Wito serikali ya Rais Samia ifichue ripoti ya ghasia baada ya uchaguzi Tanzania
WATAALAMU wa Umoja wa Mataifa (UN) wa kutetea haki za binadamu wameitaka serikali ya Tanzania kuchapisha ripoti kamili ya uchunguzi wa ghasia zilizotokea baada ya uchaguzi mkuu wa Oktoba 2025, wakionya kuwa kuendelea kuificha kunawanyima waathiriwa na familia zao haki ya kujua ukweli na kupata haki.
Wataalamu hao wamesema mwaka mmoja baada ya ghasia hizo, hakuna kiongozi wa serikali aliyefunguliwa mashtaka kuhusiana na ukiukaji wa haki za binadamu ulioripotiwa, ukiwemo mauaji ya kiholela, watu kutekwa, kukamatwa bila kufuata sheria na kuteswa.
“Bado hakuna haki wala uwajibikaji kwa mamia ya waathiriwa. Majibu wanayoyatafuta bado yamefichwa katika ripoti ambazo hazijawekwa wazi,” walisema.
Ghasia hizo zilifuatia uchaguzi wa Oktoba 29, 2025, ambapo maandamano yalizuka katika maeneo mbalimbali nchini humo.
Vyombo vya usalama vilishutumiwa kutumia nguvu kupita kiasi, ikiwemo risasi, dhidi ya waandamanaji na raia wengine.
Wakati huo, huduma za intaneti zilikatizwa kwa siku kadhaa, huku waandishi wa habari na watetezi wa haki za binadamu wakiripoti vitisho na unyanyasaji.
Tume ya kwanza ya uchunguzi iliyoanzishwa na Rais Samia Suluhu Hassan mwezi Novemba 2025 iliwasilisha ripoti yake Aprili 23, 2026.
Mwenyekiti wake, Jaji Mkuu mstaafu Mohamed Chande Othman, alisema tume hiyo ilirekodi vifo vya watu wasiopungua 518 katika maeneo 11, ingawa idadi hiyo huenda ilikuwa kubwa zaidi.
Hata hivyo, ripoti hiyo haikuchapishwa kikamilifu. Muhtasari wake haukubainisha watu binafsi waliohusika na ukiukaji wa haki, wala kupendekeza waliohusika wafunguliwe mashtaka.
Pia haikufanya tathmini ya kina kuhusu uhalali wa matumizi ya nguvu na vyombo vya usalama.
UN imesisitiza kuwa uchunguzi unaofanywa unapaswa kuwa huru, wa haraka, wa kina na usioegemea upande wowote, ili waathiriwa wapate haki ya kujua ukweli, fidia na hatua za kuwawajibisha waliohusika.
Mwezi Agosti 2026, serikali ilianzisha tume ya pili ya uchunguzi kuhusu matukio hayo. Hata hivyo, wataalamu wa UN wamesema bado hakuna maelezo ya kutosha kuhusu mamlaka na kazi yake, huku ushirikishwaji wa waathiriwa ukiripotiwa kuwa mdogo.
Tume hiyo, inayoongozwa na Jaji mstaafu Shaban Ally Lila, imeanza kukusanya ushahidi kuhusu watu waliopanga, kufadhili, kuratibu au kushiriki katika ghasia hizo. Mwenyekiti wake alisema Oktoba 27 kuwa uchunguzi umeingia katika hatua ya kutambua waliohusika.
Wataalamu hao pia wameibua wasiwasi kuhusu madai ya kuwepo kwa makaburi ya halaiki, miili kuondolewa katika vyumba vya kuhifadhia maiti na mamia ya watu kuendelea kuzuiliwa kwa muda mrefu bila kesi zao kusikilizwa.
Baadhi ya washukiwa hao wanakabiliwa na mashtaka ya uhaini na makosa yanayohusiana na ugaidi.
Aidha, wamesema familia za waathiriwa, mashirika ya kiraia, waandishi wa habari na wanaharakati wanakabiliwa na vitisho, ufuatiliaji na vikwazo vinavyobana uhuru wa kujieleza na kushiriki katika shughuli za kiraia.
Historia ya Tanzania ya kuwa na utulivu wa kisiasa katika eneo la Afrika Mashariki imekuwa ikitajwa kama moja ya sifa zake.
Hata hivyo, ghasia za uchaguzi wa mwaka jana zimeibua maswali kuhusu uwajibikaji wa vyombo vya usalama, uhuru wa kisiasa na imani ya wananchi katika taasisi za serikali.