,” akasema Bw Waluke.

“Lakini baadaye Bw Barasa aliniambia kuwa Sh10,000 ilikuwa pesa kidogo sana. Na ndipo akaniambia kama zingekuwa Sh100,000 angezichukua,” akasema Mbunge huyo wa Sirisia.

Mbunge wa Matayos Geoffrey Odanga alipodai mbunge wa Kuresoi Kusini Joseph Tonui alijaribu kumhonga kwa Sh20,000. Picha/ Charles Wasonga

Naye Mbunge wa Muhoroni Bw James K’Oyoo alisema kuwa alimsuta Spika wa Bunge Justin Muturi kwa kumnyima nafasi ya kuchangia mjadala kuhusu ripoti ya sakata ya sukari ilhali anatoka katika eneo kunakokuzwa miwa kwa wingi.

“Ni hasira zilinipanda siku hiyo hali iliyozidishwa na madai kuwa wabunge fulani walihongwa ili kuangusha ripoti ya sukari. Hata hivyo, sikushuhudia mbunge yoyote akihongwa,” akasema Bw K’Oyoo huku akiomba msamaha kwa matamshi yake yaliyofasiriwa kama ya kudunisha afisi ya Spika.

Wabunge wengine waliofika mbele ya kamati hiyo waliwa Mbunge Maalum Godfrey Osotsi, Justus Murunga (Matungu), Samuel Atandi (Alego-Usonga) na Simba Arati ambao wote walisema hawakushuhudia kisa chochote cha wenzao kuhongwa.

Mbunge wa Alego-Usonga Samuel Atandi alipokana kuwahi kushuhudia wabunge wakila hongo kuangusha ripoti ya sukari bungeni. Picha/ Charles Wasonga

Lakini jina la kiogozi wa wengi bungeni Aden Duale  lilichipuza katika kikao hicho pale Mbunge wa Naivasha Jane Kihara  alipokudai  kwamba yeye (Duale) ndiye aliyempa Mbunge wa Nakuru Mjini Mashariki David Gikaria kibarua cha “kuwashawishi” wabunge kutoka kaunti ya Nakuru ili waangushe ripoti hiyo.

“Mwenzangu David Gikaria aliniambia kwamba Duale anataka sisi kama wabunge wa Nakuru tuangushe ripoti hiyo kwa sababu iliwahutumu mawaziri wa Uhuru. Nilimwambia kwamba nilichaguliwa na watu wa Naivasha wala sio Uhuru,” Bi Kihara akasema

Lakini  Bi Kihara alifafanua kuwa  Bw Gikaria hakumpa pesa zozote kama hongo japo aliambiwa kuwa kuna baadhi ya wabunge ambao walihongwa.

Mbunge wa Dagoretti Kaskazini Simba Arati alipodinda kusema kama aliona wabunge wakila hongo au la. Alisema majibu ya maswali yote yapo kwenye kamera za siri za bunge (CCTV). Picha/ Charles Wasonga

“Kabla ya mjadala kuhusu ripoti kuanza, mwenzangu Rehab Mukami (Mbunge Mwakilishi wa Nyeri) aliniambia kuwa watu walikuwa wakipewa pesa ili waiangushe. Alinieleza Mbunge wa kike aliyevalia mavazi ya buibui ndiye alikuwa akizunguka bungeni akiwapa wabunge pesa…lakini sikumfahamu,” akasema akiongeza kuwa hiyo ndio maana alizungumzia suala hilo katika eneo bunge lake.

Naye Mbunge wa Matayos Mbunge Geoffrey Odanga alidai kuwa mbunge wa Kuresoi Kusini Joseph Tonui Kipkosgei alijaribu kumhonga kwa Sh10,000.

“Nilikuwa nilikishiriki chakula cha mchana pamoja na wageni wanngu wawili pale Mbunge wa Kuresoi Kusini Joseph Kipkosgei aliponiita na kujaribu kunipa bahasha yenye pesa ili niangushe ripoti hiyo. Nilikataa kuchukua pesa hizo ambazo aliniambia zilikuwa Sh20,000,” Bw Odanga akasema.

Mbunge wa Matungu Justus Murunga aliposema kwamba alinukuliwa visivyo na vyombo vya habari. Alisisitiza hakushuhudia hongo bungeni akiongeza kuwa ni mtetezi sugu wa wakulima wa miwa. Picha/ Charles Wasonga

“Mbunge huyo pia alijaribu kumhonga Mbunge wa Butula Geoffrey Onyula lakini akataa. Alisema alitaka ripoti hiyo iangushwe kwa sababu waliotajwa ni watu kutoka eneo anakotoka,” akaongeza.

Spika Muturi alisema kuwa wabunge ambao walitajwa na wenzao mbele ya kamati yake Jumatano waitwa kufika mbele yake Jumanne juma lijalo ili wajitetea kuhusu madai dhidi yao.

Hii ina maana kuwa Mabw Duale, Gikaria na Kipkosgei watafika mbele ya kamati hiyo ili kutoa maelezo kuhusu yale ambayo wanafahamu kuhusu sakata hiyo ya hongo bungeni.

