SGR, barabara nzuri ndiyo rekodi kuu ya Uhuru – Utafiti

Na LEONARD ONYANGO

SERIKALI ya Jubilee itakumbukwa kwa ujenzi wa barabara na reli ya kisasa (SGR), ripoti ya kura ya maoni inaonyesha.

Utafiti uliofanywa na kampuni ya TIFA unaonyesha kuwa asilimia 47 ya Wakenya wanasema kuwa Rais Uhuru Kenyatta amepiga hatua kubwa katika ujenzi wa miundomsingi nchini tangu alipotwaa hatamu za uongozi mwaka wa 2013.

Rais Kenyatta alikuwa amepanga kujenga kuweka lami yenye urefu wa kilomita 10,000 za barabara kufikia mwishoni mwa muhula wake wa pili 2022.

Waziri wa Uchukuzi, James Macharia anasema kuwa tayari serikali imetia lami kilomita 9,000 za barabara kote nchini na inalenga kupitisha kilomita 10,000 kufikia 2022.

Utafiti huo uliofanywa kati ya Juni 24-28, mwaka huu, asilimia 10 ya Wakenya wanasema kuwa mwafaka wa ushirikiano baina ya Rais Kenyatta na kinara wa ODM Raila Odinga, almaarufu handisheki, umemfanya kiongozi wa nchi kuonekana kama mpenda amani na mpatanishi.

Asilimia nne wanasema kuwa Rais Kenyatta amefana katika usambazaji wa umeme katika maeneo mbalimbali. Takwimu za shirika la kusambaza umeme, Kenya Power, zinaonyesha kuwa idadi ya wateja imeongezeka kutoka milioni 2.03 mnamo 2013 hadi milioni 7.57 Julai 2021.

Wengine (asilimia 2) wanasema kuwa wameridhishwa na hatua ya serikali ya Jubilee kutoa fedha kwa wazee, walemavu na watu wengine wasiojiweza pamoja na kupunguza gharama ya elimu.

Lakini asilimia 26 ya watu 1,550 ya walioshiriki katika utafiti huo walisema kuwa hawana habari kuhusu mradi wowote ambao umetekelezwa na serikali ya Jubilee.

Wakati huo huo, ripoti hiyo ya TIFA inaonyesha kuwa asilimia 72 ya Wakenya wanaamini kuwa nchi imepoteza mwelekeo.

Wanaoamini kwamba nchi imepoteza mwelekeo wanasema kuwa gharama ya maisha imepanda, deni la kkitaifa limeongezeka, kuna ukosefu wa ajira, ufisadi umekolea na serikali imeshindwa kudhibiti janga la corona.

Asilimia 12 ya wanaoamini nchi inaendelea vyema, wanasema serikali imefanikiwa kukabiliana na janga la corona, miundomsingi imeimarika, elimu na huduma za afya zimeboreshwa.

Kwa mujibu wa ripoti, wakazi wa eneo la Kaskazini Mashariki ndio wanaoongoza kwa kusema kuwa nchi inaendelea vyema. Wakazi wa Pwani wanaongoza kwa kusema kuwa Kenya imepoteza mwelekeo.

“Changamoto kuu ambazo Wakenya wanasema zinakumba taifa hili ni gharama ya juu ya maisha, ukosefu wa kazi, ufisadi serikalini, umaskini, janga la corona, njaa, ukiukaji wa Katiba, uhasama wa kikabila, deni la kitaifa na kudorora kwa usalama,” inasema ripoti ya TIFA.

Ripoti hiyo inaonyesha kuwa Wakenya maskini ndio wameumizwa zaidi na janga la corona baada ya kupoteza kazi na vyanzo vya mapato.

Dkt Immanuel Gitamo: Mwanajeshi kutoka Kitale anayepiga jeki juhudi za SpaceX ya Elon Musk, Amerika

CHRIS WAMALWA Na SAMMY WAWERU

TANGU hadithi ya ufanisi wa Dkt Emmanuel Gitamo ifichuke kupitia Jarida la The US Army mwezi uliopita, Februari 2021, Wakenya wanaoishi Marekani wameeleza kuridhishwa kwao na jinsi mwanajeshi wa Amerika na ambaye ni raia wa Kenya, ameweza kukwea katika kikosi cha kijeshi chenye umaarufu na ushawishi mkuu ulimwenguni, chini ya muda mfupi.

Kwa wengi, ni fanaka kutoka kiwango cha chini, ufukara hadi kuwa mkwasi, hadithi inayoshiria na kueleza bayana dhana “Marekani chochote kinawezekana”.

Wanaamini Dkt Gitamo amefanikisha ndoto zake katika nchi yenye ushawishi mkuu duniani, ndiyo Amerika.

Kinachostaajabisha wengi, mbali na kuwa mwanajeshi wa kwanza wa rangi nyeusi (asili ya Kiafrika) katika kikosi cha Jeshi la Marekani aliyefuzu kwa Shahada ya Uzamivu (PhD) katika Masuala ya Unajimu (Astrophysics – Mafundisho yasiyo ya Kisayansi kuhusu uhusiano kati ya nyota na maisha hapa duniani), Dkt Gitamo ni kiungo muhimu kufanikisha mradi wa Falcon 9 ulioanzishwa na SpaceX, roketi zinazoweza kutumika tena.

“Kazi yangu ilikuwa kuhakikisha vigezo vyote vinaafikiwa,” Dkt Gitamo akasema kwenye mahojiano ya kipekee na Taifa Leo Dijitali.

Hilo linaenda sambamba na kuingiana na nyanja yake, Unajimu.

Kulingana na Dkt Mukurima Muriuki, mtafiti Mkenya jimbo la California, ambaye pia alipata fursa ya kumhoji afisa huyo wa kijeshi Amerika, asilimia 1.2 ya raia wa Marekani wana Shahada ya Uzamivu, kiwango cha elimu kinachokadiriwa kuwa na chini ya asilimia 2 ya wasomi kote duniani.

“Kwa mujibu wa takwimu hizo, ni maajabu Mkenya kuwa kwenye asilimia mbili ya wasomi wenye Shahada ya Uzamivu ulimwenguni, ikizingatiwa kuwa wazazi wake hawakuwa na uwezo kifedha. Wasingeweza kukimu karo ya shule bora Nairobi.

“Hakufuzu masomo ya shule ya upili pekee, ila amepata Shahada za Digrii, Uzamili na Uzamivu kutoka Taasisi ya Teknolojia ya California (CIT) na pia kujiunga na Kikosi cha Jeshi la Marekani,” Muriuki akaelezea kwenye chapisho lake la majuzi katika jarida la kila wiki la African Warrior Magazine, (AW Magazine).

Wasomaji wengi walichangia maoni na kusema ufanisi wa Dkt Gitamo unatokana na bidii alizotia na pia bahati.

Ni habari njema za Mkenya huyo, ambazo zimekuwa zikisambaa mitandaoni baada ya kuchapishwa na Jarida la US Army.

Dkt Gitamo, binafsi anaamini safari yake ya ufanisi maishani ni miujuza.

Alisema shabaha kueleza hadithi ya ufanisi wake kwa ulimwengu, ililenga kuwapa motisha vijana Wakenya na Afrika kwa jumla, wanaoishi Amerika kwamba pia wao wanaweza kufanikiwa.

“Ninatilia mkazo kauli ya dadangu staa Lupita Nyong’o, Marekani ni rahisi kufanikisha ndoto zako. Ni nchi yenye nafasi za mafanikio kila mahali. Unachohitaji ni kuangaza na kupepesa macho yako mbali, na kukumbatia fursa zilizopo. Ni muhimu vijana tunaoishi humo tujue ufanisi Marekani unatokana na kujiunga na shule na kusoma kwa bidii,” Dkt Gitamo akahimiza.

Akiwashauri vijana, afisa huyo msomi anawataka kufahamu kinaga ubaga haijalishi msingi au hali ya familia waliyozaliwa ama kutoka.

Kilele, ni muhimu kukumbatia neema anazokupa Mungu na nafasi za ufanisi anazokujaalia.

Anasema, kupitia imani ya maombi na bidii, yeyote yule anaweza kuafikia matarajio na ndoto zake maishani.

Kufikia sasa, DKT Gitamo, ndiye mwanajeshi wa kipekee katika kikosi cha US Army kufuzu na kuwa na Shahada ya Uzamivu katika Masuala ya Unajimu.

Dkt Immanuel Gitamo, ambaye ni opareta wa kikosi cha kijeshi cha wana anga, akiwa na mamlaka ya Brigedia wa daraja la 2, Divisheni ya Pili ya Kikosi cha Pamoja cha Lewis-McChord, jijini Washington, alizaliwa na kulelewa eneo la Kitale, Kaunti ya Trans Nzioa.

Kwenye mahojiano, Dkt Gitamo alichelea kufukua safari ya maisha yake utotoni, kwa kile alihoji “ni ya kuhuzunisha na kusikitisha kuyakumbuka”.

‘Wazazi’ waliomlea, hata hivyo hawakuridhia yaliyofukuliwa na Jarida la US Army.

Alifichua kwamba mahojiano na jarida hilo, yalieleza bayana magumu na mazito aliyopitia nchini Kenya kabla ya kuhamia Marekani.

“Wazazi walionizaa walinitupa pamoja na kaka yangu tukiwa wadogo kiumri, hivyo basi siwajui,” Dkt Gitamo alidokeza. Pamoja na ndugu yake, walilelewa kama mayatima eneo la Kitale.

