KAUNTI za Nairobi na Nakuru zinadaiwa Sh75.7 bilioni za mapato ambayo hayajalipwa, kiasi kinachozidi madeni yanayodaiwa na kaunti 45 zilizosalia kwa pamoja.

Kiasi hicho ni zaidi ya theluthi mbili ya Sh113.3 bilioni ambazo kaunti zote 47 zinadaiwa kufikia Juni 30, 2026.

Kwa mujibu wa ripoti ya utekelezaji wa serikali za kaunti ya mwaka wa kifedha wa 2025/2026 iliyoandaliwa na Mdhibiti wa Bajeti (COB) Margaret Nyakang’o, Nairobi inaongoza kwa deni la mapato la Sh59.09 bilioni, ikifuatiwa na Nakuru yenye Sh16.64 bilioni.

Madeni ya Nairobi yanawakilisha asilimia 52.15 ya jumla ya mapato ambayo hayajalipwa kwa kaunti zote, huku Nakuru ikiwa na asilimia 14.69.

“Mnamo Juni 30, 2026, Kaunti ya Nairobi ilikuwa na madeni ya juu zaidi ya Sh59.09 bilioni, ambayo ni asilimia 52.15 ya jumla ya mapato ambayo hayajalipwa. Kaunti ya Nakuru ilikuwa na Sh16.64 bilioni (asilimia 14.69) ya jumla ya madeni ya mapato,” inasema ripoti hiyo.

Sehemu kubwa ya madeni hayo inatokana na ushuru wa ardhi, kodi za nyumba na ada nyingine, huku baadhi ya madeni yakiwa yametokana na zaidi ya miaka 10 iliyopita.

Ripoti hiyo inasema hali hii inaonyesha changamoto katika ukusanyaji wa mapato, utekelezaji wa sheria na usimamizi wa fedha, jambo linalopunguza uwezo wa kaunti kutoa huduma na kugharamia maendeleo.

Mtaalamu wa utawala David Ngugi alisema kurejeshwa kwa Sh113.3 bilioni kungeongeza uwezo wa kaunti kugharamia huduma muhimu na kupunguza utegemezi wao kwa serikali kuu.

“Sh113.3 bilioni zinaweza kubadilisha kwa kiasi kikubwa huduma za afya katika kaunti kadhaa. Zinaweza kugharamia na kuweka vifaa katika hospitali za kisasa katika kaunti kadhaa,” akasema Bw Ngugi.

“Kiasi hicho ni karibu asilimia 35 ya mgao wa fedha kwa kaunti. Pia kinaweza kugharamia miradi kadhaa mikubwa ya maji,” akaongeza Bw Ngugi.

Ripoti ilisema kaunti nyingi hazijafanya juhudi za kutosha kurejesha madeni hayo, hali ambayo imezifanya kutegemea zaidi fedha kutoka serikali kuu ambazo wakati mwingine huchelewa.

Nairobi, ushuru wa ardhi ndio unaochangia sehemu kubwa ya deni, huku wamiliki wa mali wakidaiwa Sh51.34 bilioni. Kaunti hiyo pia inadaiwa Sh5.64 bilioni za ada za matumizi ya maeneo ya umma, Sh440.6 milioni za kodi za nyumba na ada za vibanda vya biashara, pamoja na Sh283.7 milioni kutokana na matangazo ya nje na mabango.

Kampuni ya Umeme inatajwa kama mmoja wa wanaodaiwa wakubwa, ikiwa inadaiwa Sh5.6 bilioni za ada za matumizi ya maeneo ya umma.

Nakuru, deni la mapato ni zaidi ya mara tatu ya Sh5.4 bilioni ambazo kaunti hiyo ilikusanya katika mwaka wa kifedha wa 2025/2026.

Ushuru wa ardhi ulikuwa Sh11.8 bilioni ya deni hilo, huku kodi za nyumba ikiwa Sh782 milioni. SHA inadaiwa Sh456.9 milioni na NHIF iliyovunjwa Sh432.9 milioni.

Mombasa ilikuwa na deni la tatu kwa ukubwa la Sh13.68 bilioni, ikifuatiwa na Kiambu yenye Sh5.63 bilioni.

Kaunti nyingine zenye madeni makubwa ni Kitui (Sh2.2 bilioni), Busia na Kakamega (Sh1.7 bilioni kila moja), Laikipia (Sh1.4bilioni), Kisii (Sh1.3 bilioni), na Nyeri na Bomet (Sh1.2 bilioni kila moja).

Kwa mujibu wa Tume ya Ugavi wa Mapato, kaunti zina uwezo wa kukusanya angalau Sh260 bilioni kila mwaka lakini zinaendelea kukusanya chini ya Sh100 bilioni.

Katika mwaka wa kifedha wa 2025/2026, kaunti zote 47 zilikusanya Sh96 bilioni kutoka Sh60 bilioni mwaka uliotangulia.

Bi Nyakang’o amezishauri kaunti kuimarisha mifumo ya ukusanyaji wa mapato, kutumia teknolojia na kuchukua hatua kali dhidi ya kampuni zinadaiwa ili kuongeza mapato na kupunguza utegemezi wa serikali kuu.