MATHEKA: Bunge lafaa livunjwe kufuatia dai la hongo

Na BENSON MATHEKA

IKIWA kuna wakati ambao Wakenya wanafaa kutumia nguvu zao za kikatiba dhidi ya bunge basi ni sasa. Kuna kila sababu ya Wakenya wanaojali nchi yao kutumia nguvu za kisheria kuvunja bunge ambalo limeonyesha wazi kwamba haliwakilishi maslahi yao.

Nasema hivi kufuatia madai kwamba wabunge waliohongwa, ndani ya chumba cha mjadala bungeni ili wakatae ripoti ya kamati ya pamoja ya kilimo na biashara kuhusu kuingizwa kwa sukari ya magendo na yenye sumu nchini.

Inasikitisha kwamba hongo hiyo inadaiwa kupeanwa na baadhi ya wabunge kwa niaba ya watu fulani waliotajwa kwenye ripoti hiyo.

Inasemekana kuwa ripoti ilipendekeza baadhi ya mawaziri na maafisa wakuu wa serikali wachunguzwe zaidi kuhusu mchango wao katika uingizaji wa sukari hiyo.

Kinachodhihirika hapa ni kwamba waliotoa hongo hiyo kupitia wabunge ni watu wenye ushawishi mkubwa sana nchini. Kwa kutekeleza jukumu lake la kutetea maslahi ya wapigakura na kutetea watu wachache wenye ushawishi, wabunge walifeli katika majukumu yao ya kikatiba na hawafai kamwe kuwa bungeni.

Njia ya pekee ni Wakenya kuungana na kutumia nguvu zao za kikatiba ili bunge livunjwe.

Kwa maoni yangu, Wabunge ndio kikwazo kikubwa katika vita dhidi ya ufisadi na kwa kuwa chama tawala cha Jubilee ndicho kilicho na wabunge wengi, wakenya wanafaa kuwa na wasiwasi kuhusu aina ya sheria ambazo bunge hili limekuwa likipitisha au litapitisha.

Hali imekuwa mbaya zaidi baada ya Wabunge wa vyama vikuu vya upinzani kuamua kuungana na serikali ambapo kiongozi wa wachache John Mbadi aliungana na kiongozi wa wengi Adan Duale kuongoza Wabunge kukataa ripoti hiyo.

Hii ndio hatari ya kuwepo kwa siasa za ubarakala. Ikumbukwe kuwa sio mara ya kwanza madai ya rushwa kuripotiwa bungeni na hasa katika kamati zinazochunguza sakata mbalimbali.

Kulikuwa na madai kwamba wakuu wa kampuni ya Kenya Power walikutana kisiri na wanachama wa kamati iliyokuwa ikichunguza sakata katika kampuni hiyo. Baadhi ya maafisa wakuu wa Kenya Power wameshtakiwa kwa ufisadi kufuatia juhudi za maafisa wa upelelezi wa jinai na Tume ya Maadili na Ufisadi (EACC).

Kwa maoni yangu wabunge wa sasa wameshindwa kudumisha hadhi na heshima ya bunge, hawana maadili yanayostahili kwa mtu kuitwa mbunge, wamepaka matope asasi tukufu ya serikali, wamesaliti kiapo chao kwa kutokuwa waaminifu kwa Jamhuri ya Kenya na kwa Rais aliyejitolea kuangamiza ufisadi wanaoendeleza ndani na nje ya bunge na hawafai kuruhusiwa kuendelea kuhudumu.

Kuna haja ya bunge hili kuvunjwa kwa sababu kuna dalili kwamba wabunge wataendelea kutumia mamlaka yao vibaya na kinga wanayofurahia kwa kisasi dhidi ya wanaowakosoa.

Walidhihirisha haya walipopunguza bajeti ya Mahakama wakidai majaji wamekuwa wakitoa maagizo wasiyofurahia.

Wakati umefika kwa Wakenya kusahau tofauti zao za kikabila, kusahau tofauti zao za kisiasa na kuwafuta kazi Wabunge wote na kuwachagua wengine wapya wanaojali maslahi yao.

Komeni kutumia bunge kulipiza visasi vya kisiasa, arai mbunge

Na FLORAH KOECH

MBUNGE wa Baringo Kaskazini, Bw William Cheptumo, ameomba wabunge wenzake wakome kutumia Bunge la Taifa kulipiza visasi vya kisiasa.

Mbunge huyo alisema kuna wabunge ambao wamekuwa na tabia ya kuingiza siasa bungeni badala ya kujadili masuala yanayohusu maendeleo.

Akizungumza wakati aliposimamia uzinduzi rasmi wa madarasa matatu katika Shule ya Msingi ya Kaimogol, Baringo Kaskazini, Bw Cheptumo alisema wabunge wanafaa kujadiliana kuhusu jinsi ya kuleta maendeleo kwa wananchi na wakome kupiga siasa bungeni.

Madarasa aliyozindua yalijengwa kwa ufadili wa Hazina ya Serikali Kuu ya Ustawishaji wa Maeneobunge (NGCDF).

Alitoa mfano wa hoja ya Mbunge wa Kisumu ya Kati, Bw Fred Ouda, aliyetaka Naibu Rais William Ruto azuiliwe kuwania urais ifikapo mwaka wa 2022.

“Baadhi ya wabunge wamejishusha hadhi kwa kiwango cha kuleta hoja zisizo na msingi kikatiba. Kama wana malalamishi inafaa wayapeleke mahakamani badala ya kutaka kulipiza kisasi bungeni,” akasema.

