KWENYE mashamba makubwa ya mananasi ya Del Monte Kenya, Thika, mabadiliko makubwa yanaendelea kampuni hiyo ikitumia teknolojia ya kisasa kudhibiti matumizi ya maji na kulinda mazao dhidi ya ukame unaozidi kuhangaisha sekta ya kilimo.

Mifumo ya juu ya kunyunyizia mimea na mashamba maji iliyokuwa ikitumika awali imepungua kwa kiasi kikubwa, na nafasi yake kuchukuliwa na mabomba ya kudondoa matone yanayowasilisha kiasi maalumu cha maji moja kwa moja kwenye mizizi ya mananasi.

Juu ya mashamba hayo, droni zenye kamera maalumu zinahudumia maelfu ya hekta na kutoa picha zinazoonyesha afya ya mimea, kuangazia upungufu wa maji na maeneo yanayohitaji uangalizi.

“Shamba lote, mabwawa huhifadhi maji yanayokusanywa wakati wa mvua, hivyo kusaidia kuhakikisha uzalishaji unaendelea wakati wa vipindi virefu vya ukame,” anasema Wayne Cook, Mkurugenzi Mkuu wa Del Monte Kenya.

Shamba hilo la karibu hekta 10,000 huongeza mananasi thamani kwa kuyaunda kuwa sharubati, juisi, na matunda yaliyogandishwa. Kulingana na Cook, kampuni hiyo huzalisha kati ya tani 170,000 na 200,000 za mananasi kwa mwaka, huku karibu asilimia 90 ikiuzwa nje ya nchi.

Hata hivyo, licha ya kuwa na soko bora la kimataifa shamba lake linakabiliana na mabadiliko ya hali ya hewa, yakiwemo vipindi virefu vya ukame, misimu ya mvua isiyotabirika na kupungua kwa maji kwenye mito. “Mabadiliko ya tabianchi ni moja ya changamoto kubwa zinazokabili kilimo leo hii,” Cook anaelezea.

Ili kukabiliana na hali hiyo, Del Monte imewekeza kwenye mfumo unaojumuisha uvunaji maji, uhifadhi, umwagiliaji bora – drip irrigation, na ufuatiliaji wa jinsi yanavyotumika.

Aidha, kampuni hiyo imechimba mabwawa na vidimbwi vinavyokusanya maji ya mvua na kutoka kwa mito. Mabwawa hayo yana uwezo wa kuhifadhi lita milioni 10.7 za maji.

Maji hayo hutumika katika umwagiliaji, shughuli za kiwandani na matumizi ya nyumbani kwa wafanyakazi wanaoishi katika mazingira ya kampuni hiyo. Kwa miongo kadhaa, Del Monte ilitegemea zaidi mfumo wa juu kumwagiliaji mimea na mashamba maji (overhead irrigation), ambao unahitaji maji mengi.

Tangu 2010, kampuni hiyo imepunguza kiwango cha utegemeaji wa mfumo huo kutoka asilimia 95 ya ardhi yenye mimea hadi karibu asilimia 20 kufikia mwaka 2024. Umwagiliaji wa maji kwa njia ya kudondoa matone sasa unawakilisha asilimia 75 ya ardhi inayolimwa.

Cook kwenye mahojiano ya kipekee na Akilimali alisema mabadiliko hayo yameboresha matumizi ya maji kwa kuyaelekezamoja kwa moja kwenye mizizi na kupunguza upotevu. “Matumizi ya jumla ya maji yalipungua kwa asilimia 30 mwaka 2024 ikilinganishwa na 2020,” akasema, akidokeza data za kampuni hiyo kuhusu utafiti wa matumizi ya maji.

Teknolojia ya kisasa pia imeboresha huduma. Kupitia mpango wa Smart Farm, droni hukagua afya ya mimea, kufichua magonjwa na kusaidia kutoa mwelekeo wa matumizi ya maji. “Hivyo, badala ya kumwagilia shamba lote maji kwa kiwango sawa, tunaweza kutambua maeneo maalumu yanayohitaji maji zaidi, hatua inayosaidia kupunguza matumizi yake na kupunguza gharama za uzalishaji,” Cook akafafanua.

Jane Murage, mkazi wa muda mrefu wa eneo la Del Monte ambaye amefanya kazi katika eneo hilo tangu 1994, ameshuhudia mabadiliko makubwa. “Hapo awali mvua kubwa ilikuwa changamoto, ikisababisha mmomonyoko wa udongo na maji kutuama mashambani. Mikakati iliyowekwa na Del Monte sasa imesaidia kuangazia changamoto hiyo,” anadokeza.

Ili kulinda vyanzo vya maji, kampuni hiyo imewekeza katika upandaji wa miti, na kuboresha kingo za mito. Maji taka kutoka kiwandani hupitia taratibu za ukaguzi unaojumuisha ‘kuyatibu’ kuua viini kabla. Simon Bunyasi, Meneja wa Utafiti na Maendeleo, anasema sehemu kubwa ya maji yaliyotibiwa hutumika tena shambani.

Karibu asilimia 31 ya shamba la Del Monte, sawa na hekta 3,100, limetengwa uhifadhi wa mazingira ambapo kuna misitu, chemichemi za maji, njia za wanyamapori na kingo za mito.

Moses Mulili, Meneja wa Kilimo, anasema kampuni hiyo pia hutengeneza mbolea ya mboji kwa kutumia masalia ya matunda kiwandani, inayosaidia kuboresha rutuba ya udongo.