“Tulipatikana tumeachwa kandokando mwa barabara na wazazi waliotuzaa,” akaelezea, akiongeza kwamba hajui babake wala mamake mzazi.

Dkt Immanuel Gitamo (kushoto), mwanajeshi Mkenya anayefanya kazi katika kampuni ya utafiti wa sayari SpaceX, Amerika. Picha/ Chris Wamalwa |

Walichukuliwa na wanandoa waliowakumbatia na kuwalea. Kulingana na simulizi ya Dkt Gitamo, maisha hata hivyo hayakuwa rahisi, kwani wazazi hao waling’ang’ana kuwapa lishe na pia kuwasomesha, kwa sababu hawakuwa na uwezo vile kifedha.

Aliambia Jarida la US Army, alivalia viatu kwa mara ya kwanza alipofikisha umri wa miaka 14. Walimu katika shule aliyosomea, walielewa hali yake, hivyo basi walimruhusu kusoma bila kulipa karo.

Dkt Gitamo anataja ukarimu huo kama ni miujiza, na ndio maana aliamua kujitolea kufanyia shule hiyo kazi bila malipo.

“Kufanikisha chochote kile maishani, niligundua ni muhimu kuwa na imani ya Mungu na pia kutia bidii. Nilikuwa nikisoma hata baada ya kila mtu kulala usiku, na ninakiri nimeafikia yale ambayo wengi wamekuwa wakitamani,” akasema.

Kuhamia Amerika na kufuzu kwa Shahada mbalimbali

Baada ya kufanya mtihani wa kitaifa kidato cha nne, KCSE, mwaka wa 2006, alipata kibali kuhamia Amerika (Green card), ambapo aliendeleza hamu ya kukata kiu chake cha masomo.

Alifuzu kwa Shahada ya Digrii, Masuala ya Uhandisi wa Sayansi ya Anga na Shahada ya Uzamili, Masuala ya Uhandisi wa Sayansi ya Fizikia ya Nyuklia kutoka Taasisi ya Teknolojia ya California (CIT), taasisi ambayo ni miongoni mwa vyuo vitano bora duniani.

Kulingana na Dkt Mukurima Muriuki, mtafiti Mkenya jimbo la California, CIT husajili chini ya asilimia 2 pekee ya wanaoomba nafasi.

Dkt Gitamo anatafsiri Sayansi ya anga kama kuwa na nidhamu mara mbili za uhandisi.

Ya kwanza ni uhandisi wa anga, unaozingatia ndege zilizoko angani. Pili, ni uhandisi wa anga unaozingatia chochote kilichoko nje ya Sayari ya Dunia.

Hivyo basi, Shahada yake ya Digrii inaangazia utafiti, ubunifu, Sayansi na teknolojia inayoshughulikia utengenezaji wa ndege na kuzifanyia majaribio.

“Hivyo ndivyo nilijipata kuorodheshwa katika mradi wa Spacex Falcon 9, ambao umezinduliwa mara 107. Umefanikisha roketi kutua mara 67 na kupaa mara 50. Aidha, 2027 SpaceX ni mpango tunaoendelea kushughulikia na unaotarajiwa kuenda Sayari ya Mirihi (ya nne katika mfumo wa Jua, na jirani ya Dunia),” akafafanua.

Ni kupitia mradi huo, Dkt Gitamo alipata fursa ya kipekee kukutana na Mhandisi tajika aliyetamani kutangamana naye na ambaye ana asili ya Kiafrika, Elon Musk.

Bw Musk ni mwasisi wa mradi wa SpaceX na pia kampuni ya Paypal, inayowezesha wateja kufanya malipo kupitia Intaneti.

Akitumia mfano wa tajiriba ya Mhandisi huyo, Dkt Gitamo anasema vijana wa Kafrika wanapaswa kujua malengo makuu maishani yanajiri kupitia bidii na maono.

“Kwa sasa ninakuza vijana wenye uraia wa Kenya eneo la Seattle (Washington, Amerika) ambao wanajiandaa kuchagua taaluma watakazosomea. Tayari, nimeona wameanza kufa moyo kwa sababu hawajui kozi bora kuchagua. Ni muhimu tuwaongoze na kuwapa ushauri nasaha,” akaelezea Afisa huyo.

Alifichua kwamba, nchini Kenya amejituma kutoa msaada kwa shule na makanisa.

Vilevile, Dkt Gitamo anafadhili masomo ya wanafunzi kadha, akidokeza kuwa hivi karibuni atazindua mpango wa kusaidia jamii, kama njia mojawapo kuridhia baraka za Mwenyezi Mungu.

Safari ya milima na mabonde

Licha ya ufanisi aliopata, anasema haijakuwa safari ya mteremko.

Kila hatua, nilituma barua za maombi na kutia bidii. Kufuzu kwa Shahada ya Uzamivu haijakuwa rahisi. Inahitaji nidhamu na ustahimilivu wa hali ya juu. Baada ya sala, Mungu alinifungulia milango ya heri na fanaka, ndiye mimi huyu sasa nina Shahada ya Uzamivu katika Masuala ya Unajimu (Astrophysics),” akasema.

Dkt Gitamo anaweza kusimulia siku nzima kuhusu Unajimu. Anasema ni kitengo cha Sayansi ya anga, inayotumia sheria za Fizikia na Kemia kueleza kuzaliwa, maisha na ‘kufariki’ kwa nyota, Sayari, Galaksi, nebula, kati ya vifaa vinginevyo ulimwenguni.

“Kama Wanajimu, hutaka sana kuelewa kuhusu ulimwengu. Mapenzi ya anga ndiyo yalinishikiza kusomea kozi nilizokumbatia,” akasema.

Anasema alichagua kujiunga na kikosi cha Kijeshi cha Amerika ili apate ufadhili wa masomo kuafikia ndoto zake maishani na mahitaji mengineyo.

Alifuzu kwa Shahada ya Uzamivu katika Masuala ya Unajimu mwaka wa 2019, na anafichua kwamba kwa sasa anasomea Shahada ya Uzamivu katika Masuala ya Fizikia ya Atomiki.

Huku akisalia na miezi michache kuondoka katika kikosi US Army, anasema analenga kuchambua zaidi kozi ya masuala ya anga, “kwa kuwa asilimia kubwa ya kila tunachofanya inahusishwa na anga”.

Mapenzi yake katika anga ni bayana kutokana na tafiti alizofanya na anazoendelea kufanya, utunzi na michango anayotoa katika nyanja hiyo.

Kama Wakenya wengi wenye malengo, Dkt Gitamo ana maono makuu na ambaye bidii naye ni kama chanda na pete, ili kuyaafikia.

Anaamini bidii huondoa kudura, na zaidi ya yote kumhusisha Maulana katika kila jambo na hatua, kwa njia ya maombi.

Kufikia hii leo, ameafikia ndoto zake. Wengine watasema nyota alizolenga amezifikia, na bila shaka amezikumbatia.

MARY WANGARI: Uwekezaji zaidi kisayansi na kiteknolojia utatufaidi

NA MARY WANGARI

KATIKA siku za hivi majuzi, hisia kali zimeibuka nchini na barani Afrika kwa jumla kuhusiana na chanjo ya virusi vya corona ambayo inazingirwa na utata kuhusu mikakati ya kiusalama.

Huku jamii ya kimataifa ikijitahidi kutafuta suluhisho la kudumu kuhusu janga hilo la kiafya ambalo limeyumbisha dunia, ni bayana kuwa umuhimu wa kuwekeza katika tafiti za kisayansi nchini hauwezi ukasisitizwa vya kutosha.

Kenya ni miongoni mwa mataifa ya dunia yanayosubiri kwa hamu kupokea chanjo dhidi ya gonjwa hilo ambapo wasiwasi kuhusu mikakati ya kiusalama kwa afya ya umma, umekuwa suala tata.

Tangu janga hilo lilipozuka mapema mwaka jana, imekuwa dhahiri kwamba Kenya ina uwezo wa kuvumbua na kubuni suluhisho za kutatua matatizo yake mbalimbali pasipo kutegemea mataifa ya ulaya kila wakati.

Hali kwamba wanasayansi kutoka Taasisi ya Utafiti kuhusu Matibabu Nchini (Kemri) wanashirikiana na wenzao kutoka mashirika ya kimataifa kuwezesha majaribio ya kwanza ya Covid-19, ni ithbati tosha ya nafasi yetu kama taifa katika kuendeleza utafiti wa kisayansi.

Kwa kuzingatia historia ya majanga mengineyo duniani hasa ya kiafya ambapo Bara la Afrika limekuwa mhasiriwa mkuu hasa katika majaribio ya kimatibabu, inaeleweka kabisa ni kwa nini baadhi ya watu wameingiwa na shaka.

Hata hivyo, inatia moyo sana kuwaona wanasayansi wa Kenya wakiwa sehemu ya juhudi za mataifa ya dunia katika kusaka suluhisho dhidi ya janga hilo, kwa kuunda chanjo ambayo ufaafu wake unasemekana kuwa asilimia 90.

Ikizingatiwa kwamba sayansi na teknolojia ndizo msingi wa maendeleo katika taifa lolote lile, serikali na wadau husika hawana budi kutilia maanani nyanja hiyo ili kuboresha maisha ya wananchi kwa jumla.