Bw Cheptumo alisema Chama cha Jubilee kinalenga kuleta maendeleo kwa wananchi wala si kujihusisha kwa siasa za urithi za 2022.

“Katika chama chetu tunajihusisha na kutekeleza ahadi za maendeleo ya kiuchumi na wala si kupiga domo kuhusu nani anastahili zaidi kumrithi Rais Uhuru Kenyatta ifikapo 2022. Bunge lina jukumu la kuangazia masuala muhimu kuhusu changamoto zinazokumba wananchi ambazo zinafaa kujadiliwa badala ya siasa za pesa nane ambazo haziwezi kutusaidia hivi sasa,” akasema.

Jumatano iliyopita, bunge lilitupilia mbali hoja iliyotaka kumzuia naibu rais kuwania urais 2022.

Hoja hiyo ya Bw Ouda ilitaka pia manaibu gavana waliohudumu kwa vipindi viwili wazuiliwe kuwania ugavana katika chaguzi zijazo kwa kuwa wao huchaguliwa pamoja na magavana.

“Uchaguzi wa rais na naibu wake ni moja. Wote wawili hutoa mamlaka yao moja kwa moja kwa wapigakura kwa hivyo wanastahili tu kuwa mamlakani kwa vipindi viwili visivyozidi miaka mitano kila kipindi,” sehemu ya hoja hiyo ikasema.

Lakini wabunge walikataa kuipeleka kwa kamati ya haki na masuala ya kikatiba inayosimamiwa na Bw Cheptumo licha ya juhudi za Spika Justin Muturi kutaka izingatiwe.

Tumbojoto bungeni kuhusu ombi la Ouda kutaka Ruto asiwanie 2022

Na CHARLES WASONGA

MBUNGE wa Kisumu ya Kati Fred Ouda Odhiambo (pichani), Alhamisi amewasilisha ombi akipendekeza katiba ifanyiwe marekebisho ili kumzuia Naibu Rais William Ruto kuwania urais 2022.

Pia anataka manaibu gavana ambao wamehudumu mihula miwili kuzuiwa kuwania ugavana. Anasema Naibu Rais na manaibu gavana huchaguliwa kwa tiketi moja na rais na magavana mtawalia.

Lakini Kiongozi wa Wengi bungeni Aden Duale amepuuzilia mbali ombi la Ouda akisema linakiuka kipengee 137 (1) cha Katiba..

Naye Mwenyekiti wa chama cha ODM aliye pia Kiongozi wa Wachache bungeni John Mbadi amesema ombi la Bw Ouda ni la kikatiba na lina mashiko ya kisheria.

Hata hivyo, Bw Mbadi anasema Bw Ouda angewasilisha marekebisho hayo moja kwa moja kwani kamati ya sheria inaweza kulihujumu.

Lakini mbunge wa Rarieda Bw Otiende Amollo amesema ombi hilo linakwenda kinyume cha katiba na linapasa kuuawa bungeni hata kabla ya kuwasilishwa kwa kamati ya bunge kuhusu sheria.

Spika Justin Muturi amesema, “Bunge hili linaweza kukataa ombi hili kwa sababu linalenga kufasiri vifungu vya katiba, 137 na 142. Hili ni jukumu la mahakama chini ya kifungu cha 165, wala sio la bunge.”

Chris Wamalwa, mbunge wa Kiminini, amesema ni haki ya Bw Ouda kuwasilisha ombi hilo kulingana na kipengee cha 119 cha Katiba.

Mbunge wa Kiharu Ndindi Nyoro naye akasema ombi hilo halina maana na limewasilishwa kwa nia mbaya.

“Hatutaruhusu watu fulani waliodhaminiwa na wagombea fulani wa urais kutumia muda wa bunge kuwachafulia jina wenzao.” akasema.

Mbunge Olago Aluoch (Kisumu Magharibi) amesema ombi hilo linaipotezea bunge wakati na linapasa kukataliwa mara moja.

“Mheshimiwa Spika mbona afisi yako ilipitisha ombi kama hili?” Olago ambaye ni wakili mtajika akauliza.

Baadaye Spika Muturi alitupilia mbali ombi la Bw Ouda na kuamuru iwe shughuli ya Kamati ya Sheria inayoongozwa na mbunge William Cheptumo ( Baringo Kaskazini).

Mahakama yaondoa uhuru wa wabunge kufanya watakavyo

Na MAUREEN KAKAH

WABUNGE Jumatatu walipoteza ulinzi ambao umekuwa ukiwaepusha kukabidhiwa stakabadhi za mahakama wakiwa katika majengo ya bunge.

Wabunge pia walipoteza ulinzi wa kutoshtakiwa kuhusiana na matukio katika vikao vya bungeni au kamati za bunge.

Hii ni baada ya Mahakama Kuu kuamua kuwa sehemu za saba na 11 za Sheria ya Mamlaka na Haki za Bunge zinakiuka sehemu za katiba. Jaji John Mativo (pichani) aliamua kuwa sehemu hizo zinakiuka katiba na hazistahili kuwepo.

“Ulinzi wa bungeni si haki ya kibinafsi inayotolewa kwa wabunge ili wajinufaishe kibinafsi bali ni kwa wananchi na mamlaka inayowawakilisha,” akasema Jaji Mativo.

