KWA miaka mingi, makazi ya viongozi wakuu nchini Kenya yamekuwa zaidi ya nyumba za kuishi.

Yamegeuka kuwa vituo vya siasa, maeneo ya kufanya maamuzi muhimu na sehemu za kupokea wafuasi wanaotafuta ushawishi au kuonyesha utiifu wao kisiasa.

Sasa makazi ya aliyekuwa Naibu Rais Rigathi Gachagua katika kijiji cha Wamunyoro, Kaunti ya Nyeri, yanaonekana kufuata mkondo huo baada ya kung’olewa madarakani kupitia mchakato wa bunge.

Wachambuzi wa siasa wanaeleza kuwa Gachagua anajaribu kubadili aibu ya kuondolewa mamlakani kuwa mtaji wa kisiasa kwa kuwakaribisha viongozi na makundi mbalimbali nyumbani kwake. Kila ujumbe unaomtembelea unachangia kujenga taswira kwamba bado ana ushawishi mkubwa kisiasa.

Hata hivyo, Gachagua si mwanasiasa wa kwanza kutumia makazi yake kama jukwaa la siasa.

Hayati Rais Jomo Kenyatta alianza kufanya hivyo kupitia makazi yake ya Gatundu baada ya kutoka kifungoni. Kabla ya hapo, akiwa amezuiliwa Maralal na serikali ya kikoloni, viongozi wengi walikuwa wakitafuta ruhusa ya kwenda kumtembelea.

Baada ya kuwa Rais, Gatundu iligeuka kuwa kitovu cha maamuzi ya kisiasa na mahali ambapo viongozi walikwenda kuonyesha utiifu wao kwa Kenyatta.

Katika miaka ya baadaye, hasa baada ya kuuawa kwa Waziri Tom Mboya mwaka 1969, Gatundu ilihusishwa na siasa za utiifu, viapo vya kisiasa na kuimarisha ushawishi wa familia ya Kenyatta.

Aliyekuwa Rais Daniel Moi naye aliendeleza utamaduni huo kupitia makazi yake ya Kabarak. Wakati wa utawala wake, viongozi kutoka sehemu mbalimbali walikuwa wakielekea Kabarak kutafuta baraka, ushauri au kusuluhisha tofauti zao za kisiasa.

Kabarak iligeuka kuwa kama Ikulu ndogo ambako viongozi walipokelewa kwa nyimbo za kwaya, maombi ya viongozi wa dini na mikutano ya faragha iliyobeba maamuzi makubwa ya kisiasa.

Kwa upande wa Rais William Ruto, makazi yake ya Sugoi yalitumika kujenga simulizi ya mwanasiasa aliyeanzia maisha ya kawaida hadi kufikia urais. Kabla ya kuingia Ikulu, Sugoi ilikuwa mahali ambapo viongozi na wananchi walimiminika kuonyesha kumuunga mkono.

Familia ya Odinga pia imekuwa na historia hiyo. Makazi ya Kang’o ka Jaramogi katika Kaunti ya Siaya yaliendelea kuwa alama ya siasa za upinzani hata baada ya kifo cha Jaramogi Oginga Odinga.

Baadaye, shamba la Raila Odinga la Opoda likawa sehemu ya mikutano ya kisiasa, ushauriano na kupanga mikakati ya upinzani dhidi ya serikali.

Katika eneo la Magharibi, aliyekuwa Katibu Mkuu wa Kanu Moses Mudavadi aliigeuza nyumba yake ya Mululu kuwa kituo muhimu cha siasa. Viongozi walimiminika huko wakiamini angewasilisha maombi yao kwa Rais Moi.

Naye mwanasiasa Kenneth Matiba aliifanya Embassy House yake huko Kiharu kuwa kitovu cha upinzani alipogombana na serikali ya Moi. Nyumba hiyo ikawa ishara ya mapambano ya kurejesha demokrasia.

Sasa macho yanaelekezwa Wamunyoro.

