HUKU Kenya ikielekea kwenye Uchaguzi Mkuu wa Agosti 10, 2027, wasiwasi unazidi kuongezeka kuhusu uwezekano wa kuzuka kwa ghasia za kisiasa katika maeneo mbalimbali nchini.

Wiki za hivi majuzi zimeshuhudia visa vya vurugu katika mikutano ya kisiasa huko Homa Bay, Embu na Garissa, hali ambayo imeibua hofu kuwa siasa za ushindani huenda zikachochea ukosefu wa usalama kama ilivyoshuhudiwa katika chaguzi zilizopita.

Mashambulizi dhidi ya viongozi wa muungano wa Linda Mwananchi mjini Homa Bay na vurugu zilizoripotiwa katika mkutano wa kisiasa Nembure, Embu, ni baadhi ya matukio ambayo yamefanya hali ya kisiasa nchini kuwa katika hali ya taharuki. Kiongozi wa Wiper, Kalonzo Musyoka, na washirika wake pia walilazimika kuondoka haraka Garissa baada ya kukumbana na mazingira yaliyotishia usalama wao.

Kwa mujibu wa Tume ya Kitaifa ya Haki za Kibinadamu (KNCHR), watu wasiopungua 11 wamepoteza maisha tangu Februari mwaka huu kutokana na matukio yanayohusishwa na mikutano ya kisiasa nchini.

Tume hiyo imeonya kuwa mivutano inayoshuhudiwa katika maeneo kama mpaka wa Turkana na West Pokot, Isiolo, Embu na kaunti nyingine ni ishara ya hatari inayopaswa kushughulikiwa mapema kabla ya uchaguzi.

“Tunahitaji kulinda haki za msingi kabla hazijakiukwa, si baada ya madhara kutokea,” ilisema KNCHR ikitaka uchunguzi wa kina kufanywa kuhusu visa vyote vya vurugu.

Kwa upande wake, Tume ya Uwiano na Utangamano wa Kitaifa (NCIC) imezidi kuwaonya wanasiasa dhidi ya matumizi ya lugha za uchochezi na kuajiri vijana kutekeleza mashambulizi dhidi ya wapinzani wao.

Mwenyekiti wa NCIC, Kepha Nyamweya Omae, alisema vijana wanapaswa kushirikishwa katika demokrasia kwa njia halali badala ya kutumiwa kama silaha za kisiasa.

Wataalamu wa masuala ya usalama wanasema maeneo hatari ya ghasia za uchaguzi nchini yamebakia karibu yale yale kwa miaka mingi. Mtaalamu George Musamali anasema Nairobi, sehemu za Bonde la Ufa, Mombasa, Homa Bay, Migori, Kisii na Kiambu zinaendelea kuonekana kuwa maeneo yenye uwezekano mkubwa wa kushuhudia vurugu.

Maeneo yaliyotajwa mara kwa mara kama yenye uwezekano mkubwa wa kushuhudia ghasia za kisiasa ni Nairobi, Nakuru, Kericho, Kisumu, Uasin Gishu, Mombasa, Homa Bay, Migori, Kisii, Kiambu, sehemu za Bonde la Ufa, Turkana-West Pokot, Isiolo, Embu, Kitengela, Bungoma, Kakamega, Nandi na Marsabit. Haya ni maeneo yaliyotambuliwa kutokana na historia ya vurugu za uchaguzi, mivutano ya kisiasa, migogoro ya ardhi, tofauti za kikabila na ushindani wa kisiasa.

“Kila uchaguzi tangu mfumo wa vyama vingi urejee mwaka 1992 umeshuhudia aina fulani ya ghasia. Mara nyingi maeneo hayo hubakia yale yale kwa sababu siasa zetu zimejengwa kwenye misingi ya kikabila,” alisema Bw Musamali.

Aidha, ameonya kuhusu kuibuka kwa makundi ya vijana wanaotumiwa na wanasiasa kuvuruga mikutano ya wapinzani na kuzua hofu miongoni mwa wapiga kura.

Ripoti mbalimbali zimeonyesha kuwa ghasia za uchaguzi nchini mara nyingi huchochewa na mchanganyiko wa siasa za kikabila, migogoro ya ardhi, malalamishi ya kihistoria na ukosefu wa usawa katika ugavi wa rasilimali za umma.

Mwanaharakati wa haki za binadamu Ernest Cornel anaeleza kuwa vurugu zinaweza kutokea kati ya jamii tofauti au hata ndani ya jamii moja kulingana na maslahi ya kisiasa na kijamii yanayokinzana.

“Kuna maeneo ambapo migogoro ya ardhi na mipaka imeendelea kwa muda mrefu. Siasa zinapoingilia kati, baadhi ya watu huona kama fursa ya kulipiza kisasi,” alisema.

Takwimu zinaonyesha kuwa ghasia za uchaguzi wa 2007/2008 zilisababisha vifo vya takriban watu 1,300 na kuwafanya zaidi ya watu 650,000 kuhama makazi yao. Ingawa Kenya imepiga hatua kubwa tangu wakati huo, wataalamu wanaonya kuwa dalili zinazoonekana sasa zinafanana na zile zilizotangulia migogoro ya zamani.

Aliyekuwa Jaji Mkuu David Maraga pia ameonya kuhusu umuhimu wa kuwa na Idara za usalama ambazo haziegemei upande wowote, akisema upendeleo wa kisiasa ndani ya taasisi za usalama unaweza kutumbukiza nchi katika machafuko.

Kampeni za uchaguzi zinapoanza kushika kasi, wadau wa kisiasa, asasi za kiraia na idara za usalama wanahimizwa kushirikiana ili kuzuia kurejea kwa historia ya vurugu. Swali kuu sasa ni iwapo Kenya itazingatia ishara hizi za tahadhari au itasubiri hadi madhara yatokee tena.