Aliongeza: “Nimepata kuwa sehemu hizi zinaenda kinyume na katiba na sheria kwa kuwa raia mwenye malalamishi hunyimwa uwezo wa kwenda mahakamani kupinga uamuzi unaomwathiri.”

Mahakama ilipata kuwa sheria hiyo haifafanui aina ya maamuzi au ulinzi katika utekelezaji wa majukumu ya wabunge.

Jaji alisema sheria hizo zinazuia utendaji wa haki na kuongeza kuwa katika enzi hizi katiba ni kuu zaidi kuliko bunge, afisi ya rais au mahakama.

Sheria hiyo ilikuwa imeidhinishwa na Rais Uhuru Kenyatta mnamo Julai 21, 2017, ikaanza kutumiwa Agosti 16, 2017 lakini ilikuwa imepitishwa Oktoba 22, 2015.

Machi 2017, rais pia aliidhinisha mswada uliotoa ulinzi kwa madiwani wanapokuwa katika mabunge ya kaunti, sawa na wabunge.

Mawaziri wahimizwa kufika bungeni kujibu maswali tata

Na CHARLES WASONGA

SPIKA wa Bunge la Kitaifa Justin Muturi amewataka mawaziri wawe wakifika bungeni kujibu maswali ya wabunge moja kwa moja.

Bw Muturi alisema hamna sheria inayowazuia mawaziri wa serikali kuu kufika bungeni kujibu maswali ambayo wabunge huuliza kwa niaba ya wananchi.

“Kwa mujibu wa kipenge 125 cha Katiba, bunge lina mamlaka ya kumwita mtu yeyote kufika mbele yake kujibu maswali, kutoa ushahidi au ufafanuzi kuhusu suala lolote lenye umuhimu kwa taifa. Ni kwa msingi ambapo mawaziri na maafisa wengine wanahitajika kufika bungeni wanapohitajika kufanya hivyo,” akasema.

Kulingana na Bw Muturi mtindo wa sasa ambapo wabunge huwasilisha majibu kwa maandishi ili yasomwe bungeni sio sawa kwani wabunge hukosa nafasi ya kuuliza maswali ya ziada ili kupata ufafanuzi zaidi.

“Huu mwenendo ambapo majibu kutoka kwa mawaziri husomwa kikasuku na wenyeviti wa kamati wasiofahamu chochote, unasinya na kuchosha. Hamna sheria inayozuia mawaziri husika kufika bungeni kujibu maswali hayo moja kwa moja na kwa ukamilifu,” Bw Muturi alisema.

Spika Muturi alitoa pendekezo hilo kwenye warsha ya maripota wa bunge katika mkahawa wa Whitesand, Mombasa.

Warsha hiyo ya siku mbili iliyokamilika Jumapili iliandaliwa na bunge la kitaifa kwa ushirikiano na Chama cha Wanahabari hao ( KPJA) kwa ajili ya kujadili mikakati ya kuboresha ushirikiano kati ya wanahabari hao na asasi ya bunge.

Bw Muturi pia alionekana kutokubaliana na hali ya sasa ambapo mawaziri hujibu maswali katika vikao vya kamati za bunge kila Jumanne.

“Huu mtindo hauna msisimko wowote. Hii ni kwa sababu baadhi ya wenyeviti wa kamati huwakinga baadhi ya mawaziri kwa kutowapa wanachama nafasi ya kuwauliza maswali ya ziada kutokana na sababu ambazo hazieleweki,” akasema.

Alisema mfumo wa zamani ambapo kulikuwa na kipindi maalum cha maswali na majibu bunge ulifaa zaidi. Katika bunge la 11 jaribio laspika la kuwataka mawaziri kufika bungeni kujibu maswali lilipingwa na mawaziri hao kwa misingi hilo haliwezekani chini ya mfumo wa sasa wa utawala wa urais.

Walishikilia kuwa chini ya mfumo wa sasa kuna bunge na kitengo cha serikali kuu ni nguzo tofauti kwani mawaziri hawateuliwi miongoni mwa wabunge.

Bw Muturi aliwataka wanahabari kuwa macho ya umma kwa kuangazia shughuli za bunge kwa mapana na marefu.

 

Leba Dei: Wafanyakazi waitaka bunge kupuuza mageuzi ya sheria za leba

Na BENSON MATHEKA

VIONGOZI wa vyama vya wafanyakazi na waajiri, Jumanne walitumia sherehe za Leba Dei za mwaka huu kuitaka serikali kusitisha mabadiliko ya sheria za Leba.

Wakihutubu katika bustani ya Uhuru Park ambako sherehe hizo ziliandaliwa, viongozi hao walisisitiza kuwa mabadiliko hayo yananuiwa kunyima wafanyakazi haki zao za kikatiba na hawatayakubali.

“Wafanyakazi wamekataa mabadiliko yoyote ya kisheria ambayo yanalenga kuwanyima haki zao za kikatiba. Tunasema kwamba hatutakubali,” alisema Katibu Mkuu wa Muungano wa Vyama vya Wafanyakazi nchini (Cotu) Bw Francis Atwoli.