Tayari serikali imepiga hatua kupitia Sheria 2013 kuhusu Sayansi, Teknolojia na Uvumbuzi iliyowezesha kubuniwa kwa Hazina ya Utafiti Nchini (NRF), ambayo utekelezaji wake ulioanza 2015, umewezesha maendeleo ya kisayansi, teknolojia na uvumbuzi.

Kupitia kubuniwa kwa sera kabambe, Kenya inaweza kunufaika pakubwa kijamii na kiuchumi kupitia kupitia tafiti za kisayansi kutoka kwa mashirika ya utafiti nchini kama vile Kemri, NRF, ILRI, KFRI na mengineyo.

Wakati umewadia kuimarisha nafasi ya utafiti kisayansi kwa kutengea sekta hiyo raslimali za kutosha na utekelezaji wa sera mwafaka kuambatana na Ruwaza 2030.

Uwekezaji katika raslimali na mikakati mwafaka katika nyanja ya sayansi na teknolojia kutafanikisha utajiri, kuboresha maisha ya wananchi na hata mabadiliko kiuchumi kote nchini.

Kenya ina uwezo wa kusuluhisha matatizo anuai kijamii na kiuchumi ikiwemo kuunda chanjo yake binafsi pasipo kulazimika kusubiri Magharibi, endapo tu itajiimarisha zaidi kisayansi na kiteknolojia.

mwnyambura@ke.nationmedia.com

FAUSTINE NGILA: Shirika la Utafiti wa Angani limezembea mno, ligutuke

Na FAUSTINE NGILA

Katika ukurasa wake wa Facebook, Shirika la Utafiti wa Angani la Kenya (KSA) lilichapisha habari hapo Desemba 8. Kwenye Twitter, liliweka posti Desemba 14.

Katika ulimwengu ambao mataifa yanayoendelea yanawapasha wananchi wake habari za angani kila uchao, inashangaza kwwamba Kenya – inayojizatiti kufuata nyayo za Afrika Kusini katika ulingo huu wa utafiti kuhusu anga ya dunia na sayari zingine – inatoa habari baada ya wiki kadha, tena kama vidokezo.

Nikivinjari kwenye Twitter, Shirika la Usimamizi na Utafiti wa Angani la Amerika (NASA) huchapisha habari mpya mara nne kila siku, jambo ambalo limevutia wafuasi milioni 46 na wengine milioni 25 katika ukurasa wake wa Facebook.

Licha ya kutengewa mamilioni ya pesa katika bajeti, KSA inaonekana kulemewa na jukumu ililotwikwa na Wakenya. Kutokana na mtindo wake wa kuwanyima wananchi habari mitandaoni, shirika hilo lina wafuasi wachache mno – 600 Twitter na 64 Fabebook!

Hii inamaanisha kuwa halifanyi kazi yake inavyostahili; halichapishi ripoti za tafiti mbalimbali ulimwenguni kwa manufaa ya wananchi kung’amua maendeleo ya sasa; halilinganishi teknolojia za wavumbuzi mbalimbali; na huenda ndio maana halina chochote cha kuwaambia wananchi.Wakenya wangependa kuarifiwa kuhusu jitihada za taifa lao katika mpango mzima wa kutafiti kuhusu anga ya sayari.

Hususan ni lini itaweza kutuma chombo angani kukusanya data kama mataifa yanayoendelea.Ingawa mwaka huu KSA ilitoa Sh5 milioni kufadhili utafiti wa hali ya hewa kwa vyuo vikuu vya Eldoret, Dedan Kimathi na Taifa Taveta; kama taifa ambalo limejaliwa vipaji vya teknolojia, vizingiti katika kutoa habari za utafiti havifai kushuhudiwa.

Kenya, inayojipiga kifua kama mbabe wa utafiti wa kiteknolojia barani Afrika, inafaa kuchangia pakubwa katika utoaji wa habari muhimu kuhusu anga ya bara hili.

Utafiti unaonyesha kuwa kutokana na ukosefu wa data kuhusu mawimbi katika sehemu mbalimbali za njia za ndege angani, kampuni za ndege hupoteza Sh5 trillioni kila mwaka kwa sababu ya kucheleweshwa kwa safari za ndege, ambazo huishia kuelekezwa katika njia mbadala.

Sekta ya utalii inategemea mno utafiti huu kwani husaidia watalii kuamua iwapo watasafiri mataifa fulani. Kuvurugwa kwa mawimbi yanayotumika kufanikisha mawasiliano ya rubani anayeendesha ndege na viwanja vya ndege, husababisha kuchelewa kwa abiria.

Zaidi, kujua ni wapi mawimbi hayo yatasababisha mtingiko wa ndege angani, ndizo habari muhimu sana katika sekta ya usafiri wa ndege.

Inachofanya Kenya ni kutegemea watafiti wa mataifa ya ng’ambo kama Amerika, China na Urusi, bila kujali kuwa anga zote ni tofauti kutokana na mvuto wa jua kwa dunia.

Tunaishi katika dunia inayobadilika kwa kasi, ukizingatia kuwa Amerika sasa ishaanza mpango wa kupeleka watalii angani ili wakaishi katika sayari nyinginezo, kutokana na machafuko ya hewa na mabadiliko ya tabia nchi kila mwaka.

Hayo tumeyajua kutokana na habari zinazochapishwa na NASA. Je, KSA isipotuarifu mitandaoni kuhusu mipango yake tutaijuaje?

fauzagila@gmail.com

Wakazi wa mitaa duni hawaamini virusi vinaweza kusambaa kanisani – Utafiti

LEONARD ONYANGO na WANDERI KAMAU

HUKU idadi ya wanaoambukizwa virusi vya corona ikiendelea kuongezeka nchini na hata vifo kuripotiwa, wakazi wa mitaa ya mabanda jijini Nairobi hawaamini virusi hivyo vinaweza kuenezwa katika maeneo ya ibada.

Utafiti huo uliofanywa na kampuni ya TIFA katika mitaa ya Huruma, Kibera, Mathare, Korogocho, Mukuru kwa Njenga na Kawangware, unaonyesha kuwa, asilimia 99 ya wakazi wa mitaa hiyo hawaamini maambukizi ya virusi vya corona yanaweza kutokea kanisani au misikitini.

Hata hivyo, wakazi wa mitaa hiyo wanaamini virusi vya corona vinasambaa kwa kasi katika maeneo mengine yenye msongamano mbali na makanisani au misikitini.

Karibu asilimia 99 pia hawaamini kuwa vyoo au bafu za umma zinaweza kuhusika katika usambazaji wa virusi vya corona.

Idadi kubwa ya wakazi wa maeneo hayo wanaishi kwa hofu kuhusu uwezekano wa kuambukizwa virusi vya corona.

Kulingana na utafiti huo, asilimia 71 wanasema wanahofia kuwa huenda wakapatwa na virusi vya corona.

Hata hivyo, hofu ni nyingi miongoni mwa wanawake ikilinganishwa na wanaume.

Utafiti huo pia unaonyesha kuwa idadi kubwa ya wakazi wa Nairobi wanapendelea kunawa na kuvalia barakoa kama njia mojawapo ya kuepuka kuambukizwa virusi.

“Asilimia 82 ya watu waliohojiwa walisema kuwa, wanapendelea kunawa mara kwa mara ili kuepuka kirusi au virusi kuwepo. Asilimia 79 walisema wanavalia maski huku asilimia 40 wakisema wanakwepa maeneo yenye msongamano wa watu,” unasema utafiti huo uliofanywa kati ya Aprili 25 na 27, 2020.

Kati ya watu 356 waliohojiwa ni asilimia moja pekee waliosema kuwa hawasalimiani kwa mikono au kuepuka kugusa nyuso zao kuzuia kuambukizwa virusi vya corona.

Wakati huo huo, serikali Jumatano iliwaonya vikali vijana waliopewa majukumu ya kudumisha usafi katika maeneo mbalimbali nchini, dhidi ya kuwatoza watu ada za kuwafanyia usafi katika maeneo wanamoishi.

Wiki iliyopita, Rais Uhuru Kenyatta alitangaza mpango maalum kuwaajiri vijana zaidi ya 170,000 katika mitaa mbalimbali ya mabanda nchini, kwenye mpango wa kuwasaidia kupata ajira wakati nchi inapokabiliana na janga la virusi vya corona.

Lakini akihutubu Jumatano kwenye kikao cha kila siku kuhusu hali ya virusi hivyo nchini, Waziri Msaidizi wa Afya, Dkt Rashid Aman, alisema kuwa wamepokea malalamishi kuwa baadhi ya vijana wanawatoza fedha wananchi huku wengine wakiwahangaisha waendeshaji magari.

Na kwenye kikao cha Jumatano, idadi ya watu walioambukizwa virusi hivyo ilifikia 737 baada ya watu 22 zaidi kuthibitishwa kuambukizwa.

Corona ni mbio za masafa marefu, watafiti waonya

Na BENSON MATHEKA

JANGA la virusi vya corona ambalo limevuruga sekta zote za maisha litaendelea kwa muda, wataalamu wanaonya na kuwataka Wakenya na serikali kujiandaa kwa nyakati ngumu zaidi.

Wanasema ingawa kufikia sasa watu wanalia maisha yao yamebadilika, ndio mwanzo wa athari za virusi hivyo nchini.

