WABUNGE wanapendekeza sheria kali kwa maafisa wa Tume Huru ya Uchaguzi na Mipaka (IEBC) wakiendesha uchaguzi katika vituo ambavyo havijaidhinishwa rasmi.

Maafisa hao wataweza kutozwa faini ya Sh2 milioni au kifungo cha miaka mitano jela, au adhabu zote mbili wakipatikana na hatia.

Pendekezo hilo limo katika Mswada wa Marekebisho ya Sheria ya Makosa ya Uchaguzi wa mwaka 2024, ambao unatarajiwa kujadiliwa katika hatua ya kamati katika Bunge la Kitaifa wiki hii.

Mswada huo unalenga kuimarisha uadilifu wa uchaguzi kwa kuhakikisha matokeo yanayotangazwa na maafisa wa IEBC yanatoka  vituo vilivyoidhinishwa rasmi kupitia tangazo la serikali.

Kwa sasa, kuendesha uchaguzi katika kituo kisichoidhinishwa hakujatajwa kama kosa la uchaguzi chini ya sheria inayotumika kwa sasa.

Mswada huo unapendekeza kurekebisha kifungu cha sita cha Sheria ya Makosa ya Uchaguzi ili kuingiza kosa hilo pamoja na makosa mengine yanayohusiana na kutangaza na kubadilisha matokeo.

Pia, maafisa wa IEBC watakaochelewesha bila sababu kutangaza matokeo ya uchaguzi au kubadilisha kimakusudi matokeo yaliyokwisha kutangazwa watakuwa wakitenda kosa la uchaguzi.

Mswada huo uliofadhiliwa kwa pamoja na Kiongozi wa Wengi katika Seneti, Aaron Cheruiyot (Kericho), na mwenzake wa Wachache, Stewart Madzayo (Kilifi), ulitokana na mapendekezo ya Kamati ya Mdahalo wa Kitaifa (Nadco).

Ripoti ya Nadco iliidhinishwa na Bunge mnamo Februari 2024, baada ya mazungumzo ya pande mbili yaliyolenga kupunguza joto la kisiasa kufuatia maandamano yaliyosababisha vifo baada ya uchaguzi wa urais wa Agosti 9, 2022 kupingwa na kiongozi wa wakati huo wa Azimio, Raila Odinga.

Seneti iliidhinisha mswada huo Novemba 19, 2024, kabla ya kuwasilishwa katika Bunge la Kitaifa, ambako ulisomwa kwa mara ya kwanza Desemba 3, 2024.

Katika uchaguzi mkuu wa 2022, IEBC iliidhinisha vituo 46,232 vya kupigia kura, ikilinganishwa na vituo 40,883 katika uchaguzi wa 2017.

Hata hivyo, kesi iliyopinga matokeo ya urais ya 2017 ilidai kuwa vituo visivyoidhinishwa vilianzishwa kinyume cha sheria katika Kaunti ya Mandera na kusimamiwa na maafisa ambao hawakuwa wameteuliwa rasmi.

Vilevile, kesi iliyopinga ushindi wa urais wa 2022 ilielezea hitilafu katika upeperushaji wa matokeo, ikidai kuwa matokeo kutoka zaidi ya vituo 11,000 ambavyo havikuwa vimeidhinishwa yalijumuishwa katika hesabu ya mwisho.

Kanuni za Uchaguzi za mwaka 2022 zinahitaji IEBC kutangaza rasmi vituo vya kupigia kura, maeneo yake na nambari zinazovitambulisha.