Aliwataka wabunge kukataa mabadiliko hayo yakiwasilishwa mbele yao. “Tunataka uhusiano mzuri ili kuimarisha mazingira ya kufanyakazi nchini na sio kubadilisha sheria,” alisema

Katibu Mkuu wa chama cha walimu nchini Wilson Sossion alisema wafanyakazi hawatakubali wawakilishi wao kuondolewa katika bodi ya wasimamizi wa ya Shirika la Malipo ya Uzeeni (NSSF).

“NSSF ni la wafanyakazi. Ni hazina ya wafanyakazi na hatutakubali wawakilishi wa Cotu waondolewe kupitia mabadiliko ya sheria,” alisema. Akipinga mabadiliko hayo, Afisa Mkuu Mtendaji wa Shirikisho la Waajiri Kenya (FKE) Bi Jackline Mugo alisema mashauriano yanahitajika kati ya washikadau wote.

“Mabadiliko hayo yanafaa kusimamishwa kwa sababu hayawakilishi maslahi ya wafanyakazi,” alisema.

Bw Atwoli alisema wafanyakazi hawatakubali ufisadi katika NSSF. Kwenye hotuba yake iliyosomwa na Waziri wa Leba Ukur Yattani, Rais Kenyatta alisema mageuzi ya kisheria ni muhimu ili kuhakikisha shirika hilo linasimamiwa vyema.

Ombi lingine tatanishi kuhusu urais latua bungeni

Na CHARLES WASONGA

OMBI tata la kuongeza muhula wa wabunge hadi miaka sita na kupunguza muhula wa rais hadi miaka minne liliwasilishwa bungeni Alhamisi.

Spika wa Bunge la Kitaifa Justin Muturi aliaamuru Kamati ya Bunge kuhusu Haki na Masuala ya Sheria (JLAC) kushughulikia mapendekezo, mengine ya kiajabu, kwenye ombi ambalo limewasilishwa na raia wa kawaida.

Aidha, katika ombi hilo, Ezekiel Njeru kutoka kaunti ya Embu anataka katiba ifanyiwe mabadiliko ili kuongeza maeneo bunge kutoka 290 hadi 300, kuondoa nyadhifa za maseneta na madiwani maalum wa kike huku akipendekeza kuwa lugha za kiasili zitumike katika mijadala bungeni.

“Ombi hili la mkazi wa Embu, Bw Ezekiel Njeru ni lenye uzito mkubwa kwani mapendekezo yake yatahitaji mabadiliko makubwa katika katiba ya sasa, hatua ambayo itahitaji kuandaliwa kura ya maamuzi,” akasema Bw Muturi kabla ya kuanza kusoma mapendekezo hayo.

“Mkenya huyo anataka kipengee cha 89 cha katiba kuhusu mipaka kifanyiwe mabadiliko ili kuongeza idadi ya maeneo bunge kutoka 290 hadi 300 na hitaji la uhitimu wa masomo liondolewe; kipengee cha 136 kuhusu uchaguzi wa rais ili muhula wake wa kuhudumu upunguzwe kutoka miaka mitano hadi minne huku ule wa wabunge uongezwe kutoka miaka mitano hadi sita.

“Vile vile, anataka maseneta wahudumu kwa muhula mmoja wa miaka saba pekee na nafasi 20 za maseneta maalum wa kike pamoja na madiwani 774 maalum wa kike ziondolewe. Bw Njeru pia anataka kipengee cha 120 (1) kuhusu lugha rasmi bunge kifanyiwe mabadiliko ili lugha za kiasili zitumike bungeni,” akasema Bw Muturi.

Spika Muturi aliipa JLAC inayoongozwa na Mbunge wa Baringo Kaskazini William Cheptumo kulichanganua ombi hilo kwa siku 60 kisha kuwasilisha ripoti bungeni.

“Ombi hili sasa litashughulikiwa na JLAC itakayohitaji kumwalika Bw Njeru kufika mbele yake ili atetee mapendekezo yake,” akasema.

Baadhi ya wabunge walisikika wakichangamkia baadhi ya mapendekeo hasa yale ya kuongeza muhula wao na hitaji la masomo huku wengine wakinung’unikia wazo kwamba lugha za kienyeji zitumike katika mijadala bungeni.

Pendekezo la kuongezwa kwa idadi ya maeneo bunge linajiri wiki moja baada ya Kiongozi wa chama cha ThirdWay Ekuru Aukot kuzindua kampeni ya kushinikiza mabadiliko ya katiba kupunguza idadi ya wabunge na maseneta waliochaguliwa kutoka 338 hadi 194.

Aidha, anapendekeza kufutiliwa mbali kwa nyadhifa 47 za Wabunge Wawakilishi wa Kaunti, kama sehemu ya kupunguza gharama ya mishahara ya maafisa wa umma.

Akizindua kampeni ya ukusanyaji wa sahihi kufanikisha kuandaliwa kwa kura ya maamuzi kufanikisha lengo hilo, Bw Aukot alisema idadi ya sasa ya wabunge ni juu zaidi.

“Bunge letu lina wabunge wengi kupita kiasi kwamba baadhi yao huwa hawaachangii mijadala bungeni. Huu ni mzigo kwa mlipa ushuru kwa sababu mishahara wanayolipwa haileti faida yoyote kwa Wakenya,” akasema huku akiongeza kuwa baadhi ya wabunge wanaunga mkono pendekezo.