“Hii ni marathoni, jiandaeni binadamu wenzangu. Itachukua miezi kadhaa ya kutotangamana, nakadiria itakuwa miezi minne au mitano,” alisema Afisa Mkuu Mtendaji wa Shirika la utafiti wa matibabu barani Afrika (Amref) Dkt Githinji Gitahi.

“Janga hili sio tukio la muda mfupi la kuruga maisha ya jamii lakini hali hii itachukua muda wa miezi kadhaa kabla ya maisha yetu kurejea hali ya kawaida ya mikutano ya kijamii,” asema Dkt Gitahi.

Kufikia Jumatano, watu 82 walikuwa wameambukizwa virusi vya corona nchini na serikali imebashiri kuwa watu 10,000 watakuwa wameambukizwa kufikia mwisho wa mwezi huu.

Wataalamu nao wanasema hali inatarajiwa kuwa mbaya zaidi miezi ya Mei na Juni huku wakifananisha janga hili na mbio ndefu za marathoni ambazo huhitaji muda na nguvu nyingi.

“Miezi ya Mei na Juni itakuwa kilele cha maambukizi nchini, maelfu ya watu wanatarajiwa kuambukizwa wakati huo iwapo hatua zilizotangazwa za kupunguza kusambaa hazitazingatiwa,” alisema Dkt Gitahi.

Serikali imeweka marufuku ya kutotoka nje usiku, marufuku ya mikutano ya kijamii kama mazishi na ibada na mikutano ya hadhara katika juhudi za kukabiliana na kusambaa kwa virusi vya corona.

Kufikia jana, serikali ilikuwa ikifuatilia watu zaidi ya 1000 waliotangamana na waliothibitishwa kuwa na virusi hivi nchini.

Wataalamu wanasema ubashiri wa maafisa wa afya nchini kwamba, watu 10,000 watakuwa wameambukizwa kufikia mwisho wa mwezi huu ni kwa misingi kwamba, wanaofuatiliwa watakuwa wameambukiza zaidi ya watu 10.

Dkt Gitahi aliwataka Wakenya kujiandaa kukabiliana na hali ngumu kwa kukaa nyumbani, kukubali mabadiliko ya mitindo ya maisha ili kuepuka maambukizi.

“Itabidi watu wajifunze kujifungia ndani, kupunguza matumizi ya pesa na kutowekeza katika miradi isiyomuhimu hadi hali itakapobadilika. “Ikiwa mtu alipanga kuanzisha miradi, anafaa kubadilisha nia iwapo mradi huo hausaidii kukabili corona,” alishauri. Wataalamu wanasema uchumi utaendelea kuvurugika serikali ikiwekeza rasilmali zilizotengewa wizara na shughuli tofauti zikitumiwa kukabili janga la corona.

Kulingana na Waziri wa Afya, Mutahi Kagwe serikali inasimamisha baadhi ya mipango yake ili kupata pesa za kuzuia maambukizi ya virusi hivi hatari.

Dkt Bob Etali, mtafiti wa masuala ya afya na usimamizi anakiri kuwa, hali halisi ya maambukizi ya corona ndio imeanza kubainika Kenya.

“Tunaelekea visa 100 na kulingana na ilivyofanyika katika mataifa mengine ambayo yamekumbwa na janga hili, safari imeisha, tumeanza mbio sasa na zitakuwa na athari kubwa kwa uchumi na mitindo ya maisha ya Wakenya,” asema.

Anabashiri kuwa sekta kadhaa zitapata hasara na watu wengi watapata matatizo ya kisaikolojia.?Mchanguzi wa masuala ya siasa na utawala, Herman Manyora anafanisha janga hili na vita na kushauri serikali kujiandaa kikamilifu.

“Tuko kwa vita na tunahitaji juhudi za pamoja kukabiliana na janga hili,” alisema.

Wenye makalio makubwa wana akili ndogo – Utafiti

MASHIRIKA Na PETER MBURU

WANASAYANSI wamechapisha utafiti ambao unaweza kuzua pingamizi kali, baada yao kubaini kuwa watu walio na nyama nyingi katika sehemu ya makalio wana akili ndogo.

Kulingana na utafiti huo ambao ulichapishwa Januari 9 katika jarida la Neurology, watu wanene kiunoni wana uchache wa chembechembe za ‘gray matter’ kwenye akili, ambazo kwa kawaida hubeba bilioni 100 ya mishipa kwenye akili.

Watafiti hao walisema kuwa unene wa mwili ulidhihirisha kuchangia kupungua kwa upevu wa akili katika maeneo manne.

Utafiti huo ulihusisha watu 9,652 wa umri wa makamo Uingereza, ambapo uzito wa mwili-ukilinganishwa na urefu (BMI) na ukubwa wa kiuno hadi mapajani ulipimwa. Kisayansi, kipimo cha kati ya 18.5 na 24.9 cha BMI huwa salama kiafya, lakini kikizidi 30 mtu anaweza kuitwa mnene kupita kiasi.

Kulingana na vigezo walivyotumia wanasayansi hao, mmoja kati ya kila wahusika 5 wa utafiti huo walipatikana kuwa wanene kupita kiasi.

Watafiti hao aidha walitumia teknolojia kupima upevu wa akili wa wahusika, wakizingatia umri, namna mwili unafanyishwa kazi, uvutaji wa sigara ama ugonjwa wa kupanda damu. Walibaini kuwa watu walio na kiwango cha juu cha vipimo vya BMI (unene mkubwa ikilinganishwa na urefu wa mwili), ama ukubwa kiunoni walikuwa na kiwango kidogo cha chembe chembe za ‘gray matter’ akilini.

“Upungufu wa ukubwa wa akili unaongezeka kadri mafuta katika sehemu ya kiuno yanazidi kuongezeka,” akasema mkuu wa utafiti huo Hamer.

Katika idadi halisia, watu 1,291 ambao walikuwa na kiwango cha BMI cha zaidi ya 30 na ukubwa kwenye sehemu za kiuno na mapaja walipatikana kuwa na kiwango kidogo sana cha chembechembe za gray matter akilini, kikiwa sentimita 786 mraba, watu 514 ambao walikuwa na kiwango cha BMI zaidi ya 30 lakini hawakuna wanene sehemu ya kati ya mwili nao walikuwa na kiwango cha gray matter kwa kadiri, kikiwa sentimita 798 mraba.

Utafiti huo ulihusisha unene mkubwa wa mwili na kufinyika kwa sehemu fulani za akili kama pallidum, nucleus accumbens, putamen (ambayo huhusishwa na kiwango cha juu cha BMI) na caudate (ambayo huhusishwa na ukubwa kiunoni).

“Haifahamiki ikiwa hali hiyo katika akili ndiyo huchangia unene wa mwili ama ni unene wa mwili unaopelekea akili kuwa hivyo,” akasema Prof Hamer.

Utafiti huo ulishauri watu kufanya bidii kuwa katika hali nzuri ya mwili kiafya na kuhakikisha hawawi na uzito mkubwa.

Watu wasahaulifu sana wana akili nyingi – Utafiti

MASHIRIKA na PETER MBURU

WANASAYANSI wamebaini kuwa kuna uhusiano mkubwa kati ya mtoto anayesahau mambo wakati mwingi na kiwango cha juu cha werevu, wakisema kuwa uwezo wa kukumbuka mambo si ishara ya werevu.

Wanasayansi hao walisema kuwa katika akili ya mtoto, kusahau ni sehemu kuu katika werevu, kwani kuna maana sawa tu na kukumbuka.

Ripoti ya mtafiti Paul Frankland ambaye hutafiti akili za watoto na namna zinavyofanya kazi ilisema kuwa akili za binadamu husahau kila mara na hivyo hicho si kitu kibaya.

Mtafiti mwingine kutoka chuo kikuu cha Toronto aidha alipata matokeo sawia katika utafiti wake wa kisayansi.

Matokeo yao yalibaini kuwa kusahau ni sehemu kubwa katika akili ya binadamu, sawa na kukumbuka.

Walisema kuwa lengo la akili si kuhifadhi habari zilizo na umuhimu, ila kutumiwa vyema kufanya maamuzi ya busara, kwa kuhifadhi habari zinazohitajika tu.

“Lengo la akili ni kuelekeza hali ya kufanya maamuzi,” chuo kikuu cha Toronto kupitia Profesa Blake Richards kikasema.

“Ni muhimu kuwa akili zisahau habari zisizohitajika na badala yake kushughulika na zile zitasaidia kufanya maamuzi ya umuhimu kwa maisha,” akasema.

Ripoti yao ilisema kuwa mtu anapokumbuka sehemu fulani tu ya mazungumzo ama tukio badala ya kila kitu, inamaanisha kuwa akili zake husahau mambo. Hata hivyo, iliendelea kusema kuwa akili za namna hiyo ni za umuhimu kwa kufanya maamuzi ya kimaisha ama kubashiri siku za usoni.

Kulingana na watafiti hao, sababu ya akili kusahau mambo ni kwa ajili ya kuhifadhi habari zingine ambazo zinakumbana nazo kwani kila siku kuna matukio tofauti.

Aidha, walisema kusahau humsaidia mtu kufanya maamuzi ya busara kwa kutumia matukio ya mbeleni kubashiri mapya yanayokuja.

“Umuhimu wa akili ni kumsaidia mtu kufanya maamuzi yanayofaa anapokumbana na kitu kipya, wala si kukumbuka matukio ya miaka ya zamani. Ili hilo kuwezekana, akili zinafaa kusahau ili ziwe na nafasi ya kutosha,” Bw Richards akasema.

