MGONJWA anapoingia hospitalini hupokea matibabu akiamini dawa alizopewa ni salama na zenye ubora unaostahili. Hata hivyo, uchunguzi unaonyesha kuwa baadhi ya dawa zenye kasoro huingia katika mfumo wa afya na kuwafikia wagonjwa kabla ya dosari zake kugunduliwa.

Mwaka huu pekee, Bodi ya Dawa na Sumu Kenya (PPB) imetoa maagizo 16 ya kuondoa sokoni dawa na bidhaa za matibabu zinazoshukiwa kuwa na matatizo ya ubora. Dawa hizo zimehusisha za kugadisha, vifaa vya pumu, dawa za tumbo na bidhaa nyingine muhimu zinazotumiwa hospitalini kila siku.

Mkurugenzi Mkuu wa PPB, Dkt Ahmed Mohamed, amesema ongezeko la visa vya kuondolewa kwa dawa sokoni linaonyesha kuwa mifumo ya ufuatiliaji imeimarika na sasa inafanikiwa kugundua matatizo ambayo hapo awali yangeweza kupita bila kugunduliwa.

Kwa mujibu wa uchunguzi huo, changamoto inaanzia katika hatua mbalimbali za mfumo wa ugavi wa dawa. Baadhi ya dosari hutokana na utengenezaji katika viwanda vya nje ya nchi, huku nyingine zikisababishwa na hali mbaya ya uhifadhi au usafirishaji wa dawa kabla hazijamfikia mgonjwa.

Dawa nyingi zilizoondolewa sokoni mwaka huu zilitengenezwa katika nchi za kigeni, hasa India. Kampuni kadhaa zilihusishwa na matatizo kama kubadilika kwa rangi ya dawa, kushindwa kufikia viwango vya kemikali vinavyohitajika au kuwepo kwa hitilafu zinazoweza kuhatarisha afya ya watumiaji.

Mfamasia wa viwandani katika Hospitali ya Mafunzo, Rufaa na Utafiti ya Chuo Kikuu cha Kenyatta (KUTTRH), Dkt Lonary Ngetich, anasema dawa zinazotengenezwa Kenya mara nyingi huondolewa sokoni kutokana na hitilafu zinazoonekana kwa macho kama uchafu. Kinyume chake, dawa nyingi za nje huonyesha matatizo ya kemikali yanayoweza kugunduliwa tu kupitia maabara.

Anasema hata dawa inayotoka kiwandani ikiwa katika hali nzuri inaweza kuharibika kutokana na joto kali, unyevunyevu au uhifadhi usiofaa wakati wa usafirishaji na usambazaji.

Madhara ya dawa hizo kwa wagonjwa yanaweza kuwa makubwa. Dawa zisizo na kiwango sahihi cha kemikali zinaweza kusababisha ugonjwa kuendelea kuenea,  viungo vya mwili kutofanya kazi au hata kifo. Aidha, matumizi ya dawa hafifu yanaweza kuongeza tatizo la dawa, ambapo bakteria na vimelea hujenga uwezo dhidi  ya dawa.

Ingawa PPB ina mifumo ya kupokea ripoti kutoka kwa wahudumu wa afya na wananchi, wataalamu wanaonya kuwa mara nyingi dosari hugunduliwa baada ya wagonjwa tayari kutumia dawa hizo.

Ili kudhibiti hali hiyo, serikali inatekeleza Mpango wa Kitaifa wa Kukabiliana na Dawa Hafifu na Bandia. Mpango huo unalenga kuimarisha usimamizi wa mfumo wa ugavi, kuboresha ufuatiliaji wa soko na kuhakikisha ni dawa salama pekee zinawafikia Wakenya.

Kulingana na takwimu za PPB, visa vya dawa zenye kasoro vilivyoripotiwa viliongezeka kutoka 42 mwaka 2021 hadi 85 mwaka 2023 kabla ya kupungua katika miaka iliyofuata. Aidha, bidhaa bandia zilianza kugunduliwa mwaka 2023. Hata hivyo, kiwango halisi cha wagonjwa walioathiriwa na dawa hizo bado hakijabainishwa rasmi.