Afueni kwa vijana bunge kuwaondolea visiki vya kupata ajira

Na CHARLES WASONGA

BUNGE Jumatano lilipitisha hoja inayopendekeza kupiga marufuku vijana kutozwa ada ya kulipia vyeti vinavyohitajika wanapotafuta kazi.

Vyeti hivyo ni pamoja na kile cha kuonyesha mtu ana nidhamu na hana rekodi ya uhalifu, cheti cha kuonyesha hadaiwi na Bodi ya Elimu ya Juu (HELB), kwamba ana maadili, cheti cha kuonyesha kwamba analipa madeni yake na kwamba hulipa ushuru.

Cheti cha kwanza hulipiwa katika makao makuu ya CID na hujulikana kama “Certificate of Good Conduct”.

Wabunge walikubliana na Mbunge Mwakilishi wa Nyandarua, Bi Faith Gitau, kwamba, kijana wa umri wa kati ya miaka 18 na 35 asiye na kazi hawezi kupata pesa za kulipia vyeti hivyo ambavyo gharama yake ni Sh4,500.

“Vijana waliomaliza masomo, wengi wao kutoka familia maskini hawawezi kupata kiwango hicho cha fedha ili waweze kugharamia vyeti hivyo. Hitaji hili ni kama kuwaadhibu vijana ambao huhangaika kila mara wakisaka ajira. Serikali iondoe ada hizi ili vijana waweze kupata stakabadhi hizo bila gharama yoyote,” akasema.

Kupitia hoja hiyo, Bi Gitau anaitaka serikali iwape vijana vyeti hivyo bila malipo.

Pia, anaitaka Serikali iharakishe mpango wa kuanzisha Halmashauri ya Kitaifa ya Ajira (NEA).

Akiunga mkono hoja hiyo, Mbunge wa Nyeri Mjini, Bw Ngunjiri Wambugu, alisema kwa kuwa ni wajibu wa serikali kuwasaidia vijana kusaka ajira, taasisi za serikali hazipaswi kuwatoza ada zozote wanazohitaji kufanikisha shughuli hiyo.

“Iweje ajenda kuu ya serikali ni kuhakikisha kuwa vijana wanapata ajira, lakini kwa upande mwingine taasisi zake zinaweka vizingiti kwa kuwatoza ada ili kupata stakabadhi hizi za kimsingi? “akauliza mbunge huyo wa chama cha Jubilee.

 

Ajira ng’ambo

Nao Wabunge Cecily Mbarire (Maalum) na David Gikaria (Nakuru Mashariki) waliitaka serikali kukusanya maelezo ya vijana wote waliomaliza masomo, ili iweze kutekeleza mpango wa kuwatafutia ajira humu nchini na hata ng’ambo.

“Baada ya kuwatoza vijana ada kama hizi, serikali ianzishe halmashauri ambayo itakusanya data kuhusu vijana wote wanaokamilisha masomo kila mwaka ili wizara husika iweze kuwasaidia” akasema Bw Gikaria.

Kutokana na kupitishwa kwa hoja hiyo bungeni, sasa ni wajibu wa kamati ya Bunge inayohusika na utekelezaji wa sheria kufuatilia na kuhakikisha kuwa jambo hilo linatekelezwa.

Kinyume na mswada ambao unapopitishwa na Bunge hupelekewa rais kutia saini, hoja ikipitishwa huwa tayari ni sheria, lakini yafaa kufuatiliwa kwa utekelezaji wake.

Na punde baada ya wenzake kupitisha hoja yake, Bi Gitau alisema atahakikisha kuwa Wizara ya Utumishi wa Umma, Vijana na Masuala ya Jinsia inaitekeleza kikamilifu.

Mfanyabiashara aitaka bunge limtimue Matiang’i kazini

 Na CHARLES WASONGA

MFANYABIASHARA mmoja amelitaka Bunge la Kitaifa kubaini ikiwa Waziri wa Usalama Dkt Fred Matiang’i anastahili kushikilia afisi ya umma na lipendekeze aondolewe kutoka wadhifa huo.

Bw Mohamud Mohamed Sheik Jumanne aliwasilisha ombi bungeni kutaka wabunge wabaini kuwa Waziri huyo amakiuka katiba na sheria kuhusu maadili na uongozi bora kuhusiana na jinsi alivyoshughulikia sakata ya Miguna Miguna.

“Kwa misingi hiyo, naliomba bunge hili kuanzisha mchakato wa kumwondoa afisini Waziri wa Usalama wa Ndani,” akasema kwenye ombi hilo.

Bw Sheikh alisema Dkt Matiang’i alifeli kuzingatia kiapo chake cha afisi cha kutetea katiba kwa kukaidi amri ya mahakama hali iliyopelekea Jaji wa Mahakama Kuu kumpata na hatia na kumtoza faini ya Sh200,000.

Hii ni baada ya Dkt Matiang’i, Inspekta Jenerali wa Polisi Joseph Boinnet na Katibu katika Idara ya Uhamiaji Gordon Kihalangwa kufeli kuwasilisha Dkt Miguna kortini kulingana na maagizo ya mahakama.

“Mlalamishi anaomba kwamba Bunge la Kitaifa liwasilishe pendekezo kwa Mheshimiwa Rais kwamba Dkt Matiang’i afutwe kazi kama Waziri wa Usalama kwa kukiuka kiapo cha afisi, maadili ya kitaifa na kanuni za uongozi bora,” akasema.