Tilapia wa bei nafuu kutoka Uchina ni hatari kwa afya – Utafiti

Na ALLAN OLINGO na FAUSTINE NGILA

UTADHANI kitoweo cha samaki unachokula kwenye mikahawa ya mijini hapa Kenya kimetoka kwa maziwa ya humu nchini lakini ukweli ni kwamba kimeagizwa kutoka Uchina huku asasi husika ya udhibiti wa ubora wa bidhaa ikionekana kulemewa na kazi yake.

Hii ni kulingana na uchunguzi kwenye maabara uliofanywa na shirika la habari la Nation Media Group (NMG) mwanzoni mwa Desemba mwaka huu.

Katika soko la Gikomba, Nairobi, samaki kutoka Uchina huuzwa hadharani baada ya kutolewa kwa maboksi na kupakiwa upya kwa vikapu na wafanyabiashara wa humu nchini.

Mchakato huu huhusisha kutoa samaki waliohifadhiwa kwa maboksi ya friji, ambayo huwa wamewekewa muda wa matumizi wa miaka miwili, na kuwaweka kwa mifuko na kusambazwa katika maeneo mbalimbali ya jiji kwa mikokoteni.

Iwapo utauliza walikovuliwa samaki hao, jibu ni moja – Ziwa Victoria. Lakini uchunguzi wa maabara wa NMG umefichua kuwa samaki hawa kutoka Uchina wamejaa chembechembe za madini ya zebaki, copper, lead na vyuma vya risasi hali inayohatarisha maisha ya mamilioni ya Wakenya.

Hata hivyo, shirika la Udhibiti wa Ubora wa Bidhaa nchini (KEBS) limekana matokeo ya uchunguzi huo, likisema samaki hao hawana madhara yoyote kwa afya ya wanadamu.

KEBS ilisema kuwa uchunguzi wa samaki kutoka maeneo mbalimbali katika maabara yake haukupata chembechembe hizo.

“Bidhaa zote zinazoagizwa kutoka mataifa ya nje zinatakiwa kufanyiwa uchunguzi wa ubora katika taifa zinakotolewa, na zinapotimiza viwango vya ubora, hukabidhiwa cheti cha ubora. Zikifika hapa Kenya, bidhaa hizo huchunguzwa tena,” likasema shirika hilo.

Lakini bidhaa hizo zinapotua hapa nchini, hazifanyiwi uchunguzi wa maabara na hivyo kuwaacha walaji wa samaki katika hatari ya bidhaa zilizoidhinishwa na Uchina.

Samaki hawa wa Uchina huvutia wafanyabiashara wengi kwa kutoka na bei yake nafuu maanake boksi lenye samaki 60 huuzwa kwa Sh2,700 huku samaki mmoja kutoka Ziwa Victoria akiuzwa kwa Sh450.

Kitoweo cha samaki kimekuwa maarufu sana katika mikahawa, masoko ya mitaani, kwenye vioski, kwenye magenge ya chakula kando ya barabara na katika soko kuu la Gikomba kutokana na bei ya chini huku samaki wanaofugwa humu nchini wakikosa kutimiza hitaji la soko.

Wakati NMG ilipeleka sampuli za samaki kutoka Uchina iliyonunua katika soko la Gikomba, kwa maabara ya Chuo Kikuu cha Nairobi (UoN), ilipata chembechembe za lead, copper, mercury na arsenic kwa sampuli hizo.

Matokeo yalionyesha chembechembe 0.04 ppm (vijisehemu katika kila milioni) za lead, 0.005 ppm za mercury, zaidi ya 0.001 ppm za arsenic na 1.2 ppm za copper na kuthibitisha uwepo wa madini hayo katika maji ambamo samaki hao wanafugiwa.

“Ulaji wa muda mrefu wa samaki hawa unaweza kuwaletea walaji madhara mengi mwilini,” akasema Prof James Mbaria, mkuu wa idara ya Afya ya Umma katika UoN.

Uwepo wa vyuma hivi katika samaki hawa unamaanisha samaki hao wamefugwa katika mazingira ambapo mafuta ya petroli hutumiwa kwa pampu ya maji au kifaa cha kunyunyizia dawa za kuua wadudu na magonjwa na kupelekea chembechembe zake kuingia majini.

NMG ilifanya uchunguzi huo kufuatia hofu ya kiafya kutokana na samaki wa Uchina, hasa Amerika, iliyoitaka Uchina izingatie zaidi sheria za uuzaji wa samaki kimataifa.

Uchunguzi huo wa maabara ulilenga kung’amua kiwango cha dawa za kuua wadudu zikiwemo streptomycin, sulfadimidine, oxytetracycline, na penicillin.

Matokeo ya uchunguzi huo hayakuonyesha uwepo wa dawa yoyote kwenye sampuli hizo.

Katika miaka ya hivi majuzi, Kenya imegeukia soko la Uchina kutosheleza hitaji lake la samaki, na kupelekea kuongezeka maradufu kwa kiwango cha samaki inachoagiza kutoka taifa hilo katika kipindi cha miaka miwili iliyopita kutoka thamani ya Sh1.1 bilioni hapo 2016 na kufikia 2.1 bilioni 2017.

Hii imeibua maswali kuhusu mtindo wa taifa hilo la bara Asia kujaza soko la samaki la Kenya wavuvi na wafugaji wa samaki wa humu nchini wasipate pa kuuza samaki wao.

Kulingana na takwimu za Shirika la Kitaifa la Takwimu (KNBS), Kenya ilitumia Sh2.2 bilioni kununua samaki katika miezi ya kwanza 11 ya 2017, ishara ya jinsi Uchina inadhibiti soko la samaki humu nchini – zaidi ya asilimia 90.

Mauzo ya samaki ya Uchini humu nchini ambayo yalikuwa Sh620 milioni hapo 2015, yanajiri wakati uzalishaji wa samaki umedidimia katika maziwa ya Kenya.

Samaki wa friji pamoja na tilapia waliongoza katika uagizaji kutoka Uchina, wakiwa tani 18,000 wa thamani ya Sh1.8 milioni.

Lakini si samaki wa kuagiza kutoka nje pekee wana chembechembe za vyuma. Utafiti uliofanywa na mashirika kadha umeonyesha kuwa samaki wanaofugwa humu nchini pia wana chembechembe hizo.

Miaka miwili iliyopita, utafiti uliofanya na UoN ulioongozwa na Dkt Isaac Omwenga ulipima sampuli 213 za samaki kutoka vidimbwi 60 vya samaki katika kaunti za Kiambu na Machakos na kupata zimejaa dawa za kilimo zilizopigwa marufuku, zinazosababisha saratani.

Idara ya Afya ya Umma ya UoN hapo Juni 2013 ilipima sampuli za samaki na mchanga wa Kirinyaga na kupata viwango vya juu vya madini ya lead, ambavyo ilisema vilitokana na mbinu za kilimo katika kaunti hiyo.

“Vyuma vinavyoweza kupatikana ndani ya samaki ni mercury, cadmium, arsenic, chromium, thallium na lead ambavyo huingia katika mzunguko wa chakula na kuwadhuru wanadamu hata katika viwango vya chini.”

“Ukila samaki hao, chembechembe hizo husafirishwa kwa mfumo wa damu hadi kwa ini au mifupa ambapo zinahifadhiwa,” wakasema watafiti hao kwenye ripoti waliyochapisha katika kijitabu cha Sayansi na Usafi wa Mazingira.

WAMALWA: Taifa lisilowekeza kwa utafiti haliwezi kukabili changamoto zake

NA STEPHEN WAMALWA

ALIYEKUWA Rais wa Afrika Kusini hayati  Nelson Mandela, aliwahi kusema kuwa “Elimu ni silaha au nyenzo muhimu sana inayoweza kutumika kuubadilisha ulimwengu.”

Huenda usemi huu ungepata mashiko katika taifa letu la Kenya ikiwa tungeutafakari na kufahamu uzito wake. Labda tungechukua hatua za dharura kuitekeleza hekima hii japo haikuwa kauli ya moja kwa moja kwa taifa letu.

Ninaamini kuwa utekelezaji wa usemi huu ungetuwezesha kujiuliza ni kwa namna gani nchi ingefaidi usomi wa wasomi wengi limbukeni, yaani wale ambao ndiyo kwanza wanaanza kuutumikiza ujuzi wao baada ya kuhitimu masomo yao vyuoni.

Huenda tungelitatua matatizo ya kisiasa, ya kiuchumi, ya kiafya, ya kijamii, ya kiutawala na mengi mengineyo yanayotishia kulibwaga taifa letu katika lindi la umaskini.

Yamkini baadhi ya vyuo visingelifunga idara na taasisi muhimu zinazofanya utafiti ili kushughulikia masuala yenye uzito katika jamii vikidai kuwa havina fedha za kuendesha shughuli za idara na taasisi hizi.

Huenda tusingelikutana na wasomi waliohitimu kuwa wahandisi wakiwa katika mapokezi ya mikahawa kuwapokea wageni.

Nina maana kuwa, hatungekuwa na wasomi ambao wanaazimia kujishughulisha na kazi yoyote tu hata kama hawakuisomea ili kuendeleza maisha. Wengine wanasema ni “kujishikilia tu tukingoja kuona itakuwaje.”