Tofauti na Gatundu, Kabarak au Sugoi ambazo zilikuwa makazi ya marais waliokuwa mamlakani, Wamunyoro ni makazi ya kiongozi aliyepoteza nafasi yake serikalini na sasa anatafuta kurejea katika siasa.

Kwa mujibu wa wachambuzi, Gachagua analazimika kueleza simulizi yake mwenyewe kuhusu kuondolewa kwake kabla wapinzani wake hawajaandika historia hiyo kwa niaba yake.

Ndiyo maana mikutano na misafara ya viongozi wanaomtembelea ina umuhimu mkubwa kisiasa. Ziara hizo zinakusudia kuonyesha kuwa bado anaungwa mkono na kwamba hajapoteza ushawishi wake katika eneo la Mlima Kenya.

Hata hivyo, wataalamu wanaonya kuwa kujenga siasa zinazozunguka makazi ya mtu mmoja kunaweza kuwa na faida na hasara.

Wanasema makazi yanaweza kusaidia mwanasiasa kujijenga upya, lakini pia yanaweza kumfungia katika siasa za kulalamikia yaliyopita badala ya kutoa suluhu kwa matatizo yanayowakabili Wakenya.

Masuala kama ukosefu wa ajira kwa vijana, gharama ya maisha, ufisadi, kodi, deni la taifa, kilimo na usalama ndiyo yatakayobaini iwapo Wamunyoro itakuwa zaidi ya mahali pa mikutano ya kisiasa.

Ingawa Katiba ya mwaka 2010 ililenga kuimarisha taasisi za serikali badala ya siasa za watu binafsi, historia inaonyesha kuwa Wakenya bado huvutiwa na viongozi wanaotumia makazi yao kama vituo vya kisiasa.

Swali linalobaki sasa ni iwapo Wamunyoro itabaki kuwa kumbukumbu ya kuondolewa kwa Gachagua mamlakani au ndiyo itakuwa mwanzo wa safari yake mpya ya kisiasa. Historia ya Kenya inaonyesha kuwa makazi ya viongozi yanaweza kubadili mwelekeo wa siasa, lakini hatimaye wananchi huhitaji sera na mipango madhubuti kuliko hadithi za kisiasa pekee.

Kwa wataalamu wa siasa, mafanikio ya Wamunyoro hayatategemea idadi ya viongozi wanaoonekana wakifika nyumbani kwa Gachagua pekee, bali uwezo wake wa kubadili mikutano hiyo kuwa ajenda ya kitaifa inayowagusa Wakenya wote. Ikiwa atabaki kuzungumzia tu jinsi alivyoondolewa mamlakani, huenda akaendelea kupata huruma kutoka kwa wafuasi wake wa Mlima Kenya, lakini akashindwa kuwashawishi wapiga kura katika maeneo mengine ya nchi.

Historia ya Kenya imeonyesha kuwa viongozi waliofanikiwa kisiasa ni wale walioweza kutoka kwenye siasa za eneo moja na kujenga ujumbe unaounganisha taifa. Jomo Kenyatta alijenga hoja ya uhuru wa Kenya, Daniel Moi akahubiri amani, upendo na umoja, huku Raila Odinga akiendeleza ajenda ya mageuzi na demokrasia kwa miongo kadhaa.

Vivyo hivyo, William Ruto aliweza kujenga simulizi ya “hustler” iliyowavutia wananchi wengi kabla ya kushinda uchaguzi wa 2022.

Kwa sababu hiyo, safari ya Wamunyoro bado ni ndefu. Gachagua atalazimika kuonyesha kwamba ana maono ya kushughulikia changamoto zinazowakabili Wakenya kama vile ukosefu wa ajira kwa vijana, gharama ya juu ya maisha, kodi, ufisadi, usalama na maendeleo ya kaunti.

Bila kufanya hivyo, Wamunyoro inaweza kubaki kuwa kituo cha mikutano ya kisiasa na mahali pa kuonyesha nguvu za wafuasi wake, lakini isiwe msingi wa kujenga harakati za kisiasa zenye mvuto wa kitaifa kuelekea uchaguzi mkuu wa 2027.