Bw Sheikh anasema Dkt Miguna alifurushwa nchini mara mbili kwa sababu Dkt Matiang’i na maafisa walioko chini ya yake walikaidi maagizo ya mahakama.

Anataja maagizo yaliyotolewa na Majaji Luka Kimaru, Chacha Mwita na George Odunga kama ambayo Dkt Matiang’i na wenzake walikiuka na kupelekea kufurushwa kwa Dkt Miguna ambaye sasa amerejea Canada.

“Mnamo Machi 28, baada ya msururu wa ukiukaji maagizo ya mahakama, Jaji Odunga alimpata Dkt Matiang’i na hatia na kumwamuru, pamoja na maafisa wengine, alipe faini ya kima cha Sh200,00,” akasema kwenye ombi hilo lililopokewa rasmi na afisi ya karani wa Bunge la Kitaifa.

 

Bodi ya KNH imeshindwa na kazi, nyingine iundwe, kamati yapendekeza

Mwenyekiti wa Kamati ya Bunge kuhusu Afya, Bi Sabina Chege. Picha/ Maktaba

Na LUCY KILALO

KAMATI ya Afya ya Bunge la Kitaifa imependekeza kuundwa kwa Bodi mpya ya Hospitali Kuu ya Kenyatta (KNH) ikisema kuwa iliyopo sasa imeshindwa kutekeleza majukumu yake.

Mapendekezo hayo yametolewa kwenye ripoti iliyowasilishwa Jumanne bungeni na mwenyekiti wa kamati hiyo, Bi Sabina Chege.

Ripoti hiyo ilikuwa kuhusu uchunguzi wa madai ya ubakaji katika hospitali hiyo, upasuaji uliofanywa kwa mgonjwa ambaye hakustahili, wizi wa mtoto, kudorora kwa vifaa vya matibabu miongoni mwa hali nyingine za jinsi shughuli zinavyoendeshwa hospitalini humo.

“Kwa kutambua kuwa Bodi imeshindwa kutekeleza majukumu yake kulingana na matakwa ya kitaifa, mwenye mamlaka ya kuteua kulingana na Sehemu ya 7(3) ya Sheria ya Mashirika ya Serikali, Kitengo cha 446, aunde Bodi mpya,” ripoti hiyo imependekeza.

Inaongeza: “Bodi mpya iangalie wasimamizi wa ngazi za juu kwa lengo la kuweka mfanyakazi anayestahili na wenye sifa zinazostahili katika nafasi hizo.”

Wakati huo huo, kamati hiyo imesema kuwa haikupata ushahidi kuweza kufafanua madai ya dhuluma za kingono hospitalini humo. Hata hivyo, imetaka kitengo cha upelelezi kikamilishe uchunguzi wake kuhusiana na madai ya ubakaji na kuwasilisha ripoti yake katika muda wa siku 14.

Pia idara hiyo inahitajika kuwasilisha ripoti kuhusiana na mgonjwa ambaye aliuawa kwa kudungwa kisu miaka michache iliyopita.

Kamati hiyo pia inataka utaratibu unaotumiwa kuelekeza wagonjwa kwa hospitali za rufaa uzingatiwe, pamoja na kuyataka mashirika yanayodumisha viwango kuhakikisha utaalamu unadumishwa katika sekta ya afya.

Vile vile, imekiri kuwa utekelezaji wa mifumo inayostahili hauzingatiwi, vifaa vilivyopo vimepitwa na wakati, kuna upungufu wa wahudumu wa matibabu, upungufu katika uongozi, msongamano, na kukosa ufadhili wa kutosha kutoka kwa serikali kuwa baadhi ya hali zinazochangia masaibu yanayoshuhudiwa Kenyatta, hasa tukio la makosa ya upasuaji.

Hospitali ya Kenyatta ndiyo kubwa zaidi nchini na kulingana na mpangilio inafaa kupokea wagonjwa wanaotumwa kwa matibabu maalum kutoka hospitali zingine.

Lakini hali ilivyo sasa inapokea wagonjwa wanaozuru huko moja kwa moja bila ushauri wa hospitali zingine, hali inayosababisha msongamano mkubwa.

 

Wamalwa mbioni kubadilisha tarehe ya Uchaguzi Mkuu

Na CHARLES WASONGA 

MSWADA wa kubadilisha tarehe ya Uchaguzi Mkuu kutoka Agosti 8 hadi  Desemba uliwasilishwa bungeni Jumatano.

Mbunge wa Kiminini Chris Wamalwa ndiye mdhamini wa mswada huo ambao utalenga kubadili tarehe ya uchaguzi kutoka Agosti 8, 2018 mwaka wa tano baada ya uchaguzi hadi Jumatatu ya tatu mwezi Desemba mwaka huo.

Bw Wamalwa ambaye ni naibu kiranja wa wachache katika bunge la kitaifa alisema shughuli hiyo ikifanyika Agosti huhitilafiana na kalenda ya elimu na uendeshaji wa mitihani ya kitaifa.

Hii ni endapo kutatokea haja ya kuandaliwa kwa awamu ya pili ya uchaguzi wa urais au endapo matokeo yake yatabatilishwa na mahakama ya juu jinsi ilivyofanyika Septemba 1, mwaka 2017.