Ndiyo hali halisi tuliyo nayo nchini. Ndio ukweli mchungu unaoweza kuwauma baadhi ya wadau wakiusoma kwenye majukwaa kama haya.

Ni vyema tufahamu kuwa lengo kuu kwa taifa lolote kuwaelimisha wananchi wake huwa ni kutaka kuondoa ujinga na kuwasaidia wananchi hao kutatua changamoto zao katika maisha yao ya kila siku.  Ikiwa hili halifanyiki basi huenda tunakosea.

Tunahitaji kuikabili hali hii na kuanza kuona faida ya kuekeza katika utafiti wa kitaaluma. Baadhi ya nchi zilizoendelea sasa ziliwahi kuwa nchi maskini sana na zilitegemea misaada ya nchi zingine kufanikisha hali ya maisha ya watu wake.

Hata hivyo, baada ya nchi hizi kufanya maazimio ya kufadhili utafiti wa kitaaluma katika nyanja mbalimbali za maisha, hatimaye zilianza kubadili taswira ya nchi zao na sasa leo zinapigiwa mifano ya maendeleo ya kiuchumi. 

Nina uhakika kuwa watu wengi hawatafariki kutokana na magonjwa ikiwa utafiti utafanywa kujua chanzo cha magonjwa hayo. Wakulima watavuna kwa wingi ikiwa utafiti utafanywa kufahamu mbinu mwafaka za kutumikiza ujuzi wao mashambani.

Utafiti! Utafiti! Utafiti! Ndiyo hazina pekee kwa taifa kuweza kujua vyanzo vya matatizo yake na kufahamu namna ya kuyakabili matatizo hayo.

Mwandishi ni mhadhiri wa Lugha ya Kiswahili na Fasihi ya Kiafrika, Chuo Kikuu cha Mafunzo ya Kigeni cha Tianjin, Uchina.

stevewamalwa79@gmail.com

Mtoto wa tajiri ana nafasi nzuri maishani – Benki ya Dunia

Na VALENTINE OBARA

MTOTO anayezaliwa katika familia maskini nchini hupata nafasi ndogo ya kujiimarisha kiuchumi kuliko yule anayezaliwa katika familia inayojiweza kimapato, ripoti imebainisha.

Ripoti hiyo iliyotolewa na Benki ya Dunia inasema kwamba hali hii husababishwa sana na ukosefu wa sera bora ambazo zinaweza kutoa nafasi sawa kwa kila mwananchi kujiinua kimaisha.

Miongoni mwa mataifa 75 yaliyofanyiwa utafiti, Kenya iliorodheshwa kati ya 25 za mwisho pamoja na Jamhuri ya Demokrasia ya Congo (DRC), Mali, Malawi, Uganda, Nigeria, Africa Kusini, Colombia, Ecuador, Guatemala na Panama.

Ingawa watafiti walikiri kwamba mataifa 75 ulimwenguni ni machache kwa kutambua hali halisi ilivyo, walisema matokeo ya utafiti huo ni muhimu kwa mataifa mbalimbali yanayokua kiuchumi.

“Wazazi wote hutaka watoto wao wawe na maisha bora kuliko yao wenyewe, lakini maazimio ya watu wengi, hasa walio maskini, huzimwa na ukosefu wa nafasi sawa,” akasema Afisa Mkuu Mtendaji wa Benki ya Dunia, Bi Kristalina Georgieva kwenye taarifa.

Ripoti hiyo iliyoandikwa na kikundi cha watafiti na wachanganuzi wakiongozwa na Ambar Narayan na Roy Van der Weide, ilisema wakati mwingi hali hii husababishwa na jinsi hakuna sera za kuleta usawa wa kimapato na elimu katika jamii.

Ili kubadili hali, ilipendekezwa kuwa mataifa yaunde nafasi sawa kwa minajili ya kuondoa changamoto zinazokumba watu binafsi na familia wanapojaribu kujiimarisha kiuchumi.

Ilibainika tofauti zilizopo huwa katika masuala kama vile kiwango cha elimu cha anayesimamia familia, eneo ambapo watu wanaishi (mjini au mashambani), utajiri wa familia, hali halisi ya mtoto na hali ya watu walio katika familia.

Hata hivyo, Kenya ilisifiwa kwa juhudi zake za kupambana na ukosefu wa usawa katika elimu kama njia ya kupitia kwa mipango ya kuangamiza minyoo kwa watoto na kupeana chakula bila malipo shuleni.

Itakumbukwa kuwa serikali pia huwekeza pakubwa katika elimu ya msingi bila malipo, kama njia ya kutoa nafasi sawa ya maendeleo katika jamii.

“Inafaa tuwekeze kwa watoto kutoka wakati wanapokuwa na umri mdogo ili wawe na siha njema na pia wapate elimu bora. Tuhakikishe kuna mazingara bora na salama katika jamii kwa watoto kukua, kuelimika na kujistawisha, na tuweke hali sawa ya kiuchumi kwa kutoa nafasi bora za ajira na kuboresha uwezo wa kimapato,” akasema Bi Georgieva.

Bali na haya, mpango wa serikali kupeana fedha kwa wazee pia ulitajwa kama mbinu bora ya kupunguza umaskini katika jamii.

RIPOTI: Ugatuzi bado unawapiga chenga vijana

Na CAROLYNE AGOSA

ASILIMIA 60 ya vijana nchini hawafahamu jinsi mfumo wa ugatuzi unavyofanya kazi wala majukumu ya viongozi wao wa kaunti.

Hayo ni kwa mujibu wa ripoti mpya ya utafiti kuhusu hali ya vijana nchini na changamoto kuu zinazowakumba.

Katika utafiti huo ulioagizwa na vuguvugu la vijana la JIACTIVATE, na kuendeshwa na shirika la kimataifa la utafiti la Geo Poll, vijana walitaja changamoto hizo kama: ufisadi, ukosefu wa kazi, huduma za matibabu na ukosefu wa chakula cha kutosha.

Ni miaka mitano tangu mfumo wa ugatuzi kung’oa nanga nchini na vile vile kuundwa kwa serikali za kaunti.

Hata hivyo, ni bayana kwamba idadi kubwa ya vijana hawana ufahamu wa utendakazi wake.

“Karibu asilimia 40 ya waliohojiwa hawaelewi maana sahihi ya mfumo wa ugatuzi. Wengine asilimia 23 hata hawajui ugatuzi ni nini na majukumu ya viongozi waliochaguliwa katika mfumo huo,” ilisema ripoti hiyo ya utafiti uliofanywa katika kaunti 37.

“Kuna mwanya mkubwa sana katika ufahamu wa vijana kuhusu mfumo wa ugatuzi: nini maana yake, unavyofanya kazi, manufaa yake. Vile vile, vijana hawana uwakilishi wa moja kwa moja katika nyadhifa za uchaguzi (za ugatuzi) wala kuwa katika majukwaa yanayowapa usemi,” iliongeza ripoti hiyo iliyozinduliwa Ijumaa mjini Nairobi.

Vijana zaidi ya 1282 – wavulana 774 na wasichana 451 – walishiriki kutoka maeneo ya Nairobi, Kati, Mashariki, Rift Valley, Magharibi, Nyanza, Mashariki Kaskazini na Pwani.

Utafiti huo uliofanywa kati ya Mei 2017 na Aprili 2018 unaashiria changamoto kubwa inayolikumba taifa la Kenya katika kufanikisha ugatuzi, ikizingatiwa vijana ndio wengi zaidi nchini.

Takriban asilimia 80 ya watu nchini wako chini ya umri wa miaka 35 – kumaanisha kati ya idadi ya jumla ya watu 46 milioni vijana ni 36.8 milioni.

Utafiti ulipata kuwa zaidi ya nusu ya vijana (asilimia 56) wako tayari kuwashinikiza viongozi wao kuwajibika.

Hata hivyo, asilimia 44 walisema hawawezi kutekeleza wajibu huo kwa sababu mbalimbali. Kuu miongoni mwao ni viongozi hao hawapatikani mashinani (asilimia 33), hakuna uwazi na uwajibikaji (asilimia 26) na kukithiri kwa ufisadi (asilimia 18).

Ni jambo litakalowafanya waundaji sera kukuna vichwa vyao ikizingatiwa nusu ya wapiga kura wote 19 milioni nchini ni vijana wenye umri wa miaka kati ya 18 na 35.

 

Vibarua

Kuhusu suala la ajira nchini, asilimia 21.2 ya vijana waliohijiwa wanafanya vibarua ili kukimu mahitaji yao. Asilimia 10.4 wanamiliki biashara huku wengine 9.7 wakiwategemea wazazi ama jamaa zao.

Inakisiwa jumla ya vijana 3.68 milioni hawana kazi – hii ikiwa ni nusu ya Wakenya 7 milioni wasio na kazi.

Kulingana na Shirika la Kitaifa la Takwimu (KNBS), idadi kubwa ya vijana wasio na kazi (asilimia 19.2) ni wenye umri wa kati ya 20 – 24.

Takriban vijana 700,000 hujiunga na sekta ya ajira kila mwaka. Hata hivyo, wengi wanajipata wakifanya kazi zisizoambatana na ujuzi waliosomea chuoni, kazi ambazo zinaweza kufanywa na wale waliofika kidato cha nne.

Vijana wanahofu kwamba watakosa nafasi chache za kazi wanazopewa kwa sababu ya kukosa ujuzi.

Ilieleza ripoti: “Takriban asilimia 13 ya waliohojiwa walisema kuna haja ya kuwapa vijana ujuzi wa biashara na kiufundi.

“Asilimia 28.3 walihimiza vijana kuingilia biashara kama njia mbadala ya ajira huku wengine asilimia 10.1 wakihimiza kilimo kama njia ya kuunda nafasi zaidi za kazi katika jamii zao.”

Utafiti huo wa JIACTIVATE ulifanywa kwa ushirikiano na mashirika mengine ikiwemo Siasa Place, Shirika la Msalaba Mwekundu, Organization of African Youth, Maisha Youth, Youth Clan, Shujaaz na Well-told Stories.

Viagra huangamiza Saratani – Utafiti

Na AGEWA MAGUT

KANDO na kupandisha ashiki za kimapenzi, imebainika kuwa dawa za viagra zina uwezo wa kupunguza makali ya maradhi ya saratani.

Utafiti wa hivi punde unaonyesha uwezekano wa viagra kutibu kansa ya ngozi, matiti na ubongo.

Utafiti huo ulichapishwa katika mradi wa Repurposing Drugs in Oncology (ReDO) ambao ni ushirikiano kati ya Hazina ya Kupambana na Kansa kutoka nchi ya Ubelgiji na GlobalCures kutoka Marekani.

Kulingana na utafiti huo uliochapishwa Aprili 11, tiba hiyo iligunduliwa wakati mzee wa miaka 80 aliyekuwa akiugua kansa alipoonyesha dalili ya kupona ugonjwa huo baada ya kuanza kutumia viagra ili kupata ashiki ya kufanya mapenzi.

Pia utafiti huo unasema wanaume wanne katika kliniki moja walionyesha dalili za kupona kansa baada ya kuanza kutumia viagra. Kemikali inayotibu kansa ambayo inapatikana ndani ya viagra huitwa PDE5 inhibitors.

Haitakuwa mara ya kwanza kwa dawa kama viagra kutumiwa kwa lengo ambalo halikusudiwa ilipotengenezwa. Viagra hiyo hiyo imewahi kutumiwa kutibu aina ya ugonjwa wa moyo uitwao Angina. Lakini hiyo ilisahaulika na ikawa maarufu kwa kutumiwa na wanaume kuamsha hamu ya kushiriki ngono.

“Hatua zilizopigwa katika matumizi ya Sildenafil maarufu kama viagra ni ya kuvutia mno. Mwanzo ilikuwa tiba ya ugonjwa wa moyo kisha ikawa ya kuamsha hamu ya kushiriki ngono na sasa ni tiba ya kansa,” alieleza Dkt Pan Pantziarka kutoka Hazina ya kupambana na Kansa.

Kwenye chapisho la Utafiti huo imenakiliwa kwamba kemikali ya PDE5 inhibitors inaweza kupenya katika damu iliyoganda kwenye ubongo na kutibu ugonjwa wa kiakili. Hii inawezekana hata katika tiba ya sehemu nyingine za mwili kama Mapafu, Matiti na kwenye Koo.

“Bei ya chini na kutokuwa na sumu nyingi ndizo huchangia dawa hizi kutumiwa na wengi” alinukuliwa moja wa waandishi wa chapisho hilo.

 

KAULI YA MATUNDURA: Ni muhimu kuitafitia kazi yoyote ya kiubunifu kabla ya kuiandika

Na BITUGI MATUNDURA

Katika makala yangu ‘Uandishi wa kubuni hauhitaji nguvu za uchawi’ (Taifa Leo Juni 23, 2016) niliangazia jinsi mtu yeyote anayejitosa katika ulingo wa kutunga anavyoweza kupata visa vya kuandikia.

Katika makala ya leo, ninaelekeza kurunzi yangu kwenye suala la kufanya utafiti kabla ya kuandika tungo za kubuni. Utafiti huu unaweza kufaidi utunzi wa takriban tanzu zote – hadithi fupi, riwaya, novella, fasihi ya watoto, ushairi na tamthilia.

Hata hivyo, ni muhimu kutaja katika hatua hii kwamba baadhi ya tanzu huhitaji utafiti zaidi kuliko nyingine.

Ikiwa kwa mfano unatunga riwaya ambayo mandhari yake (mahali na wakati) ni mwongo mmoja au karne moja iliyopita, ni muhimu kufanya uandishi wake uwe wa kuaminika na hata kuelimisha.

Watu husoma fasihi mara nyingi kwa minajili ya kujiburudisha na kujifahamisha au kujifunza masuala kadha wa kadha kuhusu maisha.

Watu wengi hudhani kuwa, ili kupata taarifa za kuandikia ni lazima mwandishi asake chemchemi ya tajriba ya maisha yake tu. Hili si kweli. Wanariwaya kama Stef Penney ( Uingereza), ambaye riwaya yake –The Tenderness of Wolves (2006), inasimulia matukio ya Kanada ya miaka ya 1860, ingawa mwandishi mwenyewe hajawahi kwenda nchini Kanada.

Alifanya utafiti wake wote kwenye maktaba jijini London kusaka matukio ya kusimulia katika riwaya hii. Wala Sid Smith (Uingereza) hajawahi kwenda Uchina, ambapo matukio katika riwaya yake ya kwanza, Something Like a House (2001) yanatokea.

Mbali na kwamba fasihi ni sanaa ya ubunifu inayotumia lugha kuwa malighafi yake, ni lazima mambo anayoyazungumzia mwandishi yaakisi uhalisia wa namna fulani.

Kwa mfano, baada ya kusoma novela yangu – Adhabu ya Joka (Longhorn, 2013) mwanangu alinikosoa kwamba joka la mganga lililoibwa na mhusika mkuu – Ziro lilikuwa limefungiwa kwenye sanduku.

Mwivi alidhani kuwa sanduku hilo lililokuwa limefichwa kwenye mvungu wa kitanda cha mganga huyo maarufu lilikuwa na pesa. Joka hilo lilikuwa likipumua vipi? Akaniuliza mwanangu.

Swali hilo lilinishangaza sana kwa sababu katika utunzi wangu, nilikosa kuzingatia uhalisia wa mambo kwamba kila kiumbe aliye hai lazima apumue.

Kwa hivyo, ikiwa mwandishi anaandika hadithi ambayo inahusu mazungumzo baina ya mgonjwa ambaye amekwenda kwa daktari.

Mgonjwa akimweleza tabibu kwamba miguu yake imefura, hatutarajii daktari amuulize mgonjwa huyo: Je, ulienda lini haja kubwa chooni mara ya mwisho?

Ninachoshadidia hapa ni kuwa, mwandishi anayeandikia masuala ya taaluma ya utabibu sharti asome na kutafiti kwa marefu na mapana masuala yanoyohusu tiba.

Hali hii itamwezesha kutunga mambo yanayoafiki uhalisia wa mambo katika taaluma hiyo kwa njia moja au nyingine.

Swali la kwenda msalani analouliza tabibu halihusiani kwa vyovyote na kufura kwa miguu ya mgonjwa tunayemtaja kwenye makala haya.

Mwandishi yeyote anayeandikia mazingira asiyoyafahamu hawezi kuandika kazi ya fasihi inayosadikisha.

Katika kuandika tamthilia ya Kinjeketile inayosawiri mapambano baina ya Watanganyika waliokandamizwa na Wajerumani, Ebrahim Hussein bila shaka alilazimika kusoma kwa kina vita vya Maji Maji (1905 – 1909) ambavyo kwavyo kiunzi cha tamthilia yake kimekitwa.

Hussein anafahamu kwamba kuna muumano na mulandano mkubwa baina ya tamthilia yake (labda kutokana na utafiti alioufanya kabla ya kutunga mchezo huo).

Anatahadharisha wasomaji kwa kusema kuwa historia isitumiwe kuwa kigezo cha kupimia ufanisi wa Sanaa yake – kwani sanaa na historia ni mambo mawili tofauti.

Hata hivyo, sikosei kudai kwamba mpaka baina ya kazi hii ya kisanaa na historia ni mwembamba mno.

 

Wakenya wengi wanapenda simu za Tecno – Utafiti

Na CHRIS ADUNGO

KAMPUNI ya Uchina, Transsion Holdings inaongoza kwa mauzo ya simu za mkononi katika soko la Kenya kulingan na utafiti wa hivi majuzi.  

Bradi zake tatu, Tecno, Infinix na iTel ni miongoni mwa tano bora zinazoenziwa na Wakenya kote nchini, kulingana na utafiti wa Consumer Insight.

Kwenye ripoti yake, brandi hizo tatu zina jumla ya asilimia 54 ya simu zote zinazomilikiwa na Wakenya. Mwaka 2016, brandi mbili za kampuni hiyo – Tecno na iTel – zilikuwa na asilimia 34 ya soko la simu nchini.

Kwa watu waliohojiwa katika utafiti huo, asilimia 28 wanatumia simu za Tecno, asilimia 16 simu za Samsung, asilimia 12 Nokoa na asilimia 10 Infinix.

Katika ripoti tofauti, kampuni ya Jumia imeonyesha kuwa Kenya inaongoza kote ulimwenguni kwa trafiki ya intaneti kutokana na ununuzi wa simu na kuipiku Nigeria, ambayo iliongoza mwaka 2017.