“Lengo la mswada huu ni kuifanyia mabadiliko vipengee vya 101 (1), 136 (2) (a), 177 (a) na 180 (1) vya Katiba ya Kenya ili kubadilisha tarehe ya sasa ya uchaguzi mkuu wa wabunge, urais, madiwani, magavana na manaibu wao kutoka Jumanne mwezi Agosti ya kila mwaka wa tano hadi Desemba kila mwaka wa tano,” mswada huo unasema.

 

Utalii

“Marekebisho haya ya Katiba yanalenga kuhakikisha kuwa joto la uchaguzi haliathiri kunawiri kwa msimu wa watalii wengi kutembelea Kenya ambao huwa ni Agosti kila mwaka. Huo ni wakati ambapo Wakenya wengi huwa hawana haja ya kuacha shughuli zao muhimu kushiriki uchaguzi,” mswada huo unaongeza.

Mwaka 2017, kipindi cha uchaguzi kiliongezeka baada ya mahakama ya juu kubatilisha ushindi wa Rais Uhuru Kenyatta na kuamuru marudio ya uchaguzi wa urais uliofanyika Oktoba 26, 2018. Hatua hiyo iliilazimu Wizara ya Elimu kusongeza mbele tarehe ya  kufanywa kwa mitihani ya kitaifa ya kidato cha nne (KCSE) na ile ya kitaifa ya darasa la nane (KCPE) ili wanafunzi wasisumbuliwe na zoezi hilo la marudio ya uchaguzi.

KCSE iliendeshwa  kuanzia Oktoba 6 huku KCPE ikianza Oktoba 30 na kukamilika Novemba 2.

Hii sio mara ya kwanza wabunge kujaribu kubadilisha tarehe ya uchaguzi kupitia mswada. Jaribio sawa na hili la Bw Wamalwa lilifanywa na aliyekuwa Mbunge wa Ugenya David Ochieng lakini likafeli baada ya kukosa kupata uungwaji mkono wa thuluthi mbili ya wabunge wote 349, ambayo ni wabunge 233.

Kwa hivyo, Mbunge huyo wa Kiminini atalazimika kusaka uungwaji mkono kutoka kwa wabunge 233 ili kabla ya kutiwa saini kuwa sheria.

Mawaziri wapya wahimizwa kuzingatia usawa kwenye utendakazi

Mwanahabari wa zamani wa runinga ya Citizen Bi Farida Karoney ambaye ndiye Waziri mpya wa Ardhi na Mipango ya Miji. Picha/ Hisani

 

Na CHARLES WASONGA
MAWAZIRI wapya wametakiwa kuwahudumia Wakenya kutoka pembe zote za Kenya bila kuzingatia ukabila, maeneo au mirengo ya kisiasa wanayounga mkono.
Mbunge wa Yatta Bw Charles Kilonzo pia aliwashauri kuepukana na mwenendo wa zamani ambapo mawaziri walikuwa wakiwateua watu kutoka makabila yao katika Mashirika ya Serikali yaliyoko katika wizara zao bila kuzingatia taratibu zilizowekwa katika utumishi wa umma.
“Nawaunga mkono mawaziri hawa wote kwani wanafaa kwa wizara ambazo Rais aliwateua kuhudumu. Lakini wanafaa kutambua kwamba wao ni watumisha wa Wakenya wote na ni wajibu wao kuwahudumia bila mapendeleo kwa misingi yoyote ile ikiwemo siasa,” akasema.
Bw Kilonzo ambaye ni mbunge alichaguliwa bila udhamini wa chama cha kisiasa, vile vile aliwaonya mawaziri hao kwamba bunge litapendekeza wafutwe kazi endapo hawatatekeleza majukumu yao ipasavyo au kujihusisha na ufisadi.
Kuwang’oa ofisini
“Endapo utendakazi wenu hautaridhisha bila shaka bunge hilo ambalo linawaidhinisha halitasita kuwaondoa afisini. Kwani hivyo, nawaomba mawaziri hawa tisa kufanya kazi nzuri ya utumishi kwa wote,” akasema Bw Kilonzo.
Mbunge huyo alisema hayo alipokuwa akichangia mjadala kuhusu ripoti ya kamati ya kuhusu uteuzi ambayo iliidhinisha majina ya mawaziri hao wateule.
Wale walioidhinishwa ni; Profesa Margaret Kamar kama Waziri wa Utumishi wa Umma, Vijana na Masuala ya Jinsia, John Munyes (Mafuta na Madini), Balozi Monica Juma (Mashauri ya Kigeni), Farida Karoney (Ardhi na Mipango ya Miji) na Peter Munya (Afrika Mashariki).
Wengine ni aliyekuwa Mkurugenzi wa Mashtaka ya Umma (DPP) Keriako Tobiko (Mazingira na Misitu), Simon Chelugui (Maji na Usafi), Ukur Yatani (Leba) na Rashid Echesa Muhamed (Michezo na Utamaduni).
Wakichangia mjadala huo, wabunge wa Jubilee waliwaunga mkono tisa hao wakiwataja kama wanaume na wanawake ambao wana uwezo wa kuisaidia Jubilee kutekeleza nguzo nne za maendeleo zilizoko kwenye manifesto yao.