Ripoti hiyo pia ilionyesha kuwa kampuni ya Transsion Holdings imechochea pakubwa kupanuka kwa utumizi wa simu za kisasa humu nchini. Kampuni hiyo kutoka Hong Kong ndiyo kubwa zaidi barani Afrika kwa mauzo.

Brandi za simu za Korea Kusini kama Samsung, Huawei, LG  na Nokia zimepata ushindani mkali kutoka kwa brandi za Uchina zinazowapa Wakenya simu za kifahari kwa bei nafuu.

Murang’a ndiyo kaunti fisadi zaidi Kenya – Ripoti

Na CECIL ODONGO

KAUNTI ya Muranga’a ndiyo fisadi zaidi kati ya kaunti zote 47 humu nchini kulingana na ripoti iliyozinduliwa Jumanne na Tume ya Maadili na Kupambana na Ufisadi (EACC) katika jumba la KICC jijini Nairobi.

Kiwango cha hongo katika kaunti hiyo ni asilimia 90.7 ikifuatwa na Trans Nzoia (80%), Mandera (79.4%), Kirinyaga (78.9%), Marsabit (78.2%), Tharaka Nithi (75.7%), Meru (70.8%), Laikipia (69.7%), Machakos (62.7%) na Nyandarua(61.5%) katika orodha ya kaunti kumi ambako ufisadi umekita mizizi.

Kulingana na ripoti hiyo iliyohusisha mahojiano katika nyumba 5,908 kutoka kaunti zote 47, ufisadi katika utoaji zabuni, mfumo wa mapendeleo wa kuajiri na maafisa wa kaunti kutoa huduma kwa kuitisha hongo ni baadhi ya vigezo vilivyotumika

Kwa upande mwingine kaunti za Lamu (5.8%),Taita Taveta (8.3%), Tana River (12.1%), Kericho(12.4%) na Wajir (14.7%) zina viwango vya chini vya ufisadi.

Lengo kuu la utafiti huo ni kutathmini hatua ambazo zimepigwa kupambana na uovu huo na kuweka mikakati mahususi ya kukabiliana nao.

Kati ya wale waliohojiwa, asilimia 80 wana mtazamo kwamba kiwango cha ufisadi kingali juu nao asilimia 40 kati yao wanaamini ufisadi unaongezeka kila kukicha.

 

Polisi wazidi kuongoza kwa ulaji rushwa

Kwenye uorodheshaji wa taasisi za serikali Idara ya Polisi waliibuka kidedea katika upokeaji hongo kwa mwaka wa tisa mfululizo wakifuatwa na wenzao polisi wa trafiki, hospitali za umma, Idara ya Uhamiaji na usajili wa watu kisha Hazina ya ustawi wa Maeneobunge, CDF.

Hata hivyo matumaini makubwa ya wakenya wazalendo wanaokemea ufisadi yako kwa vyombo vya habari kwa asilimia 70.3, vyombo vya habari vya kibinafsi asilimia 69.6, wanadini asilimia 63.8, Mamlaka ya Urais asilimia 49.3 na EACC asilimia 43.9.

Wizara ya Usalama wa Ndani, Afya, Ugatuzi, Uchukuzi na Ardhi pia zinashuhudia wanaotafuta huduma za serikali wakishiriki ufisadi pakubwa.

Wizara ya Maji, Bunge, wizara ya Madini na ofisi ya Mwanasheria Mkuu ziko bora katika kuwapa wananchi huduma bila kutoa ‘kitu kidogo’.

Kiwango jumla cha hongo kinachotolewa na kila mwananchi katika kaunti kiliongezeka kutoka Sh 5,648.50 mwaka wa 2015 hadi Sh7,081.05 mwaka uliopita.

Maafisa kutoka kaunti za Meru, Kajiado, Elgeyo-Marakwet, Kiambu na Baringo ndiyo wanaongoza katika kuitisha hongo kutoka kwa umma.Nazo Kaunti za Busia, Tharaka Nithi, Nairobi, Lamu na Isiolo zikikusanya kati ya Sh80,000 hadi Sh13,000 kabla kutoa huduma muhimu kwa umma.

Akizungimza kwenye uzinduzi huo Mwenyekiti wa tume hiyo Askofu mkuu mstaafu Eliud Wabukala aliwataka wananchi wote kuwa katika mstari wa mbele kuhakisha kwamba jinamizi hilo linatokomezwa akitaja ufanisi uliopigwa na tume hiyo tangu achukue usukani.

 

Wakenya wanaamini machifu kuliko mawakili – Utafiti

Na BENSON MATHEKA

Kwa ufupi:

  • Ni asilimia 7 pekee ya Wakenya 6005 walioshirikishwa wanaotafuta ushauri wa kisheria kutoka kwa mawakili
  • Ingawa watu wengi wanaamini machifu kwa mizozo ya kifamilia, wengi wao huanza kwa kutafuta ushauri kutoka kwa watu wa familia zao
  • Ni watu walio na elimu ya juu, matajiri au wanaochukuliwa kuwa matajiri wanaotafuta ushauri wa kisheria kutoka kwa mawakili
  • Asilimia 25 hawakutafuta habari au ushauri wa kisheria katika kipindi cha miaka minne iliyopita licha ya kukabiliwa na matatizo

WAKENYA wengi wanawaamini machifu zaidi kuwapa habari za masuala ya kisheria kuliko mawakili na hata mahakama, utafiti unaonyesha.

Kwa jumla, asilimia 54 ya Wakenya hutumia asasi za serikali kupata habari kuhusu masuala ya kisheria huku wengi wao, ikiwa ni asilimia 19, wakiamini machifu.

Utafiti kuhusu mahitaji ya haki na uridhishaji wa mfumo wa haki unaonyesha kuwa ni asilimia 7 pekee ya Wakenya 6005 walioshirikishwa wanaotafuta ushauri wa kisheria kutoka kwa mawakili.

Asilimia 13 hutafuta ushauri kutoka kwa maafisa wa polisi na asilimia 8 kutoka mahakamani.

Kulingana na utafiti huo uliofanywa na shirika la Hague Insistute for Innovation of Justice (Hiil) kwa ushirikiano na Taasisi ya Mafunzo ya Mahakama ya Kenya (JTI), asilimia 41 ya Wakenya huwa wanatafuta ushauri kwa watu wa familia, marafiki na taasisi zizo za kisheria.

“Kwa kesi zinazohusiana na ardhi, watu hupenda kwenda kwa machifu au mahakamani. Kwa mizozo na majirani, watu huenda kwa chifu ambaye wanaamini atawasaidia. Pia chifu hutatua mizozo ya kifamilia,” unasema utafiti huo.

Maafisa wa Mahakama wanasema utasaidia kuimarisha utoaji haki nchini Kenya.

 

Marafiki

Kwa wanaokabiliwa na matatizo ya kikazi, utafiti huo unaeleza kuwa, huwa wanaamini marafiki na wafanyakazi wenzao kwa ushauri. Ingawa watu wengi huwa wanaamini machifu kwa mizozo ya kifamilia, utafiti ulifichua wengi wao huanza kwa kutafuta ushauri kutoka kwa watu wa familia zao.

Watafiti waligundua kwamba watu wengi nchini Kenya wanaamini polisi na machifu wanaoweza kuwasaidia katika kesi za uhalifu. “Kuhusu mizozo ya kifedha, watu wengi huwa wanatafuta habari na ushauri kutoka kwa marafiki,” unaeleza utafiti huo.

Miongoni mwa watu 6005 walioshirikishwa kwenye utafiti huo, asilimia 25 hawakutafuta habari au ushauri wa kisheria katika kipindi cha miaka minne iliyopita licha ya kukabiliwa na matatizo tofauti.

Baadhi yao walisema wanafikiri hata wakitafuta ushauri, hawangesaidiwa, wengine walisema hakuna ushauri ambao ungewasaidia au hawangemudu gharama ya kutafuta ushauri wa kisheria.

“Kwa masuala ya uhalifu, asilimia 45 walisema hawaamini hatua zozote zitachukuliwa wakipiga ripoti. Hii inaonyesha wazi kutamaushwa kwa watu hao na mfumo wa haki. Kwa mizozo ya ardhi, kizingiti sio kushindwa kumudu gharama ya huduma za kisheria,” unasema utafiti huo.

 

Uhamasisho

Unapendekeza uwekezaji zaidi kuhamasisha watu kuhusu masuala ya kisheria na upatikanaji wa habari na ushauri wa kisheria kutoka kwa wataalamu.

“Kizingiti kikubwa cha kutafuta habari na ushauri wa kisheria ni dhana kuwa hakuna hatua zitakazochukuliwa licha ya kupata ushauri au ukosefu wa usalama katika kutafuta ushauri huo,” unaeleza utafiti huo.

Unafichua kwamba ni watu walio na elimu ya juu, matajiri au wanaochukuliwa kuwa matajiri wanaotafuta ushauri wa kisheria kutoka kwa mawakili huku wale walio na elimu ya chini wakiwaendea machifu.

Kesi nyingi za kifamilia, unaeleza utafiti huo, huripotiwa miongoni mwa watu wa mapato ya chini. Asilimia 60 ya watu wasio na mapato ya kutosha walisema waliathiriwa na kesi hizo.

Aidha, ni watu walio na elimu ya kiwango cha chini wanaoathiriwa na kesi za unyakuzi wa ardhi ikiwa ni